Archiwa tagu: Chiny

Chińskie czołgi podstawowe – ewolucja (IV)

Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych rozpoczęto w chińskich placówkach badawczych opracowanie pojazdu dla własnych sił zbrojnych. Do budowy nowego pojazdu wykorzystano bazę w postaci prototypowego czołgu Typ 85-IIM (Typ 90-II), w ulepszonej wersji używanego w Pakistanie.

Przyspieszenie prac nastąpiło po wojnie w Zatoce Perskiej w 1991 r., która wykazała niskie możliwości bojowe starszych typów czołgów proweniencji radzieckiej. Podjęto decyzje o opracowaniu dwóch typów pojazdów: mniej zaawansowanego, bazującego na Typ 90-II oraz nowocześniejszego, który miał być odpowiednikiem zagranicznych trzeciej generacji. Oba typy miały być produkowane równolegle. Prace nad nowym czołgiem pierwszego typu ukończono w 1995 r.

Czołg Typ 96

Nowy pojazd otrzymał początkowo oznaczenie Typ 88C (ZTZ-88C), oznaczenie sugerowało – nieprawidłowo – że czołg jest rozwojową wersją nieujawnionych pojazdów Typ 88A i Typ 88B. W rzeczywistości wóz bazuje na wersji Typ 85-IIM (Typ 90-II), od której różni się zmodyfikowanym systemem kierowania ogniem oraz układem przeniesienia napędu. W  1997 r. wykonano dopracowaną odmianę czołgu, która ostatecznie otrzymała oznaczenie Typ 96. Pojazd był produkowany w dużych seriach i według deklaracji dowództwa sił zbrojnych będzie podstawowym czołgiem chińskiej armii w nadchodzących latach.

Type 85-IIM

Czołg Typ 85-IIM – protoplasta Typ 96.

Typ 96 ma kadłub o konstrukcji spawanej z płyt pancernych o grubości do 100 mm (przód-dół), 20-80 mm (boki) i 20-45 mm (tył). Przednia górny pancerz kadłuba składa się z płyty stalowej o grubości około 100 mm i dodatkowej osłony o grubości 350 mm z dwóch warstw stali i polimerowego lub szkłotekstolitowego wypełniacza pomiędzy nimi. Wieża czołgu Typ 96 jest konstrukcją spawaną z płyt pancernych. Wieża składa się z cytadeli oraz dwóch komór pancerza specjalnego. Cytadela jest wykonana z płyt walcowanych łączonych spawaniem i w rejonie położonym zaraz za modułami pancerza specjalnego ma grubość 150 mm. Komory czołowe pancerza specjalnego – prawa i lewa – mają grubość około 550 mm. Według niektórych źródeł pancerz specjalny w komorach stanowią pakiety NERA oraz wewnętrzna płyta ze stali wysokiej twardości. Układ jezdny czołgu i boki kadłuba chronione są odchylanymi do góry fartuchami stalowymi.

Do napędu zastosowano silnik wysokoprężny z turbodoładowaniem serii 12150L7-BW o mocy 537 kW (730 KM). Zapas paliwa wynosi 1400 litrów w zbiornikach wewnętrznych i zewnętrznych umieszczonych w półkach nadgąsienicowych. Układ przeniesienia napędu typu mechanicznego składa się z przekładni pośredniej oraz dwóch planetarnych skrzyń biegów przenoszących moc na dwie planetarne przekładnie boczne i koła napędowe.

Type 96_2

Typ 96 wczesnych wersji.

Układ bieżny składa się z sześciu par podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Górna gałąź gąsienicy podtrzymywana jest przez trzy rolki biegu powrotnego. Pierwsza, druga, piąta i szósta para kół nośnych mają amortyzatory hydrauliczne dwustronnego działania. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Głównym uzbrojeniem czołgu Typ 96 jest armata gładkolufowa Typ 98 (ZPT-98) kal. 125 mm z przedmuchiwaczem i bez osłony termicznej lufy ze stopów aluminium. Stabilizator armaty to kopia rosyjskiego układu 2E28M Sireń. Kąty ruchu działa w pionie wynoszą od -6 do +14 stopni. Armata sprzężona z karabinem maszynowym Typ 86  kal. 7,62 mm. Na wieży czołgu znajduje się wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 85 kal. 12,7 mm. Zapas amunicji obejmuje 39 nabojów do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowego karabinu maszynowego i 2250 nabojów do karabinu maszynowego.

