2010-02-02 15:48:04
Aerostar
1 lutego 2010 roku doszło do rozstrzygnięcia przetargu na zakup dwóch zestawów bezzałogowych systemów latających średniego zasięgu przeznaczonych dla polskiej armii. Wydarzenie to staje się dobrym pretekstem do przybliżenia konstrukcji bsl Aerostar, który okazał się być ostatecznym zwycięzcą przetargu rozpisano w ramach pilnej potrzeby operacyjnej przez polski MON.
Opis konstrukcji
System rozpoznawczy oparty na bsl Aerostar powstał przy współpracy Aeronautics Defense Systems (ADS) i Israeli Intelligence Corps, a do służby wprowadzony został w 2000 roku.
Aerostar jest jednopłatowym bezpilotowym aparatem latającym o dużej długotrwałości lotu przeznaczonym do prowadzenia rozpoznania na szczeblu taktycznym z wykorzystaniem systemów pokładowych umożliwiających prowadzenie rozpoznania i przekazywanie danych w czasie rzeczywistym.
Bezpilotowiec zbudowano w układzie górnopłata z gondolą-kadłubem, podwójnymi belkami ogonowymi i śmigłem pchającym. Skrzydła Aerostara, podobnie jak ma to miejsce w przypadku wielu innych samolotów bezpilotowych mają obrys trapezowy, przy czym ich końcówki są wyprofilowane i zakrzywione ku dołowi. Na praktycznie całej krawędzi spływu skrzydeł rozmieszczono lotki. Stosunkowo cienkie belki ogonowe mocowane są do skrzydeł. Ich rozstaw umożliwia swobodną pracę Śmigla pchającego. Na końcach belek zamocowano podwójne usterzenie w układzie T.
Wyprofilowana, zwężająca się ku przodowi gondola kadłubowa bezpilotowca, mieszcząca większość podstawowych systemów pokładowych, tak jak pozostałe elementy płatowca zbudowana została z kompozytów. W tylnej części gondoli zainstalowano pojedynczy dwucylindrowy silnik dwusuwowy w układzie bokser, Zanzottra 498i o mocy 38 KM, napędzający proste, pojedyncze dwułopatowe śmigło pchające. Jednostka napędowa wyposażona została w elektronicznie sterowany układ wtrysku paliwa do cylindrów. Silnik standardowo zblokowany jest z alternatorem bezszczotkowym 28V/110A.
Stałe podwozie bezpilotowca, zaopatrzone w pojedyncze opony, zaprojektowane zostało zaprojektowane w układzie z kółkiem przednim i dwiema goleniami podwozia głównego. Te ostatnie zamocowano pod dolną, tylną częścią gondoli kadłubowej, na tej samej długości, co krawędź spływu skrzydła.
Start jak i lądowanie bsl odbywa się z pasa startowego z wykorzystaniem własnego napędu. Istnieje możliwość zaimplementowania systemu automatycznego startu i lądowania.
Systemy rozpoznawcze, tj. standardowo głowica elektrooptyczna, montowane są pod centralną częścią gondoli kadłubowej, miedzy kółkiem przednim a goleniami podwozia głównego. Aby ułatwić operowanie bsl oraz lokalizację celów w przestrzeni, Aerostary zostały wyposażone w systemy nawigacji satelitarnej oraz bezwładnościowej.
Wszystkie systemy pokładowe bezpilotowca, tj. układ napędowy, systemy rozpoznania, autonomiczny system nawigacyjny oraz układy kierowania i systemy łączności kontrolowane są przy pomocy opracowanego przez ADS systemu kontroli lotu UMAS, którego MTBF wedle danych producenta wynosi 30000 h.
Opracowane przez Commtact Ltd wielokanałowe łącze wymiany danych, pracujące w pasmach C, L i S, wraz z wykorzystywanymi na bezpilotowcach oraz stacji kontroli naziemnej antenami kierunkowymi, pozwala na utrzymanie kontaktu z aparatem latającym na dystansie przekraczającym 200 km. Wspomniane stacje kontroli naziemnej zapewniają możliwość kontroli, lokalizacji celów oraz planowania misji bsl. Istnieje możliwość zastosowania dodatkowych zdalnych terminali wideo służących do przekazywania informacji zebranych przez aparat latający, dostosowanych do bezpośredniej kontroli nad wyposażeniem rozpoznawczym.
