Archiwa tagu: Obrona Terytorialna

Uzbrojenie, wyposażenie i struktury Wojska Polskiego – Wojska Obrony Terytorialnej

Powstałe 1 stycznia 2017 r., jako nowy piąty rodzaj Sił Zbrojnych RP Wojska Obrony Terytorialnej ma być, według założeń Ministerstwa Obrony Narodowej, formacją o organizacji i strukturze dostosowanych do realizowanych zadań oraz odpowiednim uzbrojeniu i wyposażeniu.

Organizacja WOT ma być ściśle powiązana z obecnym podziałem administracyjnym kraju. Wszystkie sformowane w latach 2017-2021 jednostki obrony terytorialnej mają reprezentować, pod względem organizacyjno-koncepcyjnym, jednostki lekkiej piechoty, odpowiednio do wymagań uzbrojone i wyposażone.

Szczebel operacyjny WOT tworzyć mają brygady, których pododdziały będą rozmieszczone we wszystkich województwach, a liczba brygad – siedemnaście – ma odpowiadać liczbie województw, w  województwie mazowieckim powstaną dwie brygady. Brygady mają mieć różną strukturę, jednak zasadniczy trzon jednostki powinny tworzyć: dowództwo i sztab, trzy do pięciu batalionów OT oraz pododdziały wsparcia i zabezpieczenia, w tym grupa wsparcia informacyjnego z sekcją bezzałogowych systemów rozpoznawczych. Brygada, będąca największą jednostką struktur sił terytorialnych, nie będzie operowała w jednym rejonie, ale powinna stanowić element wsparcia operacyjnego i logistycznego pododdziałów niższego szczebla i zgrupowań bojowych (zapewnienie wsparcia i zabezpieczenia zgrupowań gwarantujące ciągłość działań) operujących w danym rejonie.

Plan formowania brygad OT w latach 2017-2019

Szczeblem pośrednim ma być batalion OT. Według obecnych informacji sformowanych ma być 68 batalionów. Batalion OT to następujące pododdziały: dowództwo i sztab, cztery-pięć kompanii obrony terytorialnej oraz pododdziały wsparcia i zabezpieczenia. Na bazie pododdziałów batalionów mają być tworzone tzw. zgrupowania zadaniowe WOT, przeznaczone do realizacji określonych zadań i wsparte w razie potrzeby przez dodatkowe siły i sprzęt.

Podstawowymi jednostkami WOT mają być kompanie – zasadnicze pododdziały na poziomie powiatu. Łącznie planowane jest sformowanie 314 kompanii. Kompania obrony terytorialnej ma być pododdziałem lekkiej piechoty. Każda kompania będzie miała określony profil działania, m.in. miejski, górski, wodny i ogólny, powiązany ze środowiskiem geograficznym i demograficznym stałego rejonu odpowiedzialności (SRO). Dla poziomu kompanii SRO będzie zwykle wytyczony administracyjnymi granicami powiatu, a w dużych miastach – gminy. Profil pododdziału zdecyduje określonym zakresie o jego wyposażeniu, w tym indywidualnym żołnierzy, a także programie szkolenia żołnierzy. Kompania ma się składać z dowództwa, dwóch-trzech plutonów liniowych, plutonu wsparcia oraz drużyny snajperów. W plutonie wsparcia mają znaleźć się bezzałogowe systemy rozpoznawczo-uderzeniowe jednorazowego użytku. Drużyna snajperów kompanii ma być wyposażona w karabiny wyborowe kal. 8,6 mm (3 szt.) i wielkokalibrowe karabiny maszynowe kal. 12,7 mm (3 szt.) z celownikami termowizyjnymi (6 szt.).

Pluton OT powinien liczyć około 40 żołnierzy i składać się z organu dowodzenia i trzech drużyn.

Sekcja lekkiej piechoty OT

Zasadniczym pododdziałem WOT ma być 12-osobowa drużyna (sekcja) piechoty w składzie: dowódca, zastępca dowódcy, strzelec wyborowy, zwiadowca, starszy saper, młodszy saper, starszy medyk, młodszy medyk, starszy radiotelefonista, młodszy radiotelefonista, starszy strzelec, młodszy strzelec. Na jej uzbrojeniu mają znaleźć się karabinki kal. 5,56 mm (7 szt.), karabinki wyborowe kal. 5,56 mm lub 7,62 mm (2 szt.), karabiny wyborowe kal. 7,62 mm (1 szt.), granatnik rewolwerowy kal. 40 mm (1 szt.) i karabiny maszynowe kal. 7,62 mm (2 szt.). Planowane jest wprowadzenie zamiast tych ostatnich karabinków maszynowych kal. 5,56 mm (2 szt.). Docelowo drużyna (sekcja) ma mieć także jednorazowy granatnik wielozadaniowy (co najmniej 2 szt.). Pododdział ma mieć monokulary noktowizyjne (6 szt.), celowniki noktowizyjne (x szt.) oraz celownik termowizyjny (1 szt.).

Poza tym pododdziały WOT mają dysponować wielkokalibrowymi karabinami maszynowymi na pojazdach oraz przeciwlotniczymi rakietowo-artyleryjskimi i przenośnymi przeciwlotniczymi zestawami rakietowymi.

Dostępne informacje na temat konkretnych typów uzbrojenia i sprzętu wojskowego przeznaczonego dla WOT pozwalają stwierdzić, że „terytorialsi” będą uzbrojeni w pistolety wojskowe Ragun, karabinki Beryl i subkarabinki Mini-Beryl (w tym z granatnikami podwieszanymi GPBO-40), granatniki samodzielne GSBO-40, granatniki rewolwerowe RGP-40, karabiny wyborowe Bor (Alex) i wielkokalibrowe karabiny wyborowe Tor. Według „deklaracji” MON planowane jest wprowadzenie do WOT karabinków MSBS odmiany klasycznej w wersjach kal. 5,56 mm oraz kal. 7,62 mm.

Bronią wsparcia mają być karabiny maszynowe UKM-2000P Rod, wielkokalibrowe karabiny maszynowe WKM-B i moździerze LM-60D. Według deklaracji przedstawicieli WOT planowane jest wyposażenie formacji w nowe karabinki maszynowe zamiast karabinów maszynowych UKM-2000P i nowe moździerze lekkie zamiast LM-60D.

Według MON do zwalczania środków napadu powietrznego w WOT przeznaczone mają być przeciwlotnicze zestawy rakietowo-artyleryjskie ZUR-23-2 i przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe Grom/Grom-M (Piorun). Broń przeciwpancerna ma obejmować granatniki jednorazowego użytku oraz miny: denne MN-123 i przeciwburtowe MPB-ZN.

Środkami transportowymi mają być m.in. quady, skutery śnieżne, samochody osobowo-terenowe Mustang oraz samochody ciężarowo-terenowe Jelcz i Star.

 Copyright © Redakcja Militarium/Fot. MON

Brygada Obrony Terytorialnej w obronie w terenie górzystym

Schematy organizacji oraz zestawienia uzbrojenia i sprzętu wojskowego opracowane na potrzeby ćwiczenia „Działania obronne w terenie górzystym pk. KŁODZKO-13”.

W ćwiczeniu wzięto pod uwagę sformowaną brygadę Obrony Terytorialnej, składającą się z czterech batalionów Obrony Terytorialnej.

Wojska_OT_2013_14

Wojska_OT_2013_2

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Akademia Obrony Narodowej/Rys. Militarium

Ochrona i obrona obiektów w warunkach konfliktu militarnego

W hipotetycznej operacji militarnej na terenie kraju wystąpi wiele obiektów stacjonarnych o znaczeniu taktycznym i operacyjnym. Będą to obiekty rozlokowane czasowo, jak np. bazy logistyczne, a także obiekty stałe, np. składy, magazyny, zakłady zbrojeniowe, infrastruktura komunikacyjna, energetyczna i inne.

Zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa tych obiektów będzie istotnym elementem operacji obronnej. Przestrzenny charakter przyszłych działań zbrojnych poszerza zakres działań ochronno-obronnych, które nie będą jedynie działaniami przeciwdywersyjnymi. Obiekty ważne z punktu widzenia obronności mogą być również celem działania oddziałów wydzielonych przeciwnika, desantów powietrznych, grup rajdowych, czy nawet grup uzbrojonych, dążących do ich przejęcia w stanie nienaruszonym. Wymusza to potrzebę organizowania ochrony i obrony obiektów jako systemu działań i traktowania ich jako zespołu wzajemnie uzupełniających się przedsięwzięć, takich jak rozbudowa fortyfikacyjna, działanie na przedpolach, czy działania manewrowe. Przewaga poszczególnych elementów tego systemu będzie zależeć w głównej mierze od rodzaju obiektu, poziomu zagrożenia oraz sił i środków przewidzianych do jego ochrony lub obrony.

Siły wyznaczone do obrony takich obiektów będą pochodzić z wojsk operacyjnych, obrony terytorialnej oraz pozamilitarnych ogniw obronnych, np. straży przemysłowych i obiektowych czy policji. Jednak główny ciężar działań w tym zakresie powinny wziąć na siebie pododdziały ochrony i obrony obiektów.

Batalion ochrony i obrony obiektów (booo) jest pododdziałem przeznaczonym do ochrony i obrony obiektów kategorii pierwszej, tj. obiektów szczególnie ważnych dla obronności kraju, a także obiektów wojskowych nie posiadających stałej obsady. Według stanu na 2011 r. booo były pododdziałami nowoformowanymi, rozwijanymi w oparciu o miejscowe zasoby żołnierzy rezerwy, realizującymi zadania ochronno-obronne wynikające z zamiaru i decyzji szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Bataliony ochrony i obrony obiektów miały być rozwijane w rejonie obiektów infrastruktury o kluczowym znaczeniu, takich jak: lotniska, porty, bazy morskie, rafinerie, zakłady przemysłu chemicznego, ośrodki administracji i inne.

boo_1Struktura batalionu ochrony i obrony obiektów.

Struktura organizacyjna batalionu ochrony i obrony obiektów była różna i dostosowana do specyfiki ochranianego obiektu. Booo składał się z drużyny dowodzenia, trzech do pięciu kompanii ochrony obiektów oraz logistyki. Kompania ochrony obiektów składała się z plutonu ochrony obiektów, plutonu moździerzy, drużyny przeciwpancernej, drużyny przeciwlotniczej oraz drużyny gospodarczej. Ponadto logistyka składała się z drużyny zaopatrzenia, remontowej i sanitarnej. W zależności od liczby kompanii, batalion ochrony i obrony obiektów mógł liczyć od 326 do 518 ludzi.

boo_3Batalion ochrony i obrony może ochraniać całością sił jeden obiekt, w zależności od jego znaczenia i wielkości, lub kilka mniejszych obiektów położonych w pobliżu siebie. Zależnie od konkretnych warunków obiektu może zaistnieć potrzeba innego podziału sił i środków. W wypadku obrony obiektów usytuowanych w odległości umożliwiającej wzajemnie oddziaływanie lub przy zazębiających się strefach działań ochronno-obronnych, booo może organizować kompanijny rejon ochrony i obrony obiektów. Prowadząc działania ochronno-obronne, batalion współdziała z siłami wojskowymi, a także z ogniwami obronnymi układu pozamilitarnego. Za nawiązanie współdziałania z układem pozamilitarnym funkcjonującym w rejonie obiektu (obiektów) odpowiedzialny był szef regionalnej administracji wojskowej.

Batalion ochrony i obrony jako samodzielny pododdział może przyjmować ugrupowanie bojowe zapewniające pełnienie służby ochronno-wartowniczej, prowadzenie działań manewrowych na bliskich podejściach do obiektu oraz prowadzenie częścią sił działań pościgowych i likwidacyjnych. O podziale sił i środków do realizacji zadań w ramach ochrony i obrony decyduje dowódca batalionu, po uwzględnieniu warunków oraz stopnia i rodzaju zagrożenia określonego obiektu. Batalion ochrony i obrony obiektów powinien być przygotowany również do prowadzenia obrony rejonu oraz działań nieregularnych.

boo_2Struktura batalionu ochrony i obrony obiektów przyjęta w ćwiczeniu „MAZURY-14”.

W związku z ewolucją zagrożeń i wymagań wobec działań ochronno-obronnych, podjęto działania w celu modyfikacji struktury i wyposażenia pododdziałów ochrony i obrony. Na bazie wniosków z prowadzonych ćwiczeń „MAZURY-14” opracowano nową strukturę batalionu ochrony i obrony obiektów, przy jednoczesnym zwiększeniu jego możliwości bojowych. Wyposażenie batalionu powinno umożliwiać jego dowódcy prowadzenie ochrony i obrony różnego rodzaju obiektów, zarówno przestrzennych (składnice, obiekty koszarowe, bazy morskie, lotniska, bazy kontenerowe, węzły komunikacyjne), linearnych (linie kolejowe, odcinki drogowe, sieci energetyczne, linie telekomunikacyjne, rurociągi paliwowe i gazowe), jak i punktowych (stanowiska dowodzenia, mosty, wiadukty, stacje przekaźnikowe, urządzenia hydrotechniczne). Ostatecznie booo miałby składać się z plutonu dowodzenia, plutonu saperów, plutonu przeciwlotniczego (opcjonalnie), trzech kompanii ochrony i obrony obiektów, kompanii wsparcia (opcjonalnie), kompanii logistycznej i grupy zabezpieczenia medycznego.

Batalion ochrony i obrony obiektów prowadzić ma następujące działania ochronno-obronne: prowadzenie obserwacji rejonu odpowiedzialności z ciągłą obserwacją osób i grup osób oraz analiza wyników obserwacji; przeciwdziałanie dywersji, sabotażowi lub innej działalności zagrażającej sprawnemu funkcjonowaniu obiektów w rejonie ochrony; nie dopuszczanie do przedostania się na teren obiektu osób postronnych przez system posterunków wartowniczych i kontrolnych na drogach prowadzących do obiektu; zapewnienie bezpieczeństwa i porządku w obiekcie w wypadku zaistnienia różnorodnych zagrożeń militarnych i niemilitarnych; utrzymywanie w obiekcie reżimu wewnętrznego (kierowanie ruchem, parkowanie pojazdów itp.); stosowanie technicznych środków służących do zabezpieczenia obiektu. Natomiast działania obronne będą sprowadzały się do: prowadzenia aktywnych i manewrowych działań obronnych na podejściach do obiektu w celu niwelowania powstałych zagrożeń; rozbudowy pierwszej linii stanowisk ogniowych w zewnętrznej strefie rejonu ochrony; rozbudowy drugiej linii stanowisk ogniowych w wewnętrznej strefie rejonu ochrony (bezpośrednio przy obiekcie); prac fortyfikacyjnych oraz ustawiania zapór inżynieryjnych na kierunkach prawdo­podobnego działania przeciwnika oraz słabo obserwowalnych (zakrytych); obrony najważniejszych elementów infrastruktury obiektów, decydujących o ich funkcjonowaniu; dozorowania wewnątrz obiektu.

Batalion ochrony i obrony obiektów otrzymuje rejon ochrony, w którym są rozmieszczone obiekty pozostające w zasięgu jego oddziaływania. Działania ochronno-obronne (pasywne) booo realizuje w strefie wewnętrznej rejonu ochrony oraz w przyległym do niej terenie, natomiast w strefie zewnętrznej rejonu ochrony (na podejściach) prowadzi działania obronne (aktywne).

boo_4Nowa struktura batalionu ochrony i obrony obiektów.

Działania ochronno-obronne mogą być prowadzone systemem załóg ochronnych lub warty. W zależności od liczby i wielkości obiektów znajdujących się w rejonie ochrony, booo wydziela ze swego składu załogi ochronne w sile co najmniej kompanii każda, w celu prowadzenia przez nie samodzielnych działań. Załoga ochronna składa się z: wart, pododdziałów do działań na podejściach i odwodu. Załoga ochronna działa w strefie obiektu oraz na bliskich podejściach do obiektu (około 3-4 km). W wypadku prowadzenia rozpoznania pieszo, wysyła się szperaczy na odległość wzrokową oraz podsłuchy. Patrol powinien posiadać środki, zapewniające utrzymanie łączności na odległość 3-4 km.

boo_5O powodzeniu działania batalionu będzie decydować umiejętne połączenie w jeden spójny system elementów ochrony stacjonarnej oraz działań manewrowych prowadzonych na podejściach do rejonu ochrony. Ponadto za kluczowe przyjmuje się właściwą współpracę oraz wymianę informacji z miejscową ludnością, administracją rządową i samorządową, policją, Strażą Graniczną i innymi formacjami układu pozamilitarnego.

Podstawą skuteczności działań ochronno-obronnych i obronnych jest ciągłe i intensywne rozpoznanie (zdobywanie informacji o przeciwniku) wszystkimi sposobami za pomocą sił własnych (obserwatorzy, patrole, posterunki, zasadzki) oraz poprzez informacje od policji, sił obrony cywilnej, straży oraz ludności mieszkającej w rejonie działań booo.

Bataliony ochrony i obrony obiektów tworzone na szczeblu regionalnym powinny posiadać skład oraz wyposażenie dostosowane do wymagań terenu i potrzeb ochranianych obiektów.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Akademia Obrony Narodowej/Fot. Militarium

Drużyna piechoty Obrony Terytorialnej – koncepcja wyposażenia

Na targach ProDefense w Ostródzie, które odbyły się w dniach 2-5 czerwca 2016 r., na stoisku Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A. zaprezentowano wyposażenie indywidualne żołnierzy piechoty, produkowane przez podmioty wchodzące w skład Grupy, m.in. Maskpol S.A., Fabrykę Broni „Łucznik” Radom Sp. z o.o., PCO S.A., ZM Tarnów S.A. Poniżej prezentujemy spis wyposażenia poszczególnych członków drużyny.

1. Dowódca drużyny

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm, pistolet samopowtarzalny PR-15 kal. 9 mm lub pistolet samopowtarzalny P99 kal. 9 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3ADM, lornetka termowizyjna NPL-1T.

2. Strzelec-ratownik

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, dzienny celownik modułowy DCM-1.

3. Celowniczy granatnika

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: ręczny granatnik powtarzalny RGP-40 kal. 40 mm, subkarabinek szturmowy wz. 96 kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik kolimatorowy CK-1T.

4. Pomocnik celowniczego granatnika

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96 kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik termowizyjny SCT lub inny.

5. Celowniczy moździerza

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: moździerz LM-60D kal. 60 mm lub inny, karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: lornetka noktowizyjna NPL-2.

Umundurowanie Obrona Terytorialna_1

6. Pomocnik celowniczego moździerza

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, dzienny celownik modułowy DCM-1.

7. Celowniczy karabinu maszynowego

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: uniwersalny karabin maszynowy UKM-2000P kal. 7,62 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik termowizyjny SCT lub inny.

8. Pomocnik celowniczego karabinu maszynowego

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik noktowizyjny PCS-5M.

9. Strzelec wyborowy

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: karabin wyborowy Bor kal. 7,62 mm, karabin wyborowy Alex-338 kal. 8,6 mm lub wielkokalibrowy karabin wyborowy Tor kal. 12,7 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: lornetka noktowizyjna NPL-1M lub termowizyjna NPL-1T, celownik dzienno-nocny CKW lub CWKW.

Przedstawiona propozycja nawiązuje do tworzonych obecnie pododdziałów Wojsk Obrony Terytorialnej, jako odrębnego rodzaju sił w ramach Sił Zbrojnych RP. Według oficjalnych informacji w latach 2016-2019 ma powstać 17 terytorialnych brygad OT, w każdym województwie po jednej, w województwie mazowieckim – dwie brygady.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Militarium

Plany obrony wybrzeża morskiego PRL z lat osiemdziesiątych (II)

Schematy i rysunki Sztabu Generalnego WP z lat osiemdziesiątych ub. wieku dotyczące koncepcji obrony wybrzeża PRL.

Część druga zawiera schematy obejmujące strukturę dowodzenia, organizację i ugrupowanie jednostek Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w tym Milicji Obywatelskiej, Straży Pożarnej i Wojsk Ochrony Pogranicza, w czasie ewentualnej operacji przeciwdesantowej i obrony wybrzeża kraju.

Kierowanie resortem MSW - obrona wybrzeża PRL

Oddział rozbudowy inżynieryjnej - obrona wybrzeża PRL

Jednostki MO i WOP w obronie - obrona wybrzeża PRL

WOP na obszarze Pomorskiego Okręgu Wojskowego - obrona wybrzeża PRL

Jednostki Straży Pożarnej na obszarze Pomorskiego Okręgu Wojskowego - obrona wybrzeża PRL

Gra obronna „MAZURY” – obrona Polski i działania w terenie lesisto-jeziornym

Jednymi z ciekawszych gier obronnych przeprowadzanych w Polsce są te dotyczące obrony przed agresją militarną. W ostatnich latach gry obronne dotyczące działań operacyjnych na terenach północno-wschodnich przeprowadzono kilkukrotnie. Na potrzeby gry obronnej z 2012 r. utworzono nieistniejącą w rzeczywistości strukturę geopolityczną trzech państw: Czerwonych, Niebieskich i Neutralnych. Główny obszar konfliktu obejmował tereny lesisto-jeziorne, co przekładało się na działania sił zaangażowanych stron.

Aspekt polityczny – sytuacja ogólna

Czerwoni – kraj leżący na północny wschód od Bugu i Narwi, liczący około 25 mln ludności, pod względem narodowościowym jednolity. Państwo nie ma dostępu do morza, co wpływa na rozwój ekonomiczny (kraj rolniczo-przemysłowy). Handel zagraniczny Czerwonych bazuje na eksporcie płodów rolnych, produktów przemysłowych i wymianie turystycznej. Państwo posiada­ rozwinięty przemysł elektroniczny, słabo natomiast przemysł ciężki. Kraj nie ma obecnie eksploatowanych złóż węgla kamiennego i rud metali, jednak w ostatnim czasie odkryto złoża węgla i ropy naftowej w rejonie Sejny – Dąbrowa Białostocka – Sokółka. Wymiana handlowa odbywa się głównie drogą morską i tranzytem przez państwa sąsiednie.

Czerwoni uzyskali suwerenność w wyniku przemian politycznych kilkanaście lat temu. Do niedawna na czele państwa stał prezydent, a szefem rady ministrów był kanclerz, wybierany przez parlament i odpowiadający przed parlamentem. Reprezentacją społeczeństwa jest zgromadzenie narodowe, które sprawuje władzę ustawodawczą. W wyniku kryzysu gospodarczego i niezadowolenia społecznego w 2008 r. najwięcej głosów otrzymało skrajnie prawicowe ugrupowanie pod nazwą Siła Czerwonych, które posiada zdecydowaną większość w parlamencie, pozwalającą na samodzielne sprawowanie rządów. Zmiana konstytucji oraz innych aktów prawnych doprowadziła do ograniczenia władzy rządu oraz wprowadzenia silnych rządów prezydenckich o charakterze narodowościowym.

Gra obronna MAZURY 2012 _1

Obszar działań prezentowany w scenariuszu.

Obecne działania Czerwonych skierowane są na odwrócenie uwagi społeczeństwa od problemów wewnętrznych. Realizowane jest to poprzez obarczanie odpowiedzialnością za wiele problemów wewnętrznych państw sąsiednich, a zwłaszcza Niebieskich. Wykorzystywane są w tym celu konflikty etniczne oraz przeświadczenie społeczeństwa Czerwonych o rosnącej potędze militarnej Niebieskich. Oficjalna propaganda Czerwonych, adresowana do własnego narodu oraz społeczności międzynarodowej, propaguje konieczność posiadania sił i zdolności prewencyjnych odnośnie wykonania uderzenia wyprzedzającego na terytorium sąsiadów „przed osiągnięciem przez nich zdolności do opanowania części obszaru Czerwonych, na którym odkryto w ostatnim periodzie złoża bogactw naturalnych”. Przemilczany jest jednak fakt, że inny teren obszaru z surowcami, znajdujący się na terytorium Niebieskich jest bogaty w złoża gazu ziemnego, których opanowanie siłą pomogłoby zniwelować Czerwonym następstwa kryzysu ekonomicznego.

Niebiescy – państwo w Europie Środkowej z dostępem do morza, liczące około 30 mln ludności. Pod względem narodowościowym jednolite państwo. Jedynie ma terenach przygranicznych z Czerwonymi (m. Augustów, m. Suwałki, m. Grajewo, m. Węgorzewo) zamieszkuje około 30 tys. ludności pochodzenia obcego, tj. Czerwonych. Niebiescy posiadają znaczne zasoby surowców, szczególnie wzdłuż granicy z Czerwonymi oraz bogate złoża miedzi na zachodzie kraju. Występują także nieliczne złoża węgla kamiennego oraz ropy naftowej – surowce te są importowane z krajów ościennych. Niebiescy odzyskali suwerenność pod koniec lat dziewięćdziesiątych ub. wieku. Przeprowadzono w kraju reformy polityczne i gospodarcze. Niebiescy są państwem demokratycznym o ustroju parlamentarno-prezydenckim. Na czele kraju stoją prezydent oraz rząd kierowany przez premiera, władzę ustawodawczą realizuje parlament. Ostatnie wybory parlamentarne, po raz trzeci z rzędu, wygrała partia Silne Ramię, która w ostatniej kadencji znacznie zwiększyła nakłady na obronność. Pierwsze dostawy nowego uzbrojenia spodziewane są w najbliższym czasie. Oficjalne stanowisko rządu mówi, że celem takiego działania jest podniesienie zdolności sił zbrojnych Niebieskich do prowadzenia działań w ramach operacji pokojowych poza granicami kraju.

Społeczeństwo akceptuje decyzje władz w kwestii dotyczącej rozwoju sił zbrojnych. Dodatkowo w mediach pojawiają się informacje o potrzebie renegocjacji umowy granicznej z Czerwonymi. Dostrzegany jest wzrost liczby organizacji pozarządowych i stowarzyszeń żądających powrotu do granic z czasów świetności państwa. W odpowiedzi na przegrupowanie przez Czerwonych wojsk w rejon przygraniczny, Niebiescy przemieścili w pobliże granicy siły osłony, które pozostają w gotowości do prowadzenia działań opóźniających w celu stworzenia warunków do obrony w głębi obszaru państwa przez grupę operacyjną „S”.

Neutralni – państwo leżące na północ od Niebieskich, z dostępem do morza. Gospodarka Neutralnych uzależniona jest od dostaw surowców z zagranicy, w tym od Niebieskich oraz produktów przemysłowych od Czerwonych. Powoduje to, że kraj zachowuje neutralność w stosunku do obu sąsiadów. Widoczna jest powściągliwość w wyrażaniu opinii przez władze i brak poparcia dla żadnej ze zwaśnionych stron. W oficjalnym stanowisku rząd Neutralnych wyraził zdanie, że nie pozwoli na jakiekolwiek ruchy obcych wojsk przez swoje terytorium.