System kierowania ogniem to wersja rozwojowa układu Typ 37A (ISFCS-212) ze zmodyfikowanym przelicznikiem balistycznym i nowym zespołem czujników. Działonowy ma stabilizowany dzienno-nocny celownik z dalmierzem i podświetlaczem laserowym oraz termowizorem. Dowódca dysponuje przyrządem obserwacyjnym zabudowanym w kopułce obserwacyjnej z pasywnym kanałem noktowizyjnym o zasięgu do 800 m, który jest kopią rosyjskich TKN-3 i TKN-4.

Pojazd ma termiczną aparaturę dymotwórczą, 12 wyrzutni granatów dymnych w dwóch blokach na wieży, a także system ochrony przed bronią masowego rażenia oraz układ przeciwpożarowy.

Masa czołgu wynosi 42,8 tony, wymiary: długość kadłuba 6325 mm, szerokość 3372 mm, wysokość do stropu wieży 2300 mm, prześwit 480 mm. Prędkość maksymalna sięga 65 km/h, a zasięg 500 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m.

Typ 96G (Typ 96A)

W 2006 r. ujawniono istnienie zmodernizowanej wersji Typ 96G. Czołg ma wzmocnione opancerzenie kadłuba – na płycie górnej przedniej zamontowano moduły pancerza reaktywnego FY-II (16 sztuk). Burty wieży chronione są na całej długości przez 12 kostek FY-II.

Type 96_3Czołg Typ 96G (Typ 96A).

Do napędu zastosowano silnik wysokoprężny z turbodoładowaniem Perkins CV-12-1200 CTA o mocy 735 kW (1000 KM) z układem przeniesienia mocy ESM500.

Masa pojazdu wzrosła do 44 ton.  Prędkość maksymalna sięga 65 km/h, a zasięg 500 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m.

Przyrząd celowniczy działonowego czołgu Typ 96A jest nowego typu z pasywnym nocnym kanałem obserwacyjnym oraz nowym dalmierzem laserowym. Wielkokalibrowy karabin maszynowy może być obsługiwany przez dowódcę „spod pancerza”.

W 2014 r. zaprezentowano kolejną odmianę Typ 96G (Typ 96A) z po raz kolejny zmodyfikowanym układem pancerza specjalnego wieży.

Copyright © Redakcja Militarium

Chińskie czołgi podstawowe – ewolucja (II)

Opracowywanie udoskonalonej odmiany czołgu Typ 59 rozpoczęto w 1963 r. Pierwotnie nowy pojazd, o oznaczeniu fabrycznym WZ-121, miał stanowić powiększony Typ 59 i już 1965 r. był gotowy pierwszy prototyp wozu. W prace nad nowym pojazdem zaangażowano Instytut Badawczy Nr 60 oraz fabrykę Nr 617.

Jednakże program zanotował opóźnienie związane z kwestiami dopracowania podzespołów pojazdu. Podczas walk nad Ussuri w 1969 r. w ręce Chińczyków dostał się radziecki czołg T-62. Dzięki temu inżynierowie chińscy przebadali rozwiązania techniczne pojazdu. Produkcja czołgu, oznaczonego Typ 69, była prowadzona w co najmniej dwóch zakładach i równolegle z modelem Typ 59. Łącznie wyprodukowano około 1500 czołgów Typ 69. Pojazd Typ 69 odniósł duży sukces eksportowy i wszedł na wyposażenie armii Bangladeszu, Birmy, Iraku, Iranu, Pakistanu, Sri Lanki, Sudanu, Zimbabwe oraz Tajlandii.

Typ 69

Pierwsza wersja miała kadłub, układ napędowy i jezdny przejęte z Typ 59. Zasadniczą różnicą była nowa wieża, zbliżona do wieży T-62 z gładkolufową armatą kal. 100 mm standaryzowaną jako Typ 69 zbudowaną na bazie chińskiego działa Typ 59 i rozwiązań przejętych z sowieckiej armaty U-5TS kal. 115 mm. Pojazd od początku miał dwupłaszczyznowy stabilizator armaty, skopiowany z układu ? czołgu T-62.

Type 69

Czołg Typ 69 z armatą gładkolufową kal. 100 mm.

Kadłub czołgu Typ 69 jest spawany jednorodnych z płyt pancernych o grubości 20 mm (tył-dół, dno), 35 mm (strop), 46 mm (przód-dół, tył-góra), 79 mm (boki-góra), 20 mm (boki-dół), 97-100 mm (przód-góra, przód-dół). Wieża stanowi monolityczny odlew ze stali pancernej wzorowany na konstrukcji T-62. Grubość ścian wieży wynosi około 240 mm dla frontu oraz około 150 mm dla boków, 65 mm dla tyłu oraz 20 mm dla stropu.

