Archiwa tagu: Leopard 2

MBT Advanced Technology Demonstrator, czyli najnowsza modernizacja czołgu Leopard 2

MBT ATD (Advanced Technology Demonstrator) to propozycja modernizacji czołgu Leopard 2 opracowana przez koncern Rheinmetall Defence. Pojazd ma pełny zestaw nowych elementów, które mogą zostać zamontowane na unowocześnianych pojazdach, w zależności od wymagań odbiorcy. Wozem bazowym dla MBT ATD był Leopard 2A4, a co za tym idzie, pakiet zmian można wdrożyć na każdym wozie w tej wersji, bez konieczności jego wcześniejszej modernizacji do wariantu A5-A7.

Leopard MBT ATD_2

Ochronę pojazdu przed różnymi zagrożeniami zwiększono poprzez zamontowanie na kadłubie i wieży pancerza dodatkowego AMAP (Advanced Modular Armor Protection): dennego AMAP-M, burtowego AMAP-I, bocznego AMAP-SC przeciwko pociskom kumulacyjnym i bocznego AMAP-B przeciwko pociskom podkalibrowym do kal. 25 mm oraz stropu wieży AMAP-R. Wnętrze pojazdu wyłożono wykładziną przeciwodłamkową AMAP-L. Do tylnej części kadłuba i wieży przymocowano listwowe ekrany przeciwkumulacyjne.

Leopard MBT ATD_4

W skład systemu kompleksowej ochrony czołgu wchodzi system ochrony aktywnej  AMAP-ADS (Active Defence System) z czujnikami radiolokacyjnymi i optycznymi oraz efektorami rozmieszczonymi z przodu i po bokach wieży. Moduły rażące AMAP-ADS zostały rozmieszczone w taki sposób, aby chronić czołg zarówno przed pociskami przeciwpancernymi atakującymi boki pojazdu, jak i przeciwpancernymi pociskami kierowanymi rażącymi górną część wieży.

Ochronę bierną pojazdu wzmacniać ma system ochrony ROSY-L (Rapid Obscuring SYstem – Land), którego cztery bloki z 10 wyrzutni granatów dymnych, łzawiących lub błyskowo-hukowych każdy rozmieszczono z każdej strony wieży. MBT ADT został pokryty modułami kamuflażu mobilnego SolarEShield.

Leopard MBT ATD_3

Świadomość sytuacyjną załogi zwiększono poprzez montaż układu SAS (Situational Awarnesses System), czyli bloków czujników optoelektronicznych, przeznaczonych do dookólnej obserwacji sytuacji wokół pojazdu. W skład SAS mogą wchodzić kamery dzienne i termowizyjne, czujniki ostrzegania przed opromieniowaniem laserowym lub radiolokacyjnym, a także czujniki informujące o odpaleniu pocisków rakietowych. SAS steruje także wyrzutniami ROSY-L, może być również zintegrowany z systemem kierowania ogniem czołgu i przekazywać dane do przelicznika balistycznego. W opcji znajduje się również możliwość montażu systemu detekcji wystrzału.

Główne uzbrojenie pojazdu to armata gładkolufowa Rh 120 kal. 120 mm z lufą o długości 55 kalibrów. Działo zostało przystosowane do strzelania nowymi rodzajami amunicji, np., programowaną DM11 lub nieprogramowaną Rh31 z nowym zapalnikiem. MBT ATD ma całkowicie cyfrowe układy sterowania uzbrojeniem i wieżą, nowe systemy teleinformatyczne (C4I), zarządzania sytuacją taktyczną i łączności.

Leopard MBT ATD_5

Przyrządy optoelektroniczne załogi obejmują nowy przyrząd obserwacyjno-celowniczy SEOSS-panoramic, celownik działonowego SEOSS-sector oraz kamerę dzienno-nocną kierowcy. Moduły SEOSS integrują kamerę dzienną, kamerę termowizyjną i dalmierz laserowy. SEOSS-panoramic jest stabilizowany w obu płaszczyznach, SEOSS-sector jedynie w płaszczyźnie elewacji. Kierowca otrzymał system obserwacji dzienno-nocnej z kamerą termowizyjną.