Aspekt militarny – sytuacja ogólna

Konflikt pomiędzy Czerwonymi i Niebieskimi wystąpił na już na początku wieku. Dzięki staraniom społeczności międzynarodowej udało się wówczas zapobiec konfrontacji zbrojnej. Od stycznia 2012 r. Czerwoni, wykorzystując zadawnione spory oraz fakt zamieszkania na obszarze Niebieskich własnej mniejszości narodowej, której dążenia niepodległościowe oficjalnie popierają, promują na arenie międzynarodowej koncepcję przyłączenia obszarów spornego pojezierza i „wyzwolenia” mniejszości narodowej Czerwonych, zamieszkującej terytorium należące do sąsiada. Celem politycznym Czerwonych jest szybkie zajęcie spornego obszaru i postawienie społeczności międzynarodowej przed faktem dokonanym, a następnie ogłoszenie woli przywrócenia pokoju na zasadzie „pokój za ziemię”.

Wykorzystując zaangażowanie społeczności międzynarodowej w konflikty w Azji i Afryce oraz narastające napięcie w rejonie Iranu, od pierwszych dni marca 2012 r., pod pozorem ćwiczeń, Czerwoni wprowadzali na obszar przygraniczny z Niebieskimi nowe siły lądowe, tworząc z nich grupy operacyjne „A” i „B”, naruszając tym samym porozumienie o wzajemnym uznaniu granic państwowych. W ostatnich tygodniach dokonywali prób rozpoznania i penetracji obiektów krytycznych oraz jednostek wojskowych w rejonach miejscowości Orzysz – Mikołajki – Ryn. Zaczęła także wzrastać aktywność zbrojnych bojówek Czerwonych na terytorium sąsiada.

Od początku kwietnia Czerwoni zwiększyli intensywność lotów swoich sił powietrznych, naruszając przestrzeń powietrzną Niebieskich. Efektem naruszeń były zrzuty broni oraz znacznych ilości materiałów propagandowych nawołujące mniejszości Czerwonych do tworzenia podziemnych grup zbrojnych. Narastające oddziaływanie propagandowe sprawiło, że ludność Niebieskich, zamieszkująca sporny obszar w obawie o własne bezpieczeństwo, zaczęła opuszczać swoje domy i udawać się w głąb kraju. Niekontrolowany odpływ ludności zdezorganizował przygotowania Niebieskich do obrony kraju.

Gra obronna MAZURY 2012 _2

Położenie sił CZERWONYCH i NIEBIESKICH na początku konfliktu zbrojnego.

W reakcji na działania Czerwonych, Niebiescy rozpoczęli inwigilację mniejszości narodowej zamieszkującej obszar ich państwa – oficjalnie pod pozorem zapobieżenia rebelii. Parlament Niebieskich ograniczył możliwość kształcenia tych osób w ich języku narodowym.

Inwestycje w siły zbrojne powodowały, że potencjał militarny Niebieskich szybko wzrastał. Analizy przeprowadzone przez Czerwonych wskazywały na to, że w ciągu dwóch lat Niebiescy osiągną zdolność do prowadzenia działań zaczepnych na dużą skalę i opanowania terytorium Czerwonych. Oceniano, że w niedalekiej przyszłości przedmiotem zainteresowania Niebieskich mogą być bogate złoża surowców energetycznych zlokalizowane w regionie Sejny – Dąbrowa Białostocka – Sokółka. Analizę zakończono wnioskiem, że za około dwa lata Niebiescy będą dążyć do opanowania tego obszaru, wywołując konflikt zbrojny z Czerwonymi. Brano w tym zakresie pod uwagę fakt, że w ostatnim czasie Niebiescy podpisali kontrakty na zakup nowego uzbrojenia na kwotę około 30 mld USD i że dostawy sprzętu rozpoczną się w drugiej połowie 2012 r. Ponadto od początku 2012 r. Niebiescy znów znacznie zwiększyli nakłady na wojsko.

Na początku kwietnia 2012 r. udaremniono serię zamachów terrorystycznych przygotowanych przez Niebieskich na terytorium Czerwonych. Miały być wymierzone w czołowych polityków. Nie udało się natomiast zapobiec przeprowadzonemu 2 kwietnia 2012 r. atakowi cybernetycznemu na systemy bankowe i rządowe serwery Czerwonych. Narastająca sytuacja kryzysowa spowodowała wywieranie przez opinię publiczną presji na polityków w kwestii przeprowadzenia uderzenia prewencyjnego na Niebieskich.

Aspekt militarny – sytuacja szczegółowa

Realizując plan uderzenia wyprzedzającego, Czerwoni 19 kwietnia o 3:00 wykonali uderzenie rakietowo-lotnicze na rozpoznane elementy kierowania (stanowiska dowodzenia) Niebieskich w miejscowościach Pisz i Mrągowo, lotnisko w Giżycku, zgrupowania wojsk w rejonie ześrodkowania i na drogach marszu oraz obiekty infrastruktury utrudniając manewr sił Niebieskich. Wysadzono grupy rozpoznawczo-dywersyjne i naprowadzające w rejonach Giżycka, Rynu, Mikołajek, Miłek. Oddziały wydzielone przekroczyły granicę w pasie Suwałki (pd.) – Dąbrowa Białostocka (pn.) i dążyły do rozbicia oddziałów osłony sił Niebieskich oraz uniemożliwienia im zorganizowania skutecznych działań obronnych.

Gra obronna MAZURY 2012_04

Plan działania grupy operacyjnej CZERWONYCH.

Zasadniczym celem militarnym Czerwonych było opanowanie i utrzymanie spornego obszaru, który następnie zostanie włączony w struktury państwa, pod nazwą Mazurskiej Republiki Autonomicznej. Grupy operacyjne „A” i „B”, wsparte przez siły powietrzne Czerwonych, miały za zadanie zniszczyć system obrony powietrznej obszaru, rozbić siły przeciwnika i izolować obszar przed dopływem nowych sił. Dowódca grupy operacyjnej „A” zamierzał wykonać zadanie poprzez dokonanie uderzeń lotniczo-rakietowych i równoczesne opanowanie przesmyków międzyjeziornych i ciaśnin terenowych przez desanty taktyczne, grupy dywersyjno-rozpoznawcze i podziemia zbrojnego. Zadaniem grupy operacyjnej „A” było rozbicie grupy operacyjnej „S” Niebieskich i uchwycenie rejonów Ryn – Mikołajki – Orzysz. Grupa operacyjna „B” miała za zadanie osłonę grupy operacyjnej „A” z kierunku południowo-zachodniego. Do końca trzeciego dnia operacji, tj. do 22 kwietnia 0:00, grupa operacyjna „A” miała opanować nakazane rejony, a następnie przejść do obrony i nie dopuścić do wprowadzenia odwodu operacyjnego Niebieskich.

Zadaniem grupy operacyjnej „S” Niebieskich było zatrzymanie natarcia przeciwnika najdalej na rubieży Giżycko – Orysz – Szczuczyn i stworzenie warunków do wykonania przeciwuderzenia przez odwód operacyjny Niebieskich. Dowódca grupy operacyjnej „S” zamierzał utrzymać przesmyki międzyjeziorne w rejonach Wydminy, Stare Juchy, Ełk, Giżycko, Orysz, a w przypadku wdarcia się przeciwnika załamać natarcie na linii Pisz – Ryn. W kolejnych dniach planował zabezpieczyć wejście do walki odwodu operacyjnego Niebieskich, który przeciwnatarciem miał rozbić przeciwnika na obszarze włamania i utrzymać dotychczasowy przebieg granicy państwa.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Militarium

Gra obronna „Organizacja obrony narodowej w sytuacji kryzysu polityczno-militarnego”

Jedną z ciekawszych gier obronnych przeprowadzono w Polsce pod koniec lat dziewięćdziesiątych. Celami gry, przeprowadzonej na szczeblu centralnym, pod tytułem „Organizacja obrony narodowej w sytuacji kryzysu polityczno-militarnego”, były identyfikacja zagrożeń państwa i społeczeństwa oraz ich skutków, wypracowanie wniosków co do głównych kierunków doskonalenia obrony narodowej, określenie potrzeb w zakresie technik współdziałania poszczególnych elementów obrony narodowej w sytuacji kryzysowej, a także ćwiczenie procedur w sferze zarządzania kryzysowego, włączając w to proces po­dejmowania decyzji na forum instytucji międzynarodowych i na szczeblu państwa oraz ćwiczenie zdolności reagowania i dostosowywania się do potencjalnej sytuacji kryzysowej, w której możliwe jest zastosowanie wszystkich środków pań­stwowych (z siłami zbrojnymi włącznie) oraz organizacji pozarządowych.

Prezentowane poniżej założenia ćwiczenia w niektórych aspektach pozostają aktualne w obecnej sytuacji geopolitycznej i militarnej Europy Środkowo-Wschodniej.

Aspekt polityczny – sytuacja ogólna

Brązowi. Państwo o dużym potencjale ludnościowym i gospodarczym we wschodniej Europie, należące do NATO. Zmiany polityczne i gospodarcze Brązowych w aspekcie wewnętrznym i zewnętrznym następują zgodnie z życzeniem władz państwa i opinii publicznej. Brązowi są nadal dość istotnym partnerem gospodarczym Niebieskich, co daje im możliwość uzależnienia przemysłu przetwórczego tego kraju od dostaw surowców, w tym gazu i rudy żelaza. Oficjalnie nie ma sygnałów, że Brązowi usiłują wykorzystać do własnych celów swoją pozycję dostawcy surowców strategicznych. Nie można jednak wykluczyć, że w przyszłości czynnik ten zostanie wykorzystany. Nie ma również bezpośrednich sygnałów, aby dążyli do politycznego izolowania Niebieskich. Nadal jednak władze Brązowych twierdzą, że rozszerzenie NATO  było równoczesne z próbą izolowania i wzrostem zagrożenia Brązowych. Wstąpienie Niebieskich do NATO nie zyskało ich akceptacji, a dla ugrupowań politycznych stanowi zasadniczy argument w walce o przejęcie władzy w państwie.

Dążenie Brązowych do wywierania wpływu na rozwój sytuacji w państwie Czerwonych oraz do dominacji w strefie swoich dawnych wpływów (państwa powstałe po upadku bloku wschodnioeuropejskiego), wiąże się z próbą utworzenia konkurencyjnego dla NATO sojuszu obronnego, obejmującego państwa sojusznicze Brązowych.

Państwa zachodnie, zajęte problemami zjednoczonej Europy, swoją przyzwalającą postawą umacniają Brązowych w przekonaniu do słuszności ich polityki zagranicznej.

W dalszym ciągu siły Brązowych uwikłane są w konflikty regionalne w państwach azjatyckich. Istnieją także potencjalne punkty zapalne, które mogą doprowadzić do starć zbrojnych. Jednym z nich jest coraz głośniejsza idea autonomii Obwodu Przybałtyckiego Brązowych, a mającego wiele więzi historycznych z państwem Zielonych.

Stan zdrowia prezydenta Brązowych rodzi obawę, że może dojść ponownie do walki o sukcesję. Politycy zabiegający o poparcie armii mogą sugerować, by dać jej okazję do zrekompensowania swoich niepowodzeń szybką i skuteczną akcją zbrojną w strefie wpływów Brązowych.

Następuje wzrost popularności komunistów i nacjonalistów. Doprowadzić to może do wyeksponowania idei imperialnych na terenie byłego Związku Państw Socjalistycznych (ZPS). Użycie przez Brązowych broni masowego rażenia jest mało prawdopodobne z uwagi na odstraszający, równoważny potencjał państw zachodnich.

Media Brązowych ulegają komunistycznym i nacjonalistycznym tendencjom. Część prasy pisze o Niebieskich w negatywnym świetle. Rozbieżność faktów prezentowanych przez media Brązowych świadczy o ich uległości wobec władzy. W nowym budżecie Brązowych dokonano szeregu cięć w wydatkach socjalnych, kontynuacja polityki gospodarczej zwiększa liczbę bezrobotnych, pojawiły się strajki, nastąpił wzrost bezrobocia, przestępczości, jako skutki tych działań politycznych, które przyczyniają się do spowolnienia wzrostu gospodarczego.

Granatowi – państwo graniczące z Niebieskimi i Brązowymi. Polityka kraju opiera się na ogół na zasadach dobrosąsiedzkich stosunków. Obawiając się dominacji Brązowych rząd dąży do zapewnienia sobie gwarancji bezpieczeństwa i pomocy ekonomicznej ze strony Europy, kosztem ustępstw. Umowa o współpracy wojskowej między Granatowymi a Brązowymi z listopada 1995 r. nie stanowi bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa Niebieskich.

Nie rokuje powodzenia propozycja Granatowych, wysunięta na forum międzynarodowym, utworzenia „trójkąta” Granatowi-Niebiescy-Brunatni. Może doprowadzić do przeorientowania polityki Granatowych w kierunku przystąpienia do Układu Taszkienckiego z maja 1992 r. „O bezpieczeństwie zbrojnym Wspólnoty”.

Gra obronna Obrona Polski 1999 2

Sytuacja w rejonie konfliktu.

Ustępstwa Granatowych wobec Brązowych podyktowane są trudną sytuacją gospodarczą i uzależnieniem gospodarczym od centrum byłego ZPS. Stan gospodarki Granatowych ocenia się jako trudny. Nie ma w państwie Granatowych sił politycznych wrogo nastawionych do Niebieskich na tyle silnych, które mogłyby doprowadzić do destabilizacji władzy i wywołania niepokojów społecznych na większą skalę. Media Granatowych są na ogół przychylne Niebieskich. Jednak część z nich, wydawanych na zachodzie Granatowych, zamieszcza wrogie i niechętne Niebieskim materiały.