Napęd stanowi dwunastocylindrowy silnik wysokoprężny 12150L-7B o mocy 426 kW (580 KM) przy 2000 obr./min. Zapas paliwa wynosił 952 litry w zbiornikach wewnętrznych i zewnętrznych umieszczonych na prawej półce nadgąsienicowej. Układ przeniesienia napędu składa się z przekładni pośredniej, wielotarczowego sprzęgła głównego, skrzyni biegów o 5 przełożeniach do jazdy w przód i jednym do tyłu, dwóch mechanizmów skrętu i dwóch przekładni bocznych. Układ bieżny składał się z dziesięciu podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Uzbrojeniem czołgu jest armata gładkolufowa Typ 69 kal. 100 mm, sprzężona z karabinem maszynowym Typ 59T  kal. 7,62 mm i wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 54 kal. 12,7 mm na wieży. Zapas amunicji obejmuje 44 naboje do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowego karabinu maszynowego i  3400 nabojów do karabinu maszynowego. Zastosowano hydrauliczny układ stabilizacji działa. Prędkości kątowe naprowadzania armaty w poziomie wynoszą od 0,07 do 15 stopni/s, w pionie – od 0,04 do 4,5 stopnia/s. Amunicja do armaty została skopiowana i przekalibrowana z radzieckiej amunicji kal. 115 mm zdobytej w 1969 r.

Type 69-II

Czołg Typ 69-II z armatą gwintowaną kal. 100 mm.

Przyrządy obserwacyjno-celownicze były kopiami rozwiązań sowieckich i obejmowały peryskopowy dzienno-nocny celownik działonowego, peryskopowy dzienno-nocny przyrząd obserwacyjny dowódcy, dalmierz laserowy Typ 82 z ręcznym wprowadzeniem odległości do przelicznika balistycznego. Przyrządy mają aktywne kanały nocne z podświetlaniem dwoma reflektorami podczerwieni. Pozostawiono jako awaryjny teleskopowy celownik działonowego Typ 70 (TSz-2A-22). Czołg ma termiczną aparaturę dymotwórczą i system przeciwpożarowy. Wprowadzono nową radiostację Typ 889 i czołgowy telefon wewnętrzny Typ 883. Odmiana Typ 69-I miała zmodyfikowane dzienno-nocne przyrządy celownicze.

Masa czołgu wynosi 36,5 tony, wymiary: długość kadłuba 6243 mm, szerokość 3270 mm, wysokość 2400 mm, prześwit 425 mm. Prędkość maksymalna sięga 50 km/h, a zasięg 440 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,7 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Type 69-II

Iracki czołg Typ 69-II zdobyty przez Brytyjczyków w czasie wojny w Zatoce Perskiej w 1991 r.

Eksploatacja czołgów z armatą gładkolufową kal. 100 mm wykazała jednak, że celność armaty jest niższa niż bruzdowanego działa Typ 59 kal. 100 mm. W związku z tym szybko zrezygnowano z jej montowania i kolejna odmiana czołgu, Typ 69-II (WZ-121A), ujawniona w 1983 r., miała już bruzdowaną armatę kal. 100 mm z czołgu Typ 59-II z dwupłaszczyznowym systemem stabilizacji. Wprowadzono również nowe typy amunicji, opracowane przy współpracy z firmami izraelskimi. Uzbrojenie dodatkowe pozostało bez zmian, na części czołgów wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 59T kal. 12,7 mm jest osłonięty płytą pancerną. Czołg Typ 69-II ma system kierowania ogniem Typ 37 (ISFCS-212), opracowany przy współpracy z brytyjską firmą Marconi, z dzienno-nocnym stabilizowanym celownikiem działonowego Typ 70 (TGS-1A), połączonym zamontowanym nad jarzmem armaty dalmierzem laserowym Typ 83 (TLR1A),  elektromechanicznym przelicznikiem balistycznym i czujnikami, m.in. temperatury, prędkości wiatru, prędkości naprowadzania armaty. Celownik działonowego ma siedmiokrotne powiększenie w dzień i w nocy, pole widzenia 6 stopni i zasięg widzenia w nocy do 800 m. Wprowadzono nowy przyrząd obserwacyjny dowódcy Typ 69, który ma pięciokrotne powiększenie w dzień i sześciokrotne w nocy, pole widzenia od 8 do 12 stopni i zasięg widzenia w nocy do 350 m. Oba przyrządy do prawidłowego działania w nocy wymagają podświetlania dwoma odrębnymi reflektorami podczerwieni.