Dodatkowym wyposażeniem MBT ATD może być zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie, np. Quimek lub Nanuk wyposażone w karabin maszynowy, granatnik lub pociski rakietowe.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Militarium

Wypadek załogi czołgu Leopard 2A4 na poligonie w dniu 17 września 2015 r.

W dniu 17 września 2015 r. na poligonie 10. Brygady Kawalerii Pancernej w czasie ćwiczeń doszło do wypadku załogi czołgu Leopard 2A4. Na stronie jednostki opublikowano następujący komunikat (kpt. Adriana Wołyńska):

„17 września br. około godz. 13.20 na poligonie w Świętoszowie podczas ćwiczenia w kierowaniu ogniem – kierowanie ogniem kompanii czołgów w obronie 1 batalionu czołgów doszło do pożaru w czołgu Leopard 2A4. W wyniku zdarzenia obrażeń doznała załoga czołgu tj. 4 żołnierzy 10 Brygady Kawalerii Pancernej ze Świętoszowa. Została im udzielona natychmiastowa pomoc medyczna przez ratowników medycznych zabezpieczających szkolenie. Następnie zostali oni przetransportowani do szpitali specjalistycznych, gdzie znajdują się pod fachową opieką lekarską. Wyznaczony z ramienia 10 Brygady Kawalerii Pancernej zespół powiadamiania poinformował o tym fakcie rodziny żołnierzy, które zostały objęte opieką psychologiczną przez przedstawicieli wojska. Celem zbadania okoliczności, szczegółów i przyczyn zdarzenia powołano komisję ze szczebla Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych oraz 11 LDKPanc. Do Świętoszowa skierowano grupę dochodzeniowo-śledczą z oddziału Żandarmerii Wojskowej w Żaganiu.”

Wiadomość została podjęta przez środki masowego przekazu, ale szybko zniknęła. Powyżej zacytowany komunikat MON stwierdza, że nastąpił wypadek, załoga została hospitalizowana i trwa wyjaśnienie okoliczności. Wydaje się, że sprawa jednak jest poważniejsza, niż można sądzić, bo ma wpływ na gotowość bojową najnowocześniejszych polskich czołgów.

Leopard 2A4_02

Leopard 2A4.

Według personelu medycznego placówki do której trafili ranni żołnierze ich stan był dużo gorszy niż podawały to komunikaty. Najmniejsze obrażenia odniósł kierowca, którego po 24-godzinnej obserwacji w szpitalu wypisano do domu. Dowódca i celowniczy są poparzeni w 50% i trwa ich hospitalizacja. W najgorszym stanie  ciężkim – jest ładowniczy który poparzone ma ponad 70% powierzchni ciała oraz drogi oddechowe.

Nieoficjalnie mówi się, że przyczyną wypadku miała być amunicja ćwiczebna polskiej produkcji. Nieoficjalnie wiadomo, że problemy z nią związane są regularnie meldowane od 2006 r. i dotyczą zarówno amunicji ćwiczebnej podkalibrowej, jak i odłamkowo-burzącej. Od wiosny 2015 r. miał miejsce kolejny ciąg zdarzeń związanych z tymi nabojami, które były raportowane przez żołnierzy świętoszowskiej brygady.

Obecnie brak szczegółów, ale z racji gwałtowności i umiejscowienia pożaru, obrażeń załogi oraz od lat trwających problemów z amunicją można bardzo ostrożnie postawić cztery hipotezy dotyczące bezpośredniej przyczyny wypadku, w ramach których w zasadzie mieszczą się najbardziej prawdopodobne scenariusze. Należy jednak zaznaczyć iż hipotezy wymagają potwierdzenia lub weryfikacji, a to nastąpi prawdopodobnie po zakończeniu prac powołanej grupy śledczo-dochodzeniowej.