Wedle danych producenta na Aerostarach montować można dowolne zestawy sensorów oraz ich kombinacje, pod warunkiem zmieszczenia się w limicie dopuszczalnego ładunku użytecznego oraz objętości zatoki przeznaczonej do montażu systemów misyjnych. Wśród systemów rozpoznawczych możliwych do zainstalowania na Aerostarach wymienia się, co oczywiste głowice elektrooptyczne, ale także radiolokatory SAR oraz systemy rozpoznania radioelektronicznego, m.in. systemy rozpoznania radiowego/wywiadu elektronicznego COMINT [1]. Należy tu jednak jasno zauważyć, że niewielka, w porównaniu choćby do Hermesa 450 masa ładunku użytecznego Aerostara skutecznie ogranicza możliwość stosowania kombinowanych zestawów środków rozpoznania. Aby to uwidocznić, abstrahując już od przestrzeni zajmowanej przez te systemy, można zauważyć, że wyposażenie takie jak radiolokator SAR AN/ZPQ-1 TESAR czy głowice elektrooptyczne DSP-1 stosowane na bsl charakteryzują się masą ok. 30 kg.
Do podstawowych zadań stawianych przez bsl Aerostar należą te, z zakresu wykrywania i wskazywania celów, korygowania ognia artylerii oraz patrolowania granic i pola walki. Aerostar testowany był również m.in. przez izraelską policję autostradową w celu oceny przydatności do kontroli ruchu drogowego, w szczególności wykrywania i rejestrowania wykroczeń drogowych. W charakterze ciekawostki przytoczyć można również fakt wykorzystania Aerostara do testów systemów automatycznego unikania kolizji w locie, które prowadzono w USA.
Użytkownicy
Pierwszym odbiorcą Aerostara, co dość oczywiste, stały się Izraelskie Siły Zbrojne. Do grona użytkowników tego bsl dołączyło jednak również kilka innych krajów. Wśród nich znalazła się m.in. Angola. Kolejnym odbiorcą izraelskich bezpilotowców została US Navy. Trzy bezpilotowce Aerostar (jeden system?) wraz ze sprzętem kontroli naziemnej zakupić miała również Turcja poszukująca tymczasowych środków mogących uzupełnić lukę powstałą w wyniku opóźnień programu wprowadzeni do służby znacznie większego bsl Heron. Tureckie Aerostary, wedle przedstawicieli producenta, wykorzystywane są do patrolowania wschodnich obszarów tego kraju.
W ramach budowy systemu obrony wybrzeża 3 systemy bsl Aerostar zakupić miała również Nigeria. Każdy z nich składać miał się z 3 do 6 bezpilotowców wyposażonych w stabilizowane głowice elektrooptyczne Controp DSP-1.
W styczniu 2008 roku ADS ogłosiło również fakt zawarcia umowy z jedną z byłych, azjatyckich, republik radzieckich na dostawę 4 systemów bezpilotowców Aerostar z, w sumie, 16 aparatami latającymi. W nienazwanym w oficjalnych komunikatach kraju [2], bezpilotowce te współpracują z doskonale znanymi w Polsce, a pochodzącymi również z oferty ADS mini-bsl Orbiter. Wart 30 mln USD kontrakt obejmował dostawę samych bsl, sprzętu łączności i stacji kontroli naziemnej, a także pakiet szkoleniowy oraz wsparcie eksploatacji.
Pierwszym europejskim krajem korzystającym z bsl Aerostar stała się Holandia. 19 stycznia 2009 ogłoszono informację o dokonaniu przez holenderskie Ministerstwo Obrony wyboru oferty izraelskiej firmy Aeronautics Defense Systems na świadczenie, na rzecz armii holenderskiej, usług rozpoznania z wykorzystaniem omawianych bsl na obszarze Afganistanu. Aeronautics odpowiedzialne jest za serwisowanie wspomnianych systemów, jak również zapewnia obecność operatorów obsługujących bezpilotowce. Ci ostatni ostatecznie rekrutowani są spośród odpowiednio przeszkolonych przez ADS pracowników jednej z firm brytyjskich [3].