Czerwoni – kraj, borykając się ze znacznymi trudnościami gospodarczymi, ulega coraz bardziej wpływom Brązowych. Unia gospodarcza z Brązowymi ma zapewnić dostawy nośników energii po cenach Brązowych, w zamian za bezpłatną dzierżawę baz wojskowych. Podporządkowanie Czerwonych może wiązać się z przejmowaniem ich majątku przez Brązowych. Sytuacja Czerwonych jest dowodem ekspansywnej polityki Brązowych na obszarze państw byłego ZPS.

Słabość parlamentu i innych instytucji demokratycznych, podporządkowanie mediów, sprawiają, że mimo trudnej sytuacji społecznej nie dochodzi do protestów na szeroką skalę. Od początku 1997 r. nasilają się protesty skrajnej opozycji, tłumione są jednak z całą bezwzględnością przez aparat przymusu wierny prezydentowi. W ostatnim czasie Czerwoni wspierają Brązowych w dążeniach do restauracji ich wpływów imperialnych. Czerwoni wspierają Brązowych w krytyce idei rozszerzenia NATO, a także są za utrzymaniem ścisłych więzi z krajami bałtyckimi. Prezydent Czerwonych, chcąc umocnić swoją władzę, stwarza atmosferę zagrożenia i wrogości, dzięki czemu udaje mu się wprowadzić poza konstytucyjne przepisy i decyzje oraz stosować nadzwyczajne środki sprawowania władzy.

Wspólne ćwiczenia wojskowe Czerwonych i Brązowych podnieść mają morale i pewność bezpieczeństwa społecznego Czerwonych. Zacieśnia się współpraca służb granicznych Brązowych i Czerwonych na granicy z Niebieskimi i innymi krajami (Granatowi, Zieloni i inne państwa bałtyckie).

Zieloni – państwo nadbałtyckie graniczące z Brązowymi. Stosunki Zieloni-Niebiescy układają się w miarę poprawnie. Ze względu na swój potencjał i położenie geostrategiczne, dostrzega się Niebieskich jako ważnego gracza gospodarczego i pośrednika ułatwiającego bliższą współpracę z zachodnioeuropejskimi strukturami gospodarczymi i bezpieczeństwa.

Gospodarka Zielonych, po części uzależniona od Brązowych, przeżywa etap wzrostu. Kartą przetargową w sporach Brązowi-Zieloni staje się sytuacja mniejszości Brązowych. Wielu obywateli Brązowych, mieszkających w państwie Zielonych i pełniąc różne funkcje w gospodarce i administracji, solidaryzuje się z dążeniami Brązowych do podporządkowania Zielonych ich interesom. Brązowi odgrażają się, że wstąpienie Zielonych do NATO wiązać się będzie z wkroczeniem wojsk Brązowych na ich terytorium.

Mimo oficjalnego stanowiska rządu Zielonych o tym, że problem Obwodu Nadbałtyckiego jest wewnętrzną sprawą Brązowych wielu polityków, naukowców, a nawet znaczna część społeczeństwa Zielonych jest za ścisłą współpracą z Obwodem Nadbałtyckim.

Bliskie kontakty Zielonych z Niebieskimi i krajami zachodnimi udział w siłach pokojowych ONZ, wejście do CEFTY, przejęcie sprzętu i uzbrojenia wojskowego od Niebieskich wywołały ostrą krytykę władz Brązowych.

Od kilku tygodni mają miejsce incydenty graniczne związane z naruszeniami przestrzeni powietrznej Zielonych przez rozpoznawcze samoloty Brązowych, z kierunku nadbałtyckiego i znad obszaru Czerwonych. Ambasada Brązowych w państwie ZIELONYCH uzasadnia to błędami młodych pilotów po radykalnej zmianie personelu latającego.

Aspekt militarny – sytuacja ogólna

Brązowi. Cywilna kontrola w armii Brązowych napotyka na znaczny opór ze strony wyższych dowódców wojskowych. Ministerstwo obrony ma trudności z opanowaniem sytuacji w armii (korupcja, dezercja, odejście doświadczonej kadry itp.). W ciągu ostatnich kilku lat wzmocnił się konserwatywny charakter armii. Zapowiada się dalszą redukcję sił zbrojnych. Brązowi wstrzymali realizację układu o rozbrojeniu START-2, warunkując jego kontynuację deklaracją paktu NATO o nie przyjmowaniu nowych członków do 2010 r.

Strategiczne siły Brązowych są gotowe do ataku nuklearnego lub konwencjonalnego w obszarze żywotnych interesów Brązowych. Wydłużono – dla jesiennego poboru – czas zasadniczej służby wojskowej, co pozwoliło podnieść stopień pokojowego ukompletowania sił zbrojnych do około 80%.

Zintensyfikowano ćwiczenia o około 20%, szczególnie Floty Bałtyckiej i armii lądowej. Brązowi zapowiadają wzmożenie wspólnych ćwiczeń z Czerwonymi, w których uczestniczyć mają Wojska Ochrony Pogranicza, Flota Bałtycka, Służba Celna i siły porządkowe MSW.

Sztaby sił zbrojnych Brązowych i Czerwonych przygotowują projekt połączenia sił zbrojnych obydwu państw, co wiązać się może z dyslokacją zwiększonej ilości wojsk Brązowych na terenie Czerwonych.

Granatowi. W ciągu kilku ostatnich lat powołane przez prezydenta organy kontroli armii rozpoczęły nadzorowanie restrukturyzacji sił zbrojnych, ich gotowości i szkolenia. Ministerstwo Obrony zacieśnia współpracę z instytucjami zachodnimi w dziedzinie restrukturyzacji, przezbrajania i wspólnych ćwiczeń wojskowych. Oczekuje się sformułowania wspólnego batalionu Niebieskich i Granatowych.

Koncepcja wspólnego z Brązowymi systemu obrony powietrznej napotyka znaczne trudności. Brązowi pragną zachować dowodzenie połączonymi siłami, a także uzyskać nieograniczone prawo korzystania z przestrzeni powietrznej Granatowych.

CZERWONI. Zacieśniająca się współpraca wojskowa Brązowych i Czerwonych hamuje dotychczasowe zmiany korzystnie wpływające na bezpieczeństwo Niebieskich. Zaawansowany jest projekt połączenia sił zbrojnych i rozmieszczenia na terenie Czerwonych części sił Brązowych.

Na początku 1997 r. ujawniono plany ćwiczeń zgrywających systemy rozpoznania i dowodzenia Brązowych i Czerwonych. Ćwiczenia mają się wiązać z realizacją tematyki przegrupowań związków taktycznych, a nawet operacyjnych, obejmujących swym rozmachem obszar państwa Czerwonych i Obwodu Nadbałtyckiego. Siły ochrony granicy zaostrzyły kontrolę na przejściach granicznych z Zielonymi. Planuje się przeprowadzenie wspólnych ćwiczeń Brązowych i Czerwonych pk. „ZAPORA”, mających na celu przeprowadzenie akcji porządkowych w strefie nadgranicznej Czerwonych z Zielonymi.

Czerwoni zapowiadają pilny zakup sprzętu wojskowego w celu uzupełnienia braków wynikających z maksymalnego dla nich limitu CFE.

Zieloni – są w trakcie tworzenia Sił Ochrony Kraju. Szczególną uwagę zwraca się na kwestię utworzenia sił szybkiego reagowania (około 5000 żołnierzy), sił ochrony granic i wojsk obrony terytorialnej. Ministerstwo Obrony, dążąc do uniezależnienia się od dostaw uzbrojenia, kontynuuje rozmowy z przedstawicielami przemysłu Zachodu w sprawie dostaw uzbrojenia (uzbrojenia piechoty, amunicji, materiałów wybuchowych).

Planuje się zwiększenie ilości ćwiczeń mających na celu weryfikację planowanej struktury sił obronnych, a także przeprowadzenie wspólnych z pododdziałami państw zachodnich (i Niebieskich) ćwiczeń o charakterze ratowniczym na wypadek sytuacji kryzysowych.

Sytuacja szczegółowa (D minus x)

D minus 2 miesiące. Brązowi i Czerwoni podpisują porozumienie o unii gospodarczej i militarnej. Jednocześnie ambasadorzy tych państw, w stolicy Zielonych, przekazują noty swych rządów, w których proponuje się Zielonym przyłączenie się do unii. W przeciwnym wypadku, ze względu na trudności gospodarcze, ograniczone zostaną dostawy surowców energetycznych i energii elektrycznej dla państw bałtyckich. Ograniczona zostanie również wymiana doświadczeń między Brązowymi a Zielonymi w dziedzinie przemysłowej i technicznej.

Gra obronna Obrona Polski 1999

Sytuacja w rejonie konfliktu.

Brązowi, jako stały członek Rady Bezpieczeństwa, żądają zaprzestania wymiany wojskowej między Zielonymi a Niebieskimi i Brunatnymi, argumentując swoją postawę wzrastającym poczuciem zagrożenia swoich interesów.

D minus 1,5 miesiąca. Brązowi i Czerwoni wzywają swych ambasadorów w celu przeprowadzenia konsultacji. Brązowi zerwali całkowicie dostawy energii i paliw dla Zielonych. W tej sytuacji Zieloni zmuszeni zostali do uruchomienia strategicznych rezerw materiałowych, które mogą wystarczać zaledwie na dwa miesiące.

Na terenie Zielonych dochodzi do częstych przerw w pracy i niepokojów społecznych inspirowanych przez osoby mniejszości Brązowych. Dochodzi do zwmieszek na tle narodowościowym na terenach zamieszkałych przez mniejszość Brązowych. Społeczeństwo Zielonych, ugrupowania nacjonalistyczne i media wskazują mniejszość Brązowych jako jedno ze źródeł trudności. Przy okazji zamieszek społecznych w trudnej sytuacji znalazła się mniejszość Niebieskich.

W wyniku wzrostu aktów sabotażu i nielegalnych przekroczeń granicy Zielonych postanowili powołać siły rezerwowe obrony terytorialnej i straży granicznej. Na terenie elektrowni jądrowej w m. Ignalina doszło do ostrego sporu między pracownikami mniejszości Brązowych, a pozostałą załogą. Przerywano pracę niektórych urządzeń. Strajkujący żądają natychmiastowego ustosunkowania się Zielonych do propozycji Brązowych.

Rząd Zielonych zwrócił się do rządu Niebieskich z prośba o mediację w rozstrzygnięciu sporu i wyjaśnieniu kwestii spornych między Zielonymi a Brązowymi.

D minus 40 dni. Znaczne siły desantowe Brązowych przeprowadziły ćwiczenie w pobliżu wód terytorialnych Zielonych. Doszło do naruszeń suwerenności obcych państw na pokładzie ich floty handlowej. Wydzielone związki taktyczne Czerwonych i Obwodu Stołecznego Brązowych przygotowują wspólne ćwiczenia pk. „TORFOWISKO”. W tym celu ambasador Czerwonych przekazał notę dyplomatyczną do władz Zielonych z prośbą o umożliwienie przemarszu ich wojsk przez terytorium Zielonych do Obwodu Bałtyckiego.

Natężenie ćwiczeń wojskowych, wydłużenie odpraw celnych oraz napady na drogach lądowych spowodowały spadek natężenia żeglugi i transportu lądowego oraz wzrost kosztów ubezpieczeń, grożąc całkowitym zerwaniem połączeń handlowych.

D minus 35 dni. Zwiększył się znacznie napływ do Niebieskich turystów mniejszości Niebieskich z terenu Zielonych. Są to tzw. turyści handlowi, z których część pozostaje u Niebieskich dłużej ponad czas deklarowany wcześniej. Obserwuje się nasilenie kradzieży i napadów na turystów Zielonych, dokonywanych przez obcokrajowców. Ambasador Zielonych w państwie Niebieskich poprosił ministerstwo spraw zagranicznych o interwencję w tej sprawie. Turyści Brązowych i Czerwonych nie wrócili do kraju, skupiając swą aktywność „handlową” na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego i podlaskiego.

Nieznani sprawcy dokonują napadów rabunkowych na magazyny żywności i hurtownie na terenie gmin przygranicznych. W Suwałkach, Hajnówce, Augustowie, Sokółce, Gołdapi i Dąbrowie Białostockiej mają miejsce akty sabotażu na terenie zakładów przemysłowych i stacji kolejowych.

Mniejszość Zielonych w państwie Niebieskich zwróciła się do marszałków Sejmu i Senatu o poparcie władz Niebieskich dla narodu Zielonych.

D minus 1 miesiąc. Próby opanowania strajku w m. Ignalina nie przyniosły rezultatu. Zdesperowani pracownicy grożą tragicznym w skutkach przerwaniem systemu chłodzenia reaktorów jądrowych.

Radio, telewizja i inne media Brązowych i częściowo Czerwonych nasiliły kampanię przeciwko Zielonym. Prezentuje się wypowiedzi przywódców i wiece partii nacjonalistycznych żądających wkroczenia sił szybkiego reagowania na terytorium Zielonych, w celu poprawy sytuacji mniejszości Brązowych i Czerwonych oraz wymuszenia uległości tego państwa wobec żądań Brązowych i Czerwonych.

Na terytorium Czerwonych w pobliżu granicy z Zielonymi zgromadzono siły wojska, policji i straży granicznej mające wziąć udział w ćwiczeniu „TORFOWISKO”. Nadal brak zgody rządu Zielonych na przemarsz tych wojsk. Niepokój wywołany u Zielonych zmusza ich rząd do podjęcia nadzwyczajnych środków w dziedzinie gospodarczej i bezpieczeństwa państwa. Ograniczono sprzedaż paliw do samochodów osobowych, ograniczono ruch pociągów, przewozy towarowe ograniczono do minimum zapewniając jedynie funkcjonowanie strategicznie ważnych elementów gospodarczych i wyżywienie ludności.

Od dnia D minus 15 na terenie okręgów przygranicznych z Czerwonymi i Brązowymi wprowadzono u Zielonych ograniczenie ruchu turystycznego, a w miejscowościach granicznych – godzinę policyjną. Wzdłuż dróg: Alitus, Kaunas, Lida, Wilno, Paniewieżys, Brasław, Turmantas, Rokiszkis oraz Gusiew, Kowno i Kaliningrad, Szułaj prowadzone są intensywne prace remontowe Zielonych.

W D minus 14 rząd Zielonych zwrócił się do rządów Niebieskich, Brunatnych i Białych o udzielenie gwarancji rządowych na dostawy z tych państw ropy naftowej, węgla kamiennego i energii elektrycznej. Na wodach terytorialnych Obwodu Bałtyckiego doszło do katastrofy tankowca, który zderzył się z okrętem wojennym. Plama ropy przesuwa się w kierunku płd.-zach. do wód Niebieskich. Międzynarodowe organizacje humanitarne (ONZ, MCK) podjęły decyzje o udzieleniu pomocy Zielonym, w celu likwidacji ognisk chorób zakaźnych w rejonie południowo-zachodnim (około 600 zachorowań), a w celu zapewnienia pomocy humanitarnej (dostarczenie wody) planuje się dostawy i pomoc z terenu NIEBIESKICH (około 1000 hospitalizacji, około 5000 konsultacji medycznych, około 1000 ton żywności i około 5000 m3 wody pitnej).

Zachodnie media zwiększyły znacznie swoje zainteresowanie problematyką wschodnią. Przedstawiciele opozycyjnych partii politycznych, organizacji międzynarodowych i publicyści polityczni żądają od swych rządów bar dziej zdecydowanych postaw, w celu zapobieżenia konfliktowi przez rozstrzygnięcie sporu na drodze pokojowej. W stolicach państw europejskich a także w większych miastach, miały miejsce manifestacje przeciwko Brązowych. W Krakowie na teren konsulatu Brązowych wdarła się grupa bojówkarzy usiłując opanować budynek. Dzięki interwencji sił porządkowych próbę tę udaremniono. W tej sprawie ambasador Brązowych zwrócił się do Ministra Spraw Zagranicznych żądaniem wzmocnienia ochrony placówek dyplomatycznych jego państwa.

Gra decyzyjna prowadzona na podstawie takich założeń miała doprowadzić do wypracowania koncepcji i podjęcia działań przez organy Niebieskich w sytuacji kryzysu polityczno-militarnego w pobliżu granicy państwa.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Akademia Obrony Narodowej

Wojska Obrony Terytorialnej w Polsce w latach 1990-2008. Część II

Zatwierdzona w styczniu 1999 r. przez Ministra Obrony Narodowej „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zakładała wykorzystanie wojsk OT w działaniach obronnych w każdym czasie.

Wykorzystanie wojsk OT w obronie RP

Wykorzystanie wojsk OT miało następować w ramach działań (przedsięwzięć) operacyjno-taktycznych, techniczno-obronnych i szkoleniowych. Dla jednostek OT przewidziano następujące zasadnicze zadania: przygotowanie i prowadzenie obrony rejonów i obiektów na obszarze kraju, tworzenie warunków do rozwinięcia i działania wojsk operacyjnych, prowadzenie działań nieregularnych na terenie kraju zajętym przez przeciwnika, wspomaganie sił Obrony Cywilnej, koordynacja działań militarnych i pozamilitarnych ogniw obronnych państwa. W związku z tym sformułowano szczegółowe zadania wojsk OT, podzielone na zadania o charakterze operacyjnym, tj. bojowym, zadania o charakterze zabezpieczającym oraz zadania o charakterze ratowniczym.

Zadania o charakterze operacyjnym obejmowały obronę rejonów, obiektów i rubieży w ugrupowaniu wojsk operacyjnych lub samodzielnie, zwalczanie desantów powietrznych i morskich oraz grup dywersyjno-rozpoznawczych oraz udział w walce przeciwko desantom lub grupom w rejonach odpowiedzialności, osłona granic we współdziałaniu ze Strażą Graniczną i innymi formacjami państwowymi, przygotowanie i prowadzenie działań nieregularnych, osłona i obrona ważnych obiektów wojskowych i państwowych, wzmocnienie obrony wytypowanych elementów systemu kierowania i dowodzenia państwa oraz wojsk, blokada i likwidacja – wspólnie z formacjami państwowymi – dywersji i zbrojnego podziemia na terenie kraju.

Obrona Terytorialna 1

Zgodnie z koncepcją MON pododdziały Obrony Terytorialnej miały otrzymać uzbrojenie i sprzęt wycofywane z jednostek pierwszoliniowych lub znajdujące się w magazynach mobilizacyjnych.

Zadania zabezpieczające, które miały realizować wojska OT, to utrzymanie i zabezpieczenie ruchu na drogach oraz liniach kolejowych, ochrona sieci łączności państwowej i udział w jej odbudowie, inżynieryjna rozbudowa terenu w ramach operacyjnego przygotowania obrony terytorium kraju, współdziałania z Obroną Cywilną w zakresie budowy ukryć oraz ochrony ludności i dóbr kultury.

Natomiast zadania OT o charakterze ratowniczym sprowadzały się do udziału w prowadzeniu akcji ratowniczych na rzecz wojsk i służb, współdziałania z Obroną Cywilną w akcjach ratowniczych na rzecz ludności cywilnej, w razie masowych porażeń lub klęsk żywiołowych.

Uzbrojenie i struktury wojsk OT

Broń wojsk OT miała mieć w praktyce charakter typowo obronny, choć po redukcji zasadniczego uzbrojenia SZ RP i nieosiągania limitów CFE-1, formacje OT mogły posiadać również sprzęt zaliczany do traktatowego, np. pojazdy opancerzone. Podstawowe uzbrojenie i sprzęt wojskowy jednostek OT miały stanowić wzory standardowe dla Wojsk Lądowych, w tym głównie starsze typy przekazywane z wojsk operacyjnych.

Podstawowym sprzętem OT miały być ręczna broń strzelecka (karabinki AKMS i pochodne, karabiny wyborowe SWD) i zespołowa (karabiny maszynowe PK i pochodne), granatniki przeciwpancerne (RPG-2, RPG-7, RPG-76), moździerze wz. 37 kal. 82 mm, działa bezodrzutowe SPG-9 kal. 73 mm, armaty przeciwpancerne D-44 kal. 85 mm, miotacze ognia ŁPO-50, a także zestawy przeciwlotnicze (PKM-2, PKM-4, ZU-23-2, S-60, Strzała-2M). Zasadniczymi pojazdami pododdziałów miały być samochody ciężarowo-terenowe Star 660 i Star 266, samochody opancerzone BRDM-2, wozy dowodzenia SKOT R-3/3 i BRDM-2 R-5, pojazdy chemiczne BRDM-2rs, UAZ-469rs i IRS-2.  Z uwagi na koszt nie była przewidziana rozważana wcześniej produkcja nowych wzorów uzbrojenia projektowanych od razu pod kątem wojsk terytorialnych.

Jednostki OT miały być usytuowane na szczeblu regionalnym (brygady i pułki OT) i lokalnym (bataliony OT i mniejsze pododdziały). Postulowano także wprowadzenie do systemu kierowania Obroną Terytorialną dowództw powiatowych i wojewódzkich, dzięki którym jednostkami OT mogliby kierować wojewodowie i starostowie poprzez dowódców terytorialnych dowództw OT.

Centralnymi organami dowodzenia i kierowania obroną terytorialną miały być Zarząd Obrony Terytorialnej SG WP i wydziały OT rodzajów wojsk SZ RP, Oddziały OT okręgów wojskowych, wojewódzkie (regionalne) sztaby wojskowe (WSzW/RSzW), rejonowe komendy OT i komendy garnizonowe OT.

W skład wojsk OT wejść miały formacje, które pod względem zadań i możliwości podzielono na dwie grupy, zgodnie z wypracowanymi zadaniami sił obrony terytorialnej. Pierwszą grupę miały stanowić jednostki mobilne: brygady OT i bataliony OT, mobilizowane pułki saperów, pułki pontonowe, pułki żandarmerii i bataliony obrony przeciwchemicznej. Do drugiej grupy zaliczano jednostki stacjonarne: samodzielne pododdziały ochrony i obrony obiektów, bataliony obrony fortecznej, pododdziały kierowania ruchem, pododdziały inżynieryjno-techniczne i inne. Jednostki mobilne, ze względu na konieczność wykonywania zadań na znacznej przestrzeni (teoretycznie dla brygady OT rejon odpowiedzialności miał liczyć 2000-3000 km2, dla pułku OT – 1200-1800 km2, batalion OT – 400-600 km2), miały mieć środki transportowe i dysponować zapasami na kilka dni walki (działań). Inne jednostki lokalnego (powiatowego) podporządkowania, ze względu na mniejszy zasięg terytorialnego działania (batalion forteczny OT – 25 km2) oraz bardziej ograniczony charakter zadań, miały być jednostkami stacjonarnymi korzystającymi z miejscowej infrastruktury technicznej i społecznej oraz lokalnych zasobów materiałowych.

Natomiast pod względem funkcjonalności wojska OT podzielono na jednostki ogólnego przeznaczenia, jednostki rodzajów wojsk i pododdziały logistyczne, a także ośrodki szkoleniowe i inne jednostki stacjonarne. Miały to być jednostki bojowe i zabezpieczające (wspierające), a jednocześnie mobilne lub stacjonarne. Do jednostek ogólnego przeznaczenia OT wojsk lądowych zaliczano brygady OT (BOT), pułki OT (pOT), bataliony OT (bOT), bataliony ochrony i obrony obiektów (boo), bataliony forteczne (bfort) i kompanie dowodzenia (kdowOT). Jednostkami tego typu w WLiOP miały być bataliony i kompanie ochrony i obrony obiektów (boo i koo), natomiast w Marynarce Wojennej – dywizjony OT (dOT), samodzielne kompanie piechoty OT (skpOT), kompanie obserwacji brzegowej OT (kobOT) i grupy jednostek pływających OT (gjpOT).

Etaty jednostek OT

Brygada Obrony Terytorialnej miała składać się z dowództwa i sztabu, pięciu batalionów piechoty, dywizjonu artylerii przeciwpancernej, dywizjonu przeciwlotniczego, kompanii saperów, kompanii rozpoznawczej, kompanii przeciwchemicznej, kompanii łączności, kompanii zaopatrzenia, kompanii remontowej i kompanii medycznej. Brygady miały w formie szkieletowej funkcjonować również w czasie pokoju, co powodowało istnienie w ich strukturze m.in. wydziałów wychowania, kadrowego i finansowego i szefostwa służby zdrowia.

Batalion piechoty brygady miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, trzy kompanie piechoty (trzy plutony piechoty), baterię moździerzy (dwa plutony moździerzy – 6 moździerzy), baterię przeciwpancerną (3 armaty przeciwpancerne, 3 działa bezodrzutowe), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Brygada OT etat 1999

Dywizjon przeciwpancerny brygady miał mieć pluton dowodzenia, trzy baterie przeciwpancerne (trzy plutony przeciwpancerne – 6 armat przeciwpancernych), pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i drużynę medyczną. Dywizjon przeciwlotniczy brygady miał posiadać pluton dowodzenia, trzy baterie przeciwlotnicze (trzy plutony przeciwlotnicze – 4 armaty przeciwlotnicze, 4 wielkokalibrowe przeciwlotnicze karabiny maszynowe), pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny. Kompania saperów brygady miała składać się dowództwa, dwóch plutonów saperów, plutonu technicznego, plutonu rozminowania, drużyny zaopatrzenia, drużyny gospodarczej i drużyny remontowej.

Brygadowa kompania rozpoznawcza miała mieć dowództwo, trzy plutony rozpoznawcze i drużynę gospodarczą. Kompania zaopatrzenia miała posiadać dowództwo, pluton transportu amunicji, pluton transportu mps i pluton gospodarczy, kompania remontowa – dowództwo, pluton remontu pojazdów kołowych, pluton remontu uzbrojenia, pluton robót specjalistycznych i drużynę ewakuacyjną, natomiast kompania medyczna – dowództwo, pluton medyczny, drużynę ewakuacji medycznej i drużynę gospodarczą.

Łącznie brygada OT miała mieć 3467 ludzi i powinna być uzbrojona (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 156 ręcznych karabinów maszynowych, 358 granatników przeciwpancernych, 30 moździerzy kalibru 82 mm i 15 dział bezodrzutowych, 33 armaty przeciwpancerne kalibru 85 mm, 12 wielkokalibrowych przeciwlotniczych karabinów maszynowych kalibru 14,5 mm i 12 armat przeciwlotniczych kalibru 57 mm.

Wyposażenie techniczne brygady OT powinno obejmować 55 radiostacji, 2 węzły łączności, 1 wóz dowodzenia, 2 komplety mostów SMT, 3 spycharko-ładowarki, 9 spychaczy, 3 koparki, 4 żurawie, 14 kuchni polowych, 18 motocykli, 2 samochody osobowe, 252 samochody ciężarowo-terenowe, 28 samochodów specjalnych (warsztatowych i innych), 4 cysterny paliwowe, 1 cysternę na wodę, 1 ciągnik, 4 sanitarki, 2 sale operacyjne, 28 wykrywaczy min, 4 samochody rozpoznania skażeń, 22 zestawy PChR, 22 rentgenoradiometry, 3 zestawy regulacji ruchu, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze, przyczepy).