Hipoteza pierwsza – niewłaściwe usuwanie niewypału pocisku z armaty. Jest ona najmniej prawdopodobna. Procedura związana z ryzykiem wystąpienia niewypału w lufie armaty narzuca szereg następujących po sobie kroków realizowanych przez załogę. Jest w zasadzie niemożliwe, aby zignorowano je podczas ćwiczeń.

Ładowniczy Leopard 2A5_01

Miejsce ładowniczego czołgu Leopard 2A5

Hipoteza druga – odpalenie naboju przy niedomkniętym klinie zamka armaty. Mechanizm zabezpieczający uniemożliwia odpalenie armaty w przypadku niedomknięcia klina zamkowego. Nawet w przypadku wystąpienia zwarcia w instalacji przy prawie domkniętym klinie, tworzącym szczelinę między nim a zamkiem o szerokości 3-8 mm, efekt odpalenia naboju nie byłby tak dramatyczny w skutkach.

Hipoteza trzecia – uszkodzenie naboju podczas ładowania i związany z tym zapłon ładunku. Znane już były wypadki, podczas których polska amunicja ćwiczebna ulegała uszkodzeniom, takim jak oddzielenie się pocisku od łuski w efekcie czego następowało rozsypanie się części ładunku miotającego po przedziale załogi. W przypadku trafienia na np. nagrzane denko łuski w pojemniku zespołu armaty Rh120 może dojść do zapłonu tego materiału.

Hipoteza czwarta – klasyczne zjawisko tzw. „backfire”, czyli zassanie do wnętrza przedziału niedopalonych elementów ładunku miotającego i ich gwałtowny zapłon. Przypadki kiedy ładunki miotające polskiej amunicji ćwiczebnej uszkadzały przedmuchiwacz były już odnotowywane, jednocześnie niedopalone elementy ładunku osadzały się na powierzchni przewodu lufy.

Jakkolwiek by to źle nie zabrzmiało, pożar spowodowany używaniem takiej a nie innej jakości amunicji był kwestią czasu i nie powinien budzić zaskoczenia. Mówiono o tym już od czasu testów partii wdrożeniowej amunicji ćwiczebnej w 2006 r. Smutkiem napawają natomiast dodatkowe informacje, przedstawione poniżej.

Leopard 2A4 1

Czołgi z 10. Brygady Kawalerii Pancernej na poligonie.

Po pierwsze mówi się, że załodze nie wydano trudnopalnych kombinezonów z powodu ich znanych i krytykowanych słabych właściwości maskujących podczas zajęć w terenie. Po drugie, w pojeździe prawdopodobnie wyłączono system przeciwwybuchowy i gaśniczy Deugra. Tego typu praktyki miały już wcześniej miejsce, a ich powodem były omyłkowe odpalenia systemu ochrony wnętrza pojazdu. Dezaktywacja urządzenia na czas ćwiczeń z amunicją i pozostawienie tylko klasycznych gaśnic były częstą praktyką. Po trzecie, ujawnił się brak pewnego i szybkiego transportu poparzonych czołgistów do szpitala. Skorzystano z maszyny Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, co każe zadać pytanie o to, czy ćwiczenia były na pewno dobrze zabezpieczone pod względem medycznym.

Powyższe trzy niesprawdzone i niezweryfikowane informacje, gdyby jednak okazały się zgodne z prawdą, świadczyłyby bardzo źle o procedurach obowiązujących podczas ćwiczeń. Ponadto fakt niemożności opuszczenia swojego miejsca przez kierowcę, którego właz został zaklinowany przez wieżę, należy poddać gruntownej analizie w kontekście planowanej modernizacji polskich czołgów.

Zawarte powyżej hipotezy i przypuszczenia są jedynie własnymi przemyśleniami redakcji Militarium i nie zostały oficjalnie potwierdzone.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Militarium

Wskaźniki potencjału bojowego sprzętu wojsk lądowych Sił Zbrojnych RP

Możliwości bojowe danej struktury organizacyjnej są określane wskaźnikiem składającym się z wielu czynników, dzielących się – według najogólniejszego dychotomicznego podziału – na materialne i niematerialne. Do materialnych czynników możliwości bojowych należą: potencjał bojowy i możliwości bojowe środków walki, natomiast niematerialne czynniki możliwości bojowych to: poziom wyszkolenia, stopień gotowości bojowej, struktura organizacyjna zespołów, pododdziałów, oddziałów i związków taktycznych, dyscyplina wojskowa i umiejętności wykorzystywania środków walki.

Potencjał bojowy jest definiowany jako suma iloczynów posiadanych środków walki oraz ich współczynników jakościowych. Potencjał bojowy stosuje się do określania jakościowo-ilościowego stosunku sił, jaki może uzyskać określona jednostka wojsk własnych w starciu z daną jednostką sił zbrojnych przeciwnika. Obliczenie potencjału bojowego następuje na podstawie wielu współczynników, z których jednym z najważniejszych są parametry taktyczno-techniczne, czyli jakościowe, własnego uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz parametr odporności na uderzenia środków rażenia przeciwnika.

Leopard 2A4 1

Wskaźnik potencjału bojowego czołgu Leopard 2A4 jest znacznie wyższy niż innych typów sprzętu bojowego wojsk lądowych.

Potencjał bojowy jest uniwersalną miarą jakościowo-ilościową, która z uproszeniem pozwala na porównanie różnych typów broni i uzbrojenia, poprzez uwzględnienie ich efektywności bojowej, czyli zdolności do rażenia sił przeciwnika. Wskaźniki potencjału bojowego poszczególnych rodzajów broni i uzbrojenia mogą być uznane za wskaźniki potencjału bojowego pododdziału lub oddziału, pozwalając na obliczenie ich potencjału bojowego (Pb), który będzie stanowił sumę iloczynów ilości poszczególnych rodzajów uzbrojenia i sprzętu wojskowego znajdującego się w wyposażeniu danego pododdziału lub oddziału (N) pomnożoną przez jednostkowe wskaźniki bojowe – jakościowe (Wj).

Pb = N x Wj

Dokładniejszą miarą jest wartość bojowa, która jest wypadkową istotnych cech danego uzbrojenia i sprzętu wojskowego, tj. parametrtów taktyczno-technicznych, niezawodności, trwałości, poziomu technicznego i technologicznego, czy zdolności do działania w każdych warunkach terenowych, technicznych, bojowych i meteorologicznych. Wartość bojowa (Wb) będzie stanowiła sumę ilości poszczególnych rodzajów uzbrojenia i sprzętu wojskowego znajdującego się w wyposażeniu danego pododdziału lub oddziału (N) pomnożoną przez współczynnik (W).

Wb = N x W

Przy założeniu, że podstawowym modułem bojowym w polskich siłach lądowych jest batalion (batalionowa grupa bojowa, taktyczna grupa bojowa), to określenie jego potencjału bojowego w aspekcie walki w danym punkcie ciężkości wysiłku bojowego (określonym miejscu i czasie) w odniesieniu do konkretnego przeciwnika, będzie wysoce niedokładne i nie może stanowić podstawy do oceny rezultatów ewentualnej walki. Jest to spowodowane tym, że przy prostym obliczaniu potencjału bojowego takiego batalionu (grupy bojowej) nie uwzględnia się wysiłku przewidzianego na jego rzecz przez dodatkowe siły, np. realizowanego przez jednostki przydzielone przez przełożonego.

W polskich wojskach lądowych, będących zasadniczym komponentem Sił Zbrojnych RP, wykorzystywane są określone jednostkowe wskaźniki jakościowe podstawowego uzbrojenia (pojazdów bojowych), obliczane za pomocą metody Techniqe for Assessing Comperative Force Modernization (TASCFORM), czyli szacunkowego porównania nowoczesności poszczególnych systemów na bazie Equipment Potential Capability Comparison (EPOCC) z 2013 r. Poniżej prezentowane są te wskaźniki.