Izraelskie systemy zastąpiły w Afganistanie wykorzystywane wcześniej przez Holendrów bsl Sagem Sperwer-A, które zostały wycofane w marcu 2009 roku. Wcześniej na wycofanie niebyt dobrze sprawujących się Sperwerów zdecydowały się również Dania i Kanada. Kontrakt między holenderskim Ministerstwem Obrony, a izraelską firmą został oficjalnie zawarty pod koniec stycznia 2009. Z początkiem marca miało dojść do rozpoczęcia operacyjnego wykorzystania izraelskich bsl w Afganistanie. Choć początkowo nie podano oficjalnie typu bsl będących przedmiotem umowy, to zgodnie z nieoficjalnymi doniesieniami od początku wiadome było, iż chodzi o systemy Aerostar. Doniesienia te zostały wkrótce potwierdzone. Całkowita wartość kontraktu ma zamknąć się kwotą od 51 milionów Euro, przy czym strona holenderska płaci za wykorzystane godziny lotu bezpilotowców.
Aeronautics okazało się być jedyną firmą będącą w stanie spełnić holenderskie wymagania w tak krótkim czasie. Kontrakt został potraktowany przez holenderskie władze, jako „pilna potrzeba operacyjna”, przy czym jest on formą przejściowego rozwiązania problemu rozpoznania na rzecz holenderskiego kontyngentu w Afganistanie. Aerostary mają służyć holenderskim żołnierzom co najmniej do końca sierpnia 2010 roku.
Kolejnym europejskim odbiorcom Aerostarów stać ma się również Polska. 1 lutego 2010 roku w drodze aukcji elektronicznej wskazano na wartą ostatecznie 89 mln zł netto ofertę ADS. Propozycja Aeronautics Defense Systems w pokonanym polu pozostawiła konkurencyjną ofertę Elbitu z dysponującym wyraźnie lepszymi parametrami taktyczno-technicznymi, jednak droższym, bsl Hermes 450W. W ciągu 7 miesięcy od chwili parafowania umowy [4] ADS dostarczyć ma 2 zestawy z 4 bsl każdy. Jeden z zakupionych zestawów zasili szeregi polskiego kontyngentu w Afganistanie, drugi zaś posłuży do szkolenia operatorów w kraju. Założenia przetargu obejmowały obowiązek dostawy urządzeń służących do retranslacji. W ramach oddzielnej umowy wybrane bsl mają zostać zintegrowane z Zestawem Kierowania Ogniem Topaz opracowanym przez WB Electronics, co było wymogiem stawianym przed wszystkimi uczestnikami konkursu. Czynnikiem mającym największy wpływ na wybór konkretnego bsl w polskim kontrakcie była cena (waga 70%). Zamówione przez Polskę bsl mają byś wyposażone jedynie w optoelektroniczne środki rozpoznania. Prócz samych bezpilotowców, zgodnie z założeniami przetargu, dostarczone winny również zostać po dwie stacje kontroli naziemnej, terminale danych, urządzenia do spięcia zestawu z taktycznym punktem dowodzenia, systemy automatycznego startu i lądowania, a także, 6 wynośnych terminali. Kontrakt powinien obejmować również wsparcie logistyczne, zapas części zamiennych oraz sprzęt treningowy.
Dane techniczne:
- Rozpiętość skrzydeł [m]: 7,5
- Powierzchnia skrzydeł [m2]:
- Długość kadłuba [m]: 4,5
- Wysokość [m]: 1,2 do 1,3
- Maksymalna masa startowa [kg]: 210 do 220
- Masa użyteczna [kg]: 50
- Moc silnika [KM]: 38 KM
- Zasięg łącza wymiany danych [m]: >200 km [5]
- Maksymalna długotrwałość lotu [h]: 12
- Pułap operacyjny [m]: 5490
- Prędkość max [km/h]: 203,7
- Prędkość przelotowa [km/h]: 111,2
Przypisy:
[1] W system COMINT wyposażony został przynajmniej jeden z operujących w Afganistanie Aerostarów wykorzystywanych przez armię holenderską.
[2] Skądinąd wiadomo, że chodzi tu o Azerbejdżan, który zaprezentował swe bezpilotowce na paradzie wojskowej…
[3] Chodzi tu o brytyjski QuinetiQ.
[4] Ma do tego dojść w połowie lutego 2010 r.
[5] Istnieje możliwość zamówienia przez użytkownika systemów łączności satelitarnej.
Bibliografia:
- G. Hołdanowicz, Taktyczne bsl - czyżby finał?, Raport-wto 1/2010
- Unmanned Vehicles Handbook 2008, The Shephard Press Ltd, 2008
- Materiały prasowe producenta.
- Komunikaty MON.
Opracował: Michał Gajzler