Pułk Obrony Terytorialnej składać się miał z dowództwa i sztabu, dwóch batalionów piechoty zmotoryzowanej, dwóch batalionów ochrony i obrony obiektów, kompanii saperów, kompanii ratownictwa technicznego, kompanii regulacji ruchu, kompanii łączności, plutonu rozpoznania skażeń, kompanii zaopatrzenia, kompanii remontowej, kompanii medycznej.

Pułk OT etat 1999

Batalion piechoty zmotoryzowanej miał posiadać dowództwo i sztab, drużynę dowodzenia, trzy kompanie piechoty zmotoryzowanej (trzy plutony zmotoryzowane), kompanię wsparcia (pluton moździerzy, pluton dział bezodrzutowych), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Batalion ochrony i obrony obiektów powinien mieć dowództwo i sztab, drużynę dowodzenia, trzy do pięciu kompanii ochrony i obrony obiektów (trzy plutony ochrony i obrony obiektów) i drużynę gospodarczą.

Kompania saperów miała składać się z dowództwa, dwóch plutonów saperów, plutonu technicznego i drużyny rozminowania. Kompania ratownictwa technicznego posiadała dowództwo, dwa plutony ratownictwa technicznego, pluton techniczny, drużynę rozpoznania, drużynę gospodarczą. Kompania regulacji ruchu miała dowództwo, drużynę dowodzenia, drużynę motocyklową i trzy plutony regulacji ruchu. Kompania łączności składała się z dowództwa, plutonu radiowego, plutonu łączności i drużyny poczty polowej.

Kompania zaopatrzenia miała posiadać dowództwo, pluton transportu amunicji, pluton transportu mps i pluton gospodarczy, kompania remontowa – dowództwo, pluton remontu pojazdów kołowych, pluton remontu uzbrojenia, pluton robót specjalistycznych i drużynę ewakuacyjną, natomiast kompania medyczna – dowództwo, pluton medyczny, drużynę ewakuacji medycznej i drużynę gospodarczą.

Łącznie pułk OT miał mieć 2103 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 144 ręczne karabiny maszynowe, 153 granatniki przeciwpancerne, 6 moździerzy kalibru i 6 dział bezodrzutowych.

Wyposażenie techniczne pułku OT powinno obejmować 55 radiostacji, 2 węzły łączności, 1 wóz dowodzenia, 2 komplety mostów SMT, 3 spycharko-ładowarki, 9 spychaczy, 3 koparki, 4 żurawie, 14 kuchni polowych, 18 motocykli, 2 samochody osobowe, 252 samochody ciężarowo-terenowe, 28 samochodów specjalnych (warsztatowych i innych), 4 cysterny paliwowe, 1 cysternę na wodę, 1 ciągnik, 4 sanitarki, 2 sale operacyjne, 30 wykrywaczy min, 4 samochody rozpoznania skażeń, 22 zestawy PChR, 22 rentgenoradiometry, 3 zestawy regulacji ruchu, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze, przyczepy).

Samodzielny batalion OT miał posiadać dowództwo i sztab, pluton dowodzenia, trzy kompanie piechoty (trzy plutony piechoty), kompanię wsparcia (pluton moździerzy, pluton dział bezodrzutowych), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton medyczny i drużynę remontową.

Łącznie batalion OT miał mieć 478 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 27 ręcznych karabinów maszynowych, 27 granatników przeciwpancernych, 3 moździerze i 3 działa bezodrzutowe.

Wyposażenie techniczne batalionu OT powinno obejmować 24 radiostacje, 2 węzły łączności, 2 kuchnie polowe, 1 samochód osobowy, 52 samochody ciężarowo-terenowe, 2 sanitarki, 1 salę operacyjną, 1 warsztat, 6 wykrywaczy min, 4 zestawy PChR, 4 rentgenoradiometry, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze).

Samodzielny batalion obrony fortecznej miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, trzy kompanie piechoty, baterię moździerzy, baterię przeciwpancerną, pluton saperów, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Łącznie batalion obrony fortecznej miał mieć 590 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 27 ręcznych karabinów maszynowych, 27 granatników przeciwpancernych, 18 zestawów przeciwpancernych pocisków kierowanych, 9 moździerzy i 4 rakietowe miotacze ognia, 4 zestawy przeciwlotnicze Strzała-2M i 2 zestawy przeciwlotnicze ZU-23.

Samodzielny batalion ratownictwa inżynieryjnego miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, dwie kompanie ratownictwa inżynieryjnego, kompanię ewakuacyjną, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

© Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej

Wojska Obrony Terytorialnej w Polsce w latach 1990-2008. Część I

Po zakończeniu wojny, wojska obrony terytorialnej, tj. wewnętrznej, w różnej formie istniały w Polsce od 1945 r. i funkcjonowały równolegle siłami Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego (KBW).  W latach sześćdziesiątych, na bazie tych sił, stworzono system wojsk obrony terytorialnej kraju, który obejmował jednostki Wojsk Obrony Wewnętrznej, a także Wojsk Ochrony Pogranicza, odpowiadające za ochronę granic państwa.

Obrona terytorialna w PRL

W 1959 r. Komitet Obrony Kraju (KOK), uchwałą nr 002/59 z 14 maja 1959 r., zdecydował o rozpoczęciu tworzenia formacji obrony terytorium kraju, nazwanych wojskami OTK, jako sił układu wewnętrznego, przeznaczonych do wykonywania szerokiego zakresu zadań militarnych, we współpracy z organami spraw wewnętrznych. Utworzenie wojsk obrony terytorialnej wynikało z będącego zasadniczym wnioskiem z drugiej wojny światowej i pierwszych lat powojennych przeświadczenia, że cały obszar Polski będzie zagrożony atakami przeciwnika (w tym rakietowo-jądrowymi), a także z ustaleń na szczeblu państw członkowskich Układu Warszawskiego, zgodnie z którymi dotychczasowe wojska lądowe, lotnictwo i marynarka wojenna, jako wojska operacyjne, miały działać w ramach Zjednoczonych Sił UW, natomiast obroną własnego terytorium miały zajmować się specjalnie sformowane i odrębne od sił operacyjnych wojska wewnętrzne.

Zgodnie ze wstępnymi założeniami KOK wojska OTK miały składać się z sił obrony powietrznej kraju, wojsk przekazanych z KBW, Wojsk Ochrony Pogranicza oraz jednostek zapasowych i szkolnych.

Zadaniami wojsk OTK, poza obroną terytorium PRL przed lotnictwem i atakami sił lądowych (m.in. desantami morskimi, desantami powietrznymi, grupami dywersyjno-rozpoznawczymi), miały być ochrona ważnych obiektów, wsparcie sił cywilnych w czasie klęsk żywiołowych, budowa infrastruktury państwa oraz – charakteryzowane jako jedno z ważniejszych – przygotowanie i utrzymanie systemu komunikacji i baz dla potrzeb wojsk własnych i sojuszniczych Układu Warszawskiego, przede wszystkim dla przegrupowującej się na zachód Armii Czerwonej.

Ostatecznie wojska OTK podzielono na formowane od podstaw wojska obrony terytorialnej (OT), Wojska Obrony Powietrznej Kraju (WOPK) oraz siły obrony terytorialnej marynarki wojennej. Do systemu OTK należały również wojska wewnętrzne (WOWew), zorganizowane na bazie przekazanych do Ministerstwa Obrony Narodowej z resortu spraw wewnętrznych sił KBW, a także Wojska Ochrony Pogranicza (WOP).

Wojska OTK 2

Wojska OTK PRL odpowiadały za obronę terytorium kraju, w tym obronę przeciwlotniczą.

Organizację wojsk obrony terytorialnej rozpoczęto faktycznie w od stycznia 1963 r., na mocy uchwały KOK nr 104/62 z 16 listopada 1962 r., której elementem był plan operacyjny obrony terytorialnej kraju oraz uchwała Rady Ministrów nr 164/63 z 4 maja 1963 r. o zasadach organizacji jednostek OT.  W pierwszej kolejności planowano sformować pułki OT i bataliony OT, te pierwsze w każdym województwie (łącznie 16), natomiast bataliony – w każdym powiecie (łącznie 330). Struktura organizacyjna pododdziałów powielała etaty jednostek piechoty wojsk operacyjnych. Pułki OT miały podlegać szefom Wojewódzkich Sztabów Wojskowych (WSzW), natomiast bataliony OT – szefom Powiatowych Sztabów Wojskowych.

W latach 1963-1969 utworzono brygadę OT, 18 pułków OT, 63 bataliony OT i mniejsze jednostki, a łączny stan osobowy OT powiększono do około 40 tys. żołnierzy w 1970 r. W Marynarce Wojennej sformowano dwie flotylle obrony wybrzeża z pododdziałami okrętowymi (trałowce, okręty przeciwpodwodne) i brzegowymi. W ramach tworzenia jednolitego systemu OTK utworzono wojska OPK, składające się wówczas z 12 pułków lotnictwa myśliwskiego, dwóch dywizji i ośmiu pułków OPL oraz czterech pułków radiotechnicznych. W 1965 r. resortowi obrony narodowej podporządkowano przekazane z resortu spraw wewnętrznych Wojska Ochrony Pogranicza, w składzie dziewięciu brygad i trzech samodzielnych oddziałów WOP. W 1966 r. przekazano natomiast z Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego trzy brygady KBW, osiem pułków KBW, pułk pancerny KBW, pułk pontonowo-mostowy, pułk łączności, dwa bataliony inżynieryjne i batalion łączności. Jednostki te przeformowano w Wojska Obrony Wewnętrznej.

W 1970 r. wojska OTK składały się funkcjonalnie z siedmiu rodzajów sił: jednostek zabezpieczenia organów obrony kraju, wojsk obrony wewnętrznej, jednostek obrony przed bronią masowego rażenia, jednostek zabezpieczenia przegrupowania, jednostek obrony terytorialnej (lądowych i marynarki wojennej), wojsk obrony powietrznej kraju oraz wojsk ochrony granicy.

W kolejnej fazie zmian w OTK, datowanej od 1971 r. do 1980 r., przeformowano część jednostek WOWew w jednostki OT o niższym stopniu gotowości, zlikwidowano z kolei większość dotychczasowych batalionów OT, a jednostki podległe szefom WSzW podporządkowano trzem istniejącym okręgom wojskowym. W wojskach OPK rozpoczęto masowe wprowadzanie rakietowych zestawów przeciwlotniczych i nowych stacji radiolokacyjnych. Wojska Ochrony Pogranicza przekazano w 1971 r. resortowi spraw wewnętrznych, natomiast wojska OT upodobniły się zadaniowo i zakresem manewru do wojsk wewnętrznych, które nadal odgrywały priorytetową rolę w obronie terytorium państwa. Na bazie trzech pułków WOWew sformowano elementy trzech rezerwowych dywizji zmechanizowanych, dla których pododdziały bojowe miały mobilizować jednostki operacyjne Wojsk Lądowych.

W trzecim etapie, w latach 1981-1988 nastąpiła dalsza redukcja jednostek OTK, powiązana z reorganizacją i ujednoliceniem struktur istniejących pododdziałów. W 1985 r. wojska obrony wewnętrznej obejmowały trzy brygady WOWew, brygadę łączności WOWew, trzy pułki WOWew, pułk łączności WOWew, siły obrony terytorialnej liczyły dwie brygady OT, osiem pułków OT, cztery pułki pontonowo-techniczne OT, a wojska OPK osiem pułków lotnictwa myśliwskiego, dwie dywizje i dwie brygady artylerii OPK oraz trzy brygady radiotechniczne.

Z uwagi na ogólną redukcję sił zbrojnych PRL w drugiej połowie lat osiemdziesiątych, a później rokowania rozbrojeniowe państw-członków Układu Warszawskiego z krajami zachodnimi dotyczące zmniejszenia liczebności wojsk, strona polska podjęła decyzje o rozformowaniu formacji OTK – uznano, że ich zadania mogą przejąć siły operacyjne sił zbrojnych. Na podstawie zarządzenia szefa Sztabu Generalnego WP nr 0112 z 15 września 1988 r. podjęto proces rozformowywania m.in. wojsk OT, który miał być zrealizowany do końca 1989 r. Likwidację wojsk OT zakończono faktycznie w marcu 1990 r., a wojsk obrony wewnętrznej w listopadzie 1991 r. Jednostki WOPK połączono z kolei w 1990 r. z operacyjnymi Wojskami Lotniczymi w jedną formację – Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.

Pierwsze koncepcje Obrony Terytorialnej w suwerennej Polsce

Już w listopadzie 1990 r., z uwagi na wnioski z analizy ówczesnego położenia militarnego Polski, podjęto próbę utworzenia (reaktywacji) wojsk obrony regionalnej. Z uwagi na brak szerszych doświadczeń struktury nowej formacji wzorowano na wojskach wewnętrznych z czasów PRL, czyli sił obrony regionalnej. Zgodnie z rozkazem MON nr pf 21/oper. z 8 listopada 1990 r. zakładano utworzenie brygad Obrony Regionalnej podporządkowanych dowództwom okręgów wojskowych i pułków Obrony Regionalnej podporządkowanych administracji wojskowej w województwach, mobilizowanych od podstaw i w ostatniej kolejności z dostępnych zasobów osobowych, wyposażonych w sprzęt i uzbrojenie wycofywane z użycia w wojskach operacyjnych .