Type 69-IIA

Pakistański czołg Typ 69-II.

Masa czołgu Typ 69-II wzrosła do 37 ton, wymiary: długość kadłuba 6243 mm, szerokość 3270 mm, wysokość całkowita 2807 mm, prześwit 425 mm. Wersja dowódcza czołgu z dwoma radiostacjami – jedną Typ 882 i jedną Typ 889 – otrzymała oznaczenie Typ 69-IIC (WZ-121C).

Pojazdy pomocnicze na bazie Typ 69

Na bazie podwozia czołgu Typ 69 powstało kilka pojazdów wsparcia i pomocniczych.

Pierwszym z nich jest prototypowy przeciwlotniczy zestaw artyleryjski Typ 80 (WZ-305) z dwoma armatami Typ 59 kal. 57 mm, będącymi kopiami radzieckich armat S-68, w opancerzonej wieży bez dachu. Konstrukcja wieży powielała rozwiązania znane z sowieckiego zestawu ZSU-57-2. Zapas amunicji wynosił 300 nabojów, szybkostrzelność 100-120 strz./min. Zasięg maksymalny 5500 m, pułap 3000 m, a kąty podniesienia uzbrojenia od -5 do +85 stopni. Zestaw miał zwalczać cele powietrzne poruszające się z prędkością do 150 m/s. Załoga Typ 80 liczyła sześć osób. Masa bojowa pojazdu wynosiła 31 ton.

Drugim pojazdem był przeciwlotniczy zestaw artyleryjski W-88 z dwoma armatami Typ 74 kal. 37 mm, będącymi kopiami radzieckich armat 61-K, w opancerzonej wieży. Zapas amunicji wynosił 500 nabojów, szybkostrzelność 160-170 strz./min. Zasięg maksymalny 4000 m, pułap 2500 m, a kąty podniesienia uzbrojenia od -7 do +87 stopni. Zestaw miał zwalczać cele powietrzne poruszające się z prędkością do 140 m/s. Załoga W-88 liczyła pięciu żołnierzy. Masa bojowa pojazdu wynosiła 34 tony. Zestaw nie był produkowany seryjnie.

Trzecim pojazdem jest most szturmowy Typ 84 (WZ-621) z przęsłem o konstrukcji zbliżonej do niemieckiego mostu Biber na podwoziu Leoparda 1. Typ 84 ma dwusekcyjne przęsło stalowe o długości 18 m i masie 8 ton, umożliwiające przekraczanie przeszkód o szerokości 16 m pojazdom o masie do 40 ton. Napęd mechanizmu rozkładania (składania) przęsła hydrauliczny, umożliwiający rozłożenie (złożenie) mostu w czasie 4-5 minut. Załoga dwuosobowa. Pojazd o masie 38 ton osiąga prędkość maksymalną 50 km/h i zasięg do 360 km. Uzbrojenie stanowi karabin maszynowy typ 59 kal. 7,62 mm.

Type 79

Czołg Typ 79.

Wóz zabezpieczenia technicznego Typ 653 (WZ-653A) lub Typ 84 ma spawaną nadbudówkę oraz sterowane hydraulicznie wyposażenie do prac inżynieryjnych i obsługowych, w tym lemiesz, dźwig, wyciągarkę oraz zestaw narzędzi. Boki kadłuba i układu jezdnego osłonięto stalowymi ekranami przeciwkumulacyjnymi. Załoga Typ 84 jest pięcioosobowa. Masa wozu wynosi 38 ton, wymiary: długość kadłuba: 6240 mm, wysokość 2340mm, szerokość 3270 mm, prześwit 425 mm. WZT osiąga prędkość maksymalną 50 km/h i ma zasięg do 440 km.

Na podwoziu czołgu Typ 69 opracowano także kolejny przeciwlotniczy zestaw artyleryjski Typ 88. Pojazd miał inną niż W-88 wieżę z dwoma armatami Typ 74 kal. 37 mm z zapasem amunicji wynoszącym 500 nabojów. Szybkostrzelność armat wynosiła 220-240 strz./min, zasięg maksymalny 4000 m, pułap 2500 m, a kąty podniesienia uzbrojenia od -10 do +87 stopni. Zestaw miał zwalczać cele powietrzne poruