Archiwa tagu: Kuter rakietowy 205 Osa

Następcy jednostek projektu 664 – polskie kutry torpedowe projektu 665

W dniu 6 listopada 1965 r. przyjęto do służby w Marynarce Wojennej PRL pierwszy prototypowy kuter torpedowy całkowicie polskiej konstrukcji – ORP Błyskawiczny, oznaczony numerem projektu 664D. Była to jednostka doświadczalna, która miała posłużyć do weryfikacji założeń technicznych i konstrukcyjnych oraz wypracowaniu zasad eksploatacji niewielkiego okrętu uderzeniowego, o wyporności pełnej 115 ton, osiągająca prędkość maksymalną 50-55 węzłów i wyposażona w opracowaną po raz pierwszy w Polsce siłownię kombinowaną w układzie CODAG z czterema rosyjskimi silnikami wysokoprężnymi M50F5 i z turbiną gazową TM-1 polskiej produkcji. Nie planowano użycia Błyskawicznego do doskonalenia wykorzystania bojowego – zakładano, że po serii intensywnych prób okręt nie będzie używany w służbie operacyjnej. Zadaniem jednostki było wypróbowanie i zweryfikowanie prawidłowości rozwiązań konstrukcyjnych, które miały być następnie użyte na seryjnych kutrach torpedowych oznaczonych wstępnie jako projekt 664M.

Bogate doświadczenia z eksploatacji ORP Błyskawiczny oraz seryjnych kutrów projektu 664, które weszły do służby w latach 1964-1967, pokazujące zarówno ich zalety, jak i wady, były podstawą do opracowania przez Ośrodek Badawczy Marynarki Wojennej wstępnych wymagań taktyczno-technicznych na kuter torpedowy i artyleryjski, które zostały przesłane w kwietniu 1968 r. do zaopiniowania Dowództwu MW. W tym czasie trwały juz przygotowania do budowy seryjnej jednostek torpedowych projektu 664 (stępkę pod pierwszy kuter – ORP Bitny – położono 15 sierpnia 1968 r.), zebrano także bogate doświadczenia ze służby pierwszych kutrów rakietowych projektu 205 Cunami (NATO: Osa-I). Uznano początkowo, że pojawienie się kierowanych rakiet przeciwokrętowych nie stanowi zagrożenia dla rozwoju kolejnej generacji jednostek torpedowych, które miały działać na południowym Bałtyku. Uzbrojone w nowoczesne torpedy i dysponujące nowymi systemami kierowania ogniem bardzo szybkie kutry torpedowe mogły dokonywać zaskakujących ataków, również we współdziałaniu z nowymi jednostkami rakietowymi, jak wynikało bowiem z doświadczeń Marynarki Wojennej współpraca jednostek projektu 664 i 205 nie była udana, głównie z uwagi na różnice osiągów obu typów kutrów.

Kuter torpedowy 664D

Kuter torpedowy typu 664D – następcami tych jednostek miały być kutry projektu 665.

Opracowując wymagania uznano jednak, że nowe kutry będą jednostkami w większym stopniu uniwersalnymi. Miały to być okręty większe niż kutry projektu 664 i dzięki temu powinny zapewniać lepszy komfort pracy załodze, co wpływało na poziom gotowości bojowej w czasie dłuższych rejsów, dłuższy kadłub miał być stabilniejszą platformą dla artylerii pokładowej, jednym z przewidywanych projektowanych jednostek zadań miała być osłona własnych grup okrętów, np. desantowych. W wymaganiach zgłoszono potrzebę budowy dwóch typów kutrów – torpedowego, uzbrojonego w cztery wyrzutnie torped kalibru 533 mm i dwa stanowiska AK-230 z armatami kalibru 30 mm lub jedno AK-725 z dwoma armatami kalibru 57 mm oraz artyleryjskiego wyposażonego w dwa stanowiska AK-725. Siłownia miała być zmodyfikowana w stosunku do projektu 663D, zachowano układ CODAG, tj. system czterech marszowych silników wysokoprężnych i turbiny gazowej dla prędkości bojowych. Projektowaniem okrętów w Centralnym Biurze Konstrukcji Okrętowych nr 2 (CBKO-2) zajął się zespół inż. Sylwestra Malinowskiego. Proponowane jednostki miały służyć do niszczenia okrętów nadwodnych przeciwnika, prowadzenia rozpoznania, pełnienia dozorów oraz stawiania min. W wymaganiach zawarto również – słuszne – założenie, że kadłuby jednostek będą mogły być w przyszłości wzorcem do budowy kutrów rakietowych własnej konstrukcji.