NJW 1

Wojska OT tworzone w latach dziewięćdziesiątych miały liczyć do 120-130 tys. żołnierzy w czasie wojny.

W 1992 r. wojska regionalne przemianowano na wojska Obrony Terytorialnej (OT), mimo że były to wciąż zmotoryzowane wojska wewnętrzne (regionalne). Brygady OT i pułki OT, wzorowane na strukturze organizacyjnej wojsk wewnętrznych, planowano podporządkować terenowej administracji wojskowej. W związku z tym stopniowo miała być rozbudowana struktura dowodzenia – oprócz dowództw szczebla regionalnego, zakładano tworzenie terytorialnych dowództw na poziomie powiatu. Do 1995 r. zamierzano utworzyć Regionalne Sztaby Wojskowe i Rejonowe Komendy Obrony Terytorialnej, na bazie doświadczeń z funkcjonowania eksperymentalnych Regionalnych Sztabów Wojskowych, utworzonych zarządzeniem Szefa SG WP nr 118/org. z dnia 17 listopada 1992 r. Zakładano, że w każdym z czterech okręgu wojskowym powstanie jedna brygada OT, która będzie bazą do rozwinięcia okręgowych sił obrony terytorialnej, liczących 2-3 brygady OT, 3-5 pułków OT, po jednym pułku saperów i pontonowym i szereg mniejszych jednostek. W siłach lądowych miały być zorganizowane samodzielne bataliony OT, bataliony forteczne oraz bataliony ochrony i obrony obiektów. W Marynarce Wojennej planowano sformować bataliony obserwacyjne, a w Wojskach Lotniczych i Obrony Powietrznej bataliony i kompanie ochrony i obrony obiektów.

W latach 1994-1995 zostały opracowane w Zarządzie Obrony Terytorialnej SG WP „Przeznaczenie, struktura organizacyjna i zasadnicze wyposażenie jednostek OT ogólnego przeznaczenia oraz podstawowe normy ich taktycznego użycia” i „Koncepcja organizacji i funkcjonowania rejonowych komend obrony terytorialnej (RKOT)”.

Ostatecznie planowano wprowadzanie koncepcji struktur wojsk OT i ich użycia wzorowanej na zasadach wykorzystania wojsk wewnętrznych z czasów PRL, czyli mobilnych jednostek piechoty zmotoryzowanej, zamiast typowych sił obrony lokalnej w postaci lekkiej piechoty.

W 1993 r. wskazywano docelową liczebność sił OT na 670 tys. żołnierzy, w 1995 r. zredukowano ją do 300 tys. żołnierzy, z uwagi na brak środków finansowych oraz zmniejszenie się zasobów broni strzeleckiej i lekkiej broni zespołowej w ciągu tej dekady.

Ostateczna koncepcja sił obrony terytorialnej w Polsce

W 1994 r. rozpoczęto prace nad zmodyfikowaną koncepcją rozwoju OT, która miała zostać wprowadzona w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych. Ogólne zadania siły obrony terytorialnej zostały sformułowane już w „Regulaminie Działań Taktycznych” z 1994 r. W określonych w 1997 r. i zmodyfikowanych w następnym roku „Założeniach rządowego programu modernizacji Sił Zbrojnych RP na lata 1998-2012” („Armia 2012”), bazującym na sformułowanej do 1996 r. koncepcji Biura Bezpieczeństwa Narodowego, uwzględniono rozbudowę wojsk OT, choć w mniejszym stopniu niż postulowany na początku lat dziewięćdziesiątych. W wydanym przez Zarząd OT Sztabu Generalnego WP uzupełnieniu do tego planu z 1998 r. wskazano wielkość rzędu 80 tys. żołnierzy w czasie wojny i 5 tys. w okresie pokoju.

W pierwszej kolejności jeszcze w latach 1994-1996 sformowano 1. Brygadę OT w Lęborku, 2. Brygadę OT w Mińsku Mazowieckim i 3. Brygadę OT w Lublinie. Jednostki zostały utworzone na bazie pododdziałów bojowych i pododdziałów wsparcia wojsk operacyjnych. Tworzenie w pierwszej kolejności pododdziałów Obrony Terytorialnej na tzw. ścianie wschodniej służyć miało mocniejszemu zaakcentowaniu obecności militarnej w tej części kraju. Dla obszaru Polski na wschód od Wisły odnosiło się to do stawianego formacji OT zadania demonstrowania stałej obecności SZ RP i gotowości do podjęcia szybkich działań w przypadku jakiejkolwiek sytuacji zagrażającej bezpieczeństwu i suwerenności państwa.

Ostatecznie zatwierdzona przez Ministra Obrony Narodowej decyzją nr 105/MON z dnia 11 stycznia 1999 r. „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zakładała, że w czasie pokoju w jednostkach OT będzie nie więcej niż 10 tys. żołnierzy, którzy pełnić będą służbę na zasadach zbliżonych do obsady pododdziałów wojsk operacyjnych. Planowana struktura i etaty przewidzianych do sformowania jednostek miały pozwolić na rozwinięcie sił OT liczących do 120 tys. żołnierzy w czasie „W” (a etaty pokojowe OT nie powinny być większe niż 10 procent stanów przewidzianych na czas wojny). Oceniano przy tym, że wojska terytorialnej powinny liczyć co najmniej 300 tys. ludzi, a docelowo ponad 550 tys. żołnierzy. W 1997 r. w już istniejących pododdziałach służyło około 5,5 tysiąca żołnierzy, a do końca 2003 r. liczba ta miała zostać podwojona.

 „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zawierała podstawowe dane na temat zadań, struktur organizacyjnych i zasad funkcjonowania tej części składowej Sił Zbrojnych RP. Wojska Obrony Terytorialnej miały stać się siłą zbrojną przeznaczoną do działań obronnych na terenie poszczególnych województw, a do najważniejszych wyznaczonych tej formacji zadań miały należeć: obrona kraju we współdziałaniu z wojskami operacyjnymi, osłona rejonów mobilizacji jednostek i rezerw, zabezpieczenie przyjęcia wojsk sojuszniczych, ochrona obiektów wojskowych i obiektów infrastruktury krytycznej oraz współpraca z terenowymi organami władzy państwowej przy likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Rozwój sił OT miał być realizowany we wszystkich rodzajach sił zbrojnych – głównie w Wojskach Lądowych, ale także w WLiOP i MW, w tych dwóch przypadkach pododdziały Obrony Terytorialnej miały być przeznaczone do wykonywania specjalistycznych zadań, w celu odciążenia zasadniczych sił tych rodzajów wojsk.

NJW 2

Pododdziały Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych, mimo pomysłów włączenia ich części do OT, zostały ostatecznie rozwiązane, a siły i środki przekazane do służb MSWiA.

Początkowo planowano także przyjęcie w struktury MON i OT kadr i wyposażenia Jednostek Nadwiślańskich MSWiA dysponujących lekkim uzbrojeniem i wyposażeniem specjalistycznym, jednak ostatecznie pododdziały te do 2002 r. rozformowano a siły i środki włączono głównie do Biura Ochrony Rządu, Policji i Straży Granicznej.

W ramach „Koncepcji rozwoju obrony terytorialnej” terytorium Polski podzielono na trzy rejony formowania wojsk Obrony Terytorialnej. Częściowym założeniem było odejście od „tradycji” podobnych jednostek istniejących w okresie polskiego udziału w Układzie Warszawskim, tak aby żołnierze odbywający służbę wojskową w siłach OT nie stanowili „siły roboczej i wartowniczej” dla armii operacyjnej. Opracowana przez MON koncepcja wskazywała, że wojska OT mają być integralną częścią Sił Zbrojnych RP, a podstawowym ich zadaniami jest obrona terytorium kraju oraz wspieranie władz państwowych i samorządowych w sytuacjach nadzwyczajnych. Założenia budowy wojsk OT konsultowano prawdopodobnie z odpowiednimi komórkami NATO, które miały wyrazić poparcie dla zaproponowanej koncepcji, zgodnej z zasadami funkcjonowania sił zbrojnych państw członkowskich sojuszu.

Terenowym organem dowodzenia wojsk OT podporządkowanych Dowództwu Wojsk Lądowych, w każdym z utworzonych z początkiem 1999 r. szesnastu województw, miały być zreorganizowane Wojewódzkie Sztaby Wojskowe. W Wojskach Lądowych zasadniczymi jednostkami miały być bataliony OT, a także jednostki specjalistyczne. Także WLiOP i MW miały utworzyć własne jednostki OT, w tych pierwszych bataliony rozbudowy fortyfikacyjnej i pododdziały ochrony i obrony obiektów, a w marynarce wojennej – bataliony obserwacji brzegowej i pododdziały ochrony i obrony obiektów.

Ostatecznie w każdym województwie sformowana zostać miała jedna brygada OT, z wyjątkiem województwa mazowieckiego, gdzie planowano utworzyć dwie brygady OT, z dowództwami w Warszawie i Mińsku Mazowieckim. W pierwszej kolejności planowano utworzyć brygady w Białymstoku, Kielcach, Olsztynie, Wrocławiu i Opolu. Planowano także powstanie innych, ściśle wyspecjalizowanych jednostek, w tym brygad pontonowo-mostowych i batalionów ratownictwa inżynieryjnego, w większości utworzonych na bazie rozformowanych jednostek wojsk operacyjnych o podobnym profilu.

31.12.1997

31.12.2003

31.12.2012

brygady OT (WL)

3

11

17

brygady pont.-most. (WL)

4

4

bat. OT (WL)

19

48

bat. rat. inż. (WL)

8

8

bat. obrony i ochrony (WLiOP)

5

5

bat. rozbudowy fort. (WLiOP)

2

2

dywizjony OT (MW)

5

5

bat. obs. brzeg. (MW

4

4

bat. obrony i ochrony (MW)

4

4

W pierwszym etapie, tj. do końca 2000 r., największy nacisk miał być położony na rozwój OT na tzw. ścianie wschodniej, tj. w województwach z Rosją, Litwą, Białorusią, Ukrainą i Słowacją. Biorąc pod uwagę dyslokację SZ RP w 1997 r. był to obszar Polski o najmniejszym nasyceniu jednostkami wojsk operacyjnych, przy tym w części przeznaczonych do likwidacji, stąd w koncepcji wskazywano konieczność zastąpienia ich w pierwszej kolejności nowo tworzonymi brygadami i batalionami OT. Drugi rejon obejmował Polskę centralną, przewidywano w nim utworzenie jednostek przeznaczonych przede wszystkim do ochrony wyznaczonych obiektów i zabezpieczenia działań wojsk operacyjnych. Trzeci obszar miał z kolei stanowić bazę dla pełnego rozwinięcia własnych sił zbrojnych i ewentualnego przyjęcia pomocy militarnej sojuszu północnoatlantyckiego (Polska w 1997 r. prowadziła już negocjacje w sprawie wstąpienia do NATO). Na zachodzie i w centrum kraju stacjonować miała ponadto większość jednostek zabezpieczenia inżynieryjnego. Wynikało to z konieczności zapewnienia drożności systemu komunikacyjnego niezbędnego dla ruchów wojsk, a także z występujących na tych terenach zagrożeń związanych z klęskami żywiołowymi lub przemysłowymi.

Jednostki OT w latach 1999-2012

Planowane rejony formowania sił OT w latach 1999-2012.

Do warunków geograficznych i zadań przypisanych poszczególnym jednostkom dostosowano nie tylko dyslokację, ale również struktury i uzbrojenie poszczególnych brygad i batalionów. Podstawowymi założeniami miało być elastyczne dostosowanie ich struktury do położenia geograficznego, jak również znajomość regionu przez służących w nich żołnierzy. Koncepcja zakładała wprowadzenie zasady „obrony własnego domu”, która miała utrwalić związek emocjonalny osób służących w pododdziałach OT z własną jednostką i wpłynąć na wyniki ich szkolenia.

Jednocześnie zakładano jednak duże skadrowanie jednostek Obrony Terytorialnej, które miało pozwoli na znaczne oszczędności w budżecie MON, dzięki czemu środki przeznaczone na nią będą mogły w większym stopniu być wydane na proces szkoleniowy, a nie utrzymywanie kadr. Ponadto wyposażenie jednostek tej formacji w uzbrojenie i sprzęt o mniejszym stopniu skomplikowania technicznego pozwolić miało na skrócenie czasu szkolenia.

Opracowano szczegółowy plan dyslokacji jednostek do końca 2003 r. oraz wstępny scenariusz rozbudowy sił OT do końca 2012 r. Brak danych co do możliwości finansowych państwa, potrzeb w zakresie dyslokacji i przede wszystkim doświadczeń wynikających z pierwszego okresu funkcjonowania całego systemu nie pozwolił na szczegółowe rozwinięcie koncepcji drugiej fazy rozbudowy OT.

Rozbudowę OT zaproponował powołany przez Ministra Obrony Narodowej w maju 1998 r. wojskowo-cywilny zespół do opracowania koncepcji zadaniowej i strukturalno-organizacyjnej systemu Obrony Terytorialnej, który zakończył prace w sierpniu przedstawiając „Koncepcję systemu OT”. Liczebność sił obrony terytorialnej miała osiągnąć około 10 tys. żołnierzy w czasie pokoju i 120 tys. w razie kryzysu i wojny, a w latach 1999-2012 miało zostać utworzonych 11 skadrowanych brygad OT (poza trzema istniejącymi), 8 batalionów ratownictwa inżynieryjnego oraz 81 batalionów i 44 kompanii różnego przeznaczenia. Planowaną rozbudowę wojsk OT przedstawiono w tabeli.