Typ uzbrojenia Wskaźnik bojowy EPOCC
Leopard 2A4 7,14
PT-91/PT-91AM 3,40
T-72A/T-72M1 3,02
BWP-1 1,28
Rosomak z wieżą Hitfist-30P 2,07
BRDM-2B Żbik 0,94
PPK Spike 1,05
Samobieżny moździerz Rak 2,22
Moździerz wz. 43 1,13
Moździerz M-98 1,31
Moździerz LM-60D 0,24
Śmigłowiec Mi-24D/W 1,75
Śmigłowiec W-3W/PL 1,68-1,79

Według innych założeń, prezentowanych m.in. przez autorów z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu wskaźniki bojowe, obliczane są zgodnie z inną metodyką i – w odniesieniu do różnych typów uzbrojenia i sprzętu wojskowego – są zbliżone do siebie w większym stopniu, co może wzbudzać uzasadnione wątpliwości. Poniżej prezentowane są te wskaźniki.

Typ uzbrojenia Wskaźnik bojowy
Leopard 2A4 2,30
T-80 2,30
PT-91 2,35
T-72 2,15
Wóz wsparcia ogniowego Wilk 1,247894
BWP-1 0,8
BWP-2 0,85
Marder 0,45
Rosomak z wieżą Hitfist-30P 0,9265596
Rosomak z wkm kalibru 12,7 mm 0,805396196
Haubica 2S1 0,81
Moździerz samobieżny kalibru 120 mm 0,9727152
Moździerz holowany kalibru 120 mm 0,59247031
Moździerz kalibru 60 mm 0,56344401
Zestaw przeciwpancerny Konkurs 0,91
Zestaw przeciwpancerny Spike-ER (na HMMWV) 1,035396196
Zestaw przeciwpancerny Spike-ER 0,72085712
Zestaw przeciwpancerny Fagot 0,62
Granatnik automatyczny kalibru 40 mm 0,27892142
Karabin maszynowy kalibru 7,62 mm 0,51531756
Granatnik przeciwpancerny RPG-7 0,12944571
Granatnik Carl Gustav 0,24

Niezależnie od oceny wiarygodności wskazanych wyliczeń, wskaźniki potencjału bojowego nie powinny być stosowane w prosty sposób. Najbardziej zbliżone do rzeczywistości może być użycie wskaźnika potencjału bojowego przy realizowaniu symulacji komputerowych walki na poziomie taktycznym. Symulacja komputerowa może, w określonym stopniu, pozwolić na porównanie zaplanowania działań z przewidywaną sytuacją mogącą zaistnieć w walce.

Copyright © Redakcja Militarium

Rynek eksportowy nowych czołgów podstawowych w latach 2010-2017

Według szacunków w ciągu następnych czterech lat, tj. w okresie 2014-2017, dostawy nowych czołgów podstawowych na świecie wyniosą ponad 670 egzemplarzy o wartości 4,08 miliarda USD – jeśli wziąć pod uwagę harmonogramy dostaw w ramach obowiązujących i oficjalnie planowanych umów oraz określone w przygotowywanych przetargach. Jest to ponad dwukrotnie mniej niż w latach 2010-2013, w którym to okresie sprzedano lub zbudowano na licencji 1608 nowych czołgów o wartości 8,92 miliarda USD.

Łącznie w ostatnich czterech latach wyeksportowano aż 3144 czołgów – nowych i używanych – o wartości 9,57 miliarda USD. Nowe pojazdy stanowiły ilościowo 51% wartości, ale aż 93% wartości. Z kolei w latach 2014-2017 dostawy nowych czołgów będą stanowiły jedynie 41% ilości w poprzednim okresie i jedynie niecałe 46% – w wartości. Jest to istotne zmniejszenie sprzedaży, związane częściowo z kryzysem, a częściowo ze zmianą priorytetów sił zbrojnych niektórych państw.

100918-A-9688J-081

W następnych latach nie są przewidywane większe zamówienia na nowe czołgi M1A2 Abrams.

Liczby te pokazują, że na świecie średnioroczne zapotrzebowanie na czołgi podstawowe wynosiło 402 sztuki, w obecnym okresie będzie to około 168 sztuk rocznie.

Jeśli wziąć pod uwagę pojazdy dostarczane i planowane do przekazania odbiorcom (siłom zbrojnym) w okresie do 2017 roku włącznie, pierwsze miejsce na świecie w produkcji i sprzedaży, w tym licencyjnej – przede wszystkim w Indiach, zajmowała i zajmuje Rosja. Udział ilościowy rosyjskich pojazdów (czołgi T-90) w światowym rynku nowych czołgów, tj. około 900 sztuk, wyniósł w latach 2010-2013 prawie 56%, a jeśli chodzi o wartość tych pojazdów stanowi to około 32% – ponad 2,86 miliarda USD. W obecnym czteroletnim okresie pewne zamówienia (wraz z zakontraktowaną produkcją licencyjną) na T-90 wynoszą 380 sztuk, czyli nadal około 56% pod względem ilości i ponad 34% pod względem wartościowym (1,39 miliarda USD).

Na drugim miejscu znalazły się Stany Zjednoczone – 441 dostarczonych w latach 2010-2013 czołgów M1 Abrams o wartości 3,98 miliarda USD. Wszystkie zakontraktowane pojazdy zostały dostarczone i obecnie producent Abramsów nie ma zamówień.

232 nowe czołgi Leopard 2 o wartości 3,48 miliarda USD oznaczają trzecie miejsce dla producenta z Niemiec. W latach 2010-2013 produkcja licencyjna wyniosła 150 nowych Leopardów 2 na kwotę 1,610 miliarda USD. Na lata 2014-2017 oficjalnie zamówienia opiewają na 82 nowe licencyjne wozy tego typu o wartości na kwotę 1,87 miliarda USD.

Czwarte miejsce w zestawieniu zajmują Chiny, z ilością 108 czołgów MBT-2000 (Typ 90-II) o wartości 386,9 miliona USD. Wszystkie dostawy zostały wykonane okresie ostatnich czterech lat. Pekin na razie oficjalnie nie posiada zamówień na te pojazdy (wcześniej dostarczone do Bangladeszu, Maroka i Birmy). Z drugiej strony nie znana jest dokładna ilość czołgów, które może wyprodukować na licencji w najbliższych latach Pakistan oraz mogą nabyć państwa tradycyjnie kupujące sprzęt wojskowy w Chinach.

Piąte miejsce może zająć typowany do seryjnej produkcji w 2016 roku nowy czołg turecki – Altay, zbudowany przy znacznej współpracy południowej Korei. Szacuje się, że w najbliższych czterech latach może zostać wyprodukowane około 50 pojazdów dla sił zbrojnych Turcji (udziału kosztów licencji wyniesie około 80 milionów USD dla tej partii).

Szóste miejsce z planowaną dostawą 49 czołgów T-84 Opłot-T dla Tajlandii zajmuje Ukraina. Kontrakt w wysokości 240 milionów USD jest realizowany w latach 2013-2014. Nie wiadomo jak sytuacja na Ukrainie, szczególnie w zakresie wstrzymania produkcji podzespołów i agregatów czołgowych, wpłynie na rozmowy o nabyciu przez Bangkok kolejnej partii Opłotów.

Co ciekawe w zestawieniu znalazł się – na siódmym miejscu – polski producent czołgów PT-91 Twardy – Bumar-Łabędy S.A. Według oficjalnych danych w 2010 roku dostarczono ostatnie 9 nowych czołgów PT-91M o wartości 69 milionów USD do Malezji, w ramach kontraktu na 48 wozów zawartego jeszcze w 2006 roku.

Na koniec trzeba napisać o przetargach których oficjalne wyniki nie zostały ogłoszone – szacuje się, że w latach 2014-2017 będą one dotyczyć co najmniej 110 nowych czołgów podstawowych o wartości około 500 milionów USD.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. US Army