Po przebadaniu kilku wariantów kształtu kadłuba oraz rozwiązań siłowni, mechanizmów i urządzeń, w lipcu 1973 r. CKBO-2 przedstawiło do oceny Marynarce Wojennej trzy warianty koncepcyjne okrętów, które otrzymały numer projektu 665.

665.1 665.2 665.3
Wyporność pełna 203,5 tony 191 ton 390 ton
Długość 29,7 m 35,67 m 66,4 m
Szerokość 6,75 m 5,67 m 8,25 m
Zanurzenie 1,74 m 1,52 m 1,63 m
Uzbrojenie

2 x AK-230

4 x wt

2 x AK-230

4 x wt

2 x AK-725

4 x wt

Wyposażenie

1 x MR-102

1 x MR-104

1 x MR-102

1 x MR-104

1 x MR-302

1 x MR-102

1 x MR-103

Napęd 4 x M50F5

1 x TM-1

3 x M503

4 x M503
Prędkość 31 węzłów 41 węzłów 36 węzłów
Zasięg 1000 Mm
Autonom. 3 dni
Załoga 20 osób

Projekt 665.1 przedstawiał jednostkę prawie dwukrotnie większą niż budowane kutry torpedowe. Identyczna z projektem 663D siłownia składać się miała z trzech silników wysokoprężnych M50F5 o mocy 881 kW (1200 KM) każdy oraz turbiny gazowej TM-1 o mocy 5300 kW (7200 KM), co jednakże dawałoby okrętowi prędkość maksymalną jedynie 31 węzłów. Planowano także identyczne z poprzednikami uzbrojenie artyleryjskie – dwa zestawy AK-230 z radarem kierowania ogniem MR-104 Ryś – oraz torpedowe (cztery wyrzutnie OTAM-206B kalibru 533 mm) z radiolokacyjnym zestawem kierowania strzelaniem MR-102 Bałkan. Okręt projektu 665.2 miał mieć trzy silniki wysokoprężne M503 o mocy po 2942 kW (4000 KM) pracujące na trzy wały z trzema śrubami. Zwiększeniu prędkości miał służyć węższy niż u poprzednika kadłub, wymuszało to jednak umieszczenie wyrzutni torped parami jedna za drugą – miały być odchylane do strzelania na burtę. Ostatnia z propozycji przedstawiała kuter torpedowo-artyleryjski z czterema wyrzutniami torped i silnym uzbrojeniem artyleryjskim, tj. dwoma stanowiskami AK-725 kierowanymi przez radar MR-103 Bars. Planowano także montaż radaru obserwacji ogólnej MR-302. Planowane okręty powinny charakteryzować się możliwością użycia uzbrojenia do stanu morza 5. Projekty 665.2 i 665.3 przewidywały, zgodnie z założeniami z 1968 r., że na bazie kadłubów jednostek torpedowych, będą mogły być zbudowane także kutry rakietowe.

Dowództwo Marynarki Wojennej, oceniając projekt wskazało, że dalsze kontynuowanie prac i przygotowywanie dokumentacji projektowej do budowy kutrów jest niecelowe. Znane już były doświadczenia wojny izraelsko-egipsko-syryjskiej Jom Kippur z 1967 r. i indyjsko-pakistańskiej z 1971 r., tj. zatopienia jednostek artyleryjskich przez pociski rakietowe odpalane z małych okrętów rakietowych.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Militarium