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
brygada OT 2 3 1 1 1 1 1 1
bat. rat. inż. 8
bat. OT, dywizjon OT, bat. obrony brzegowej, bat. rozbudowy fort., bat. ochrony i obrony 1 2 4 10 9 10 10 10 7 9 9
komp. dowodz., komp. regulacji ruchu, komp. OT 32 2 2 2 2 2 2

Program rozbudowy struktur wojsk Obrony Terytorialnej był krytykowany już od rozpoczęcia jego realizacji. Podnoszono, że była to kolejna rozbudowa skadrowanych jednostek o niewielkiej rzeczywistej wartości bojowej. Jako przykłady takiego działania podawano procesy przeformowywania jednostek operacyjnych w szkieletowe brygady i bataliony Obrony Terytorialnej, służące jedynie utrzymaniu dowództw i sztabów – 1. Brygada OT w Lęborku, powstała z 7. Brygady Obrony Wybrzeża, czy planowana do sformowania 5. Brygada OT w Opolu, która miała powstać z 5. Brygady Pancernej. Obawy o wartość bojową OT wyrażał wówczas Zarząd Obrony Terytorialnej Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, który podnosił, że jednostki OT mogą być traktowane z lekceważeniem, jako „wojsko drugiej kategorii”. Koncepcja formułowała szeroki zakres zadań stawianych pododdziałom OT w czasie wojny, przy jednoczesnym założeniu, że ich uzbrojenie i specjalistyczne wyposażenie pochodzić będzie z zapasów sił zbrojnych, a co za tym idzie będzie przestarzałe.

Zaakceptowana w 1999 r. koncepcja zakładała, że siły OT będą wojskami wewnętrznymi (rezerwowymi wojskami terytorialnymi), a nie regionalnymi, natomiast terytorialny system kierowania miał być w istocie systemem administracji, a nie dowodzenia. Wyrazem tego miała być likwidacja dwóch z istniejących w 1998 r. czterech okręgów wojskowych, regionalnych dowództw terytorialnych (RSzW) w 16 województwach i przekształcenie WSzW w administrację wojskową, zaniechanie tworzenia nowych Rejonowych Komend OT i rozwiązanie już istniejących.

Wojska OT 2

Pierwszą jednostką obrony terytorialnej sformowaną „od podstaw” w 1994 r. była 1. Brygada OT, przeznaczona do prowadzenia działań obronnych w rejonie Trójmiasta.

Przykładowo, zgodnie z ostatecznie zaakceptowanym planem rozwoju OT cztery, przewidziane do sformowania, na bazie likwidowanych w tych garnizonach związków taktycznych wojsk operacyjnych, brygady, tj. w Olsztynie, w Białymstoku, w Przemyślu i w Kłodzku, miały mieć różne przeznaczenie, strukturę i uzbrojenie. Koncepcja zakładała, że każda z tych brygad będzie operować w zupełnie odmiennych warunkach i choć ich struktura etatowa będzie zbliżona (pięć batalionów OT), to podstawowe pododdziały będą dysponować w każdej z nich innym uzbrojeniem i specjalistycznym wyposażeniem, odmienne miały być także programy szkolenia tych jednostek. Olsztyńska brygada OT miała mieć charakter jednostki lekkiej, z uwzględnieniem działań na wodach śródlądowych i w gęsto zalesionym terenie, przemyska – rozpoznawczej, białostocka – zmechanizowanej (uzbrojonej w wozy opancerzone), a kłodzka – górskiej.

W styczniu 2002 r. zatwierdzono w SG WP nową „Koncepcję przebudowy wojsk obrony terytorialnej”, która z uwagi na niewystarczające środki finansowe zmniejszała liczebność wojsk OT do 2-3 tys. w czasie „P” oraz 50-70 tys. w czasie „W”. Ponadto wobec braku wystarczającej ilości uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz braku funduszy na ich zakup sformowanie zakładanej wcześniej ilości jednostek OT ogólnego przeznaczenia, tj. podporządkowanych planowanym do sformowania brygadom OT, nie było możliwe. W zmienionej koncepcji większość jednostek OT miały po mobilizacji stanowić miały pododdziały ochrony i obrony obiektów. Obok tych pododdziałów miały funkcjonować w pełni zmotoryzowane oddziały OT (Brygady/bataliony) przeznaczone do uzupełnienia i zabezpieczenia działań wojsk operacyjnych: własnych i sojuszniczych. Nie miały mieć stałych rejonów odpowiedzialności ograniczonych do jednego województwa.

Ostatecznie, w latach 2000-2001 sformowano 14. Brygadę OT w Przemyślu, 18. Brygadę OT w Białymstoku, 22. Brygadę Piechoty Górskiej OT w Kłodzku i 23. Brygadę OT w Gliwicach. Miały one zbliżoną strukturę i nie posiadały cięższego uzbrojenia, w tym wozów opancerzonych. Łącznie do 2003 r. sformowano jedynie siedem brygad OT, liczących teoretycznie 35 batalionów piechoty oraz pięć batalionów ratownictwa inżynieryjnego, co stanowiło około 1/3 planowanych do utworzenia sił i tylko częściowo z uwzględnieniem postulatów wynikających z wypracowanej koncepcji. W 2003 r. rozwiązano tę ostatnią jednostkę, a w 2008 r. pozostałe siły OT czasu „P”.

W nowych uwarunkowaniach założono, że siły OT zgodnie z planem mobilizacyjnym będą mobilizowane jedynie w czasie kryzysu lub wojny.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej

Wykorzystanie jednostek obrony terytorialnej w działaniach w terenie lesisto-jeziornym

Siły Zbrojne RP w razie kryzysu lub konfliktu zbrojnego mają zadanie zapewniać obronę państwa, w tym osłonić rozwinięcie strategiczne całości sił, utrzymać istotne z punktu widzenia obronności obszary państwa, zabezpieczyć przyjęcie na terytorium Polski sojuszniczych sił wzmocnienia oraz – ostatecznie – wziąć udział w strategicznej sojuszniczej operacji obronnej, mającej na celu stworzenie warunków do rozwiązania konfliktu siłami i środkami niemilitarnymi. W związku z tym powodzenie działań obronnych wymaga obrony ważnych z punktu widzenia państwa obszarów, z uwagi na możliwości zmobilizowania sił własnych, jak i przyjęcie wsparcia NATO.

W strukturach Sił Zbrojnych RP w okresie kryzysu i wojny występować mają jednostki obrony terytorialnej. Są one formowane w ramach działań mobilizacyjnych. Rozwiązanie w 2008 roku ostatnich skadrowanych jednostek OT, funkcjonujących wówczas również w czasie pokoju, było związane ze zmianą zasadniczego podziału funkcjonalnego sił zbrojnych – na wojska operacyjne i wojska wsparcia. Siły te są podzielone na jednostki operacyjne, czyli bojowe, wsparcia bojowego, zabezpieczenia bojowego oraz jednostki wsparcia, czyli wojska obrony terytorialnej, jednostki logistyczne, żandarmerię itp. W czasie zagrożenia wojennego zmobilizowane siły obrony terytorialnej, mają stanowić wsparcie regularnych pododdziałów i związków taktycznych.

Poniższy przykład jest egzemplifikacją teorii wykorzystania sił obrony terytorialnej w operacji obronnej na obszarze lesisto-jeziornym północno-wschodniej Polski. Symulowana operacja prowadzona była m.in. w latach 2013-2014 w czasie ćwiczeń poligonowo-sztabowych. W działaniach użyto, obok jednostek regularnych, również batalionów Obrony Terytorialnej.

W przewidywanej sytuacji przeciwnik zamierzał, uzyskując zaskoczenie, uderzeniem sił rakietowych i lotnictwa, zniszczyć środki przeciwlotnicze na obszarze operacji, a następnie izolować go przed nadejściem nowych sił obrońcy, poprzez uderzenia na podchodzące jednostki oraz opanowanie przesmyków międzyjeziornych i ciaśnin terenowych, a także wykonanie desantów powietrznych i użycie grup desantowo-szturmowych oraz zbrojnego podziemia (dywersyjnych), prowadzących działania sabotażowo-dywersyjne.

Obrońca, oprócz jednostek sił operacyjnych, dysponował czterema batalionami Obrony Terytorialnej (bOT) – bOT Węgorzewo, bOT Giżycko, bOT Ełk i bOT Augustów. Jednostki OT miały prowadzić działania obronne w rejonach odpowiedzialności, obejmujących zwykle tzw. węzeł obronny, np. przygotowane do prowadzenia obrony miejscowości. Bataliony OT miały za zadanie załamać lub opóźnić natarcie przeciwnika, wykorzystując dogodne warunki terenowe. W przypadku przewagi przeciwnika jednostki OT miały, nie dopuszczając do utraty własnej zdolności bojowej, bronić się na kolejnych rubieżach, powodując jak największe straty atakującego.

Bataliony OT składały się z dowództwa, kompanii dowodzenia, trzech kompanii piechoty (kp), baterii moździerzy, baterii przeciwpancernej i kompanii logistycznej. Zasadnicze uzbrojenie batalionów zaprezentowano poniżej.

Kompania dowodzenia

Kp x 3

Bateria moździerzy

Bateria ppanc.

Kompania logistyczna

Stan osobowy żołnierzy

84

114

60

37

43

Karabiny maszynowe

3

9

2

Granatniki przeciwpanc.

3

9

3

Moździerze średnie

9

Przeciwpanc. pociski kierowane

4

6

Artyleryjskie zestawy plot.

2

Przenośne plot. zestawy rakietowe

6

Wozy dowodzenia

1

Motocykle jednoosobowe

8

Samochody osobowo-terenowe

6

1

1

1

Samochody ciężarowo-terenowe

6

12

10

5

9

Samochody specjalne

1

6

Kuchnie polowe

1

6

W  przedstawionym scenariuszu bataliony Obrony Terytorialnej miały odegrać znaczącą rolę w działaniach całego zgrupowania obrońcy. Dla przykładu bOT Ełk miał znajdować się na umocnionym, tj. przygotowanym pod względem inżynieryjnym, węźle Ełk. Zadaniem batalionu było, we współdziałaniu z sąsiednimi jednostkami, niedpouszczenie do opanowania przejść pomiędzy jeziorami i kluczowych przepraw oraz zabezpieczenie wejścia do walki odwodów obrońcy.

Bataliony Obrony Terytorialnej w terenie lesisto-jeziornym

Schematyczna prezentacja działania batalionów Obrony Terytorialnej w terenie lesisto-jeziornym, we współdziałaniu z operacyjnymi jednostkami wojsk lądowych.

W przedstawionej koncepcji prowadzenia działań bOT, użyte w operacji obronnej, dysponowały określonym potencjałem bojowym, znacznie mniejszym niż bataliony wojsk regularnych polskich Wojsk Lądowych, choć i tak większym niż jednostki OT w latach dziewięćdziesiątych ub. wieku, szczególnie w zakresie kierowanej broni przeciwpancernej. Z tego względu mogłyby prowadzić działania obronne przeciwko jednostkom regularnym przeciwnika jedynie w oparciu o tereny zurbanizowane lub duże kompleksy leśne i tylko wówczas byłyby zdolne zadać przeciwnikowi realne straty i dezorganizować jego działania.

Dodatkowo, biorąc pod uwagę ilość uzbrojenia i sprzętu znajdującego się obecnie na stanie SZ RP, zauważyć należy, że ewentualnie formowane obecnie w czasie mobilizacji jednostki Obrony Terytorialnej nie będą dysponować podanymi w tabeli cięższymi rodzajami uzbrojenia, takimi jak moździerze średnie, np. M-98 kalibru 98 mm, czy zestawy przeciwpancernych pocisków kierowanych. Ilość moździerzy tego typu znajdujących się w dyspozycji Wojsk Lądowych jest obecnie wystarczająca jedynie do wyekwipowania pododdziałów piechoty aeromobilnej i piechoty zmotoryzowanej (sytuacja może ulec zmianie dopiero po wprowadzeniu do batalionów „sił średnich” moździerzy SMK-120 Rak na Rosomakach). Natomiast relatywnie bardzo mała ogólna ilość jedynych nowoczesnych w SZ RP przeciwpancernych zestawów rakietowych Spike-LR, których zasoby nie pozwalają wyposażyć w nie nawet wszystkich regularnych batalionów piechoty, czyni nierealną koncepcję posiadania przez każdy batalion OT 18 zestawów ppk. W tym zakresie należy zauważyć istotną słabość pododdziałów Obrony Terytorialnej, które wykorzystane w pierwszym rzucie ugrupowania obronnego będą prawdopodobnie walczyć z jednostkami pancerno-zmechanizowanymi potencjalnego przeciwnika wyposażonymi w czołgi i bojowe wozy piechoty odporne na głowice pocisków granatników RPG-7 – podstawowej broni przeciwpancernej Wojska Polskiego.

W konsekwencji prezentowana koncepcja użycia sił OT jako regularnej piechoty ma istotną słabość – wojska OT, słabiej uzbrojone i wyposażone oraz prawdopodobnie gorzej wyszkolone nie będą w stanie walczyć z równą efektywnością, co jednostki sił operacyjnych. Bataliony OT o prezentowanym składzie są w rzeczywistości lekką piechotą zmotoryzowaną, przewożoną samochodami i prowadzącą działania regularne, tj. w formie klasycznych form walki (głównie obrony), ale nie posiadającymi odpowiedniej siły ognia. Nie są także pododdziałami obrony regionalnej, działającymi nieregularnie w oparciu o możliwości terenowe i wsparcie lokalne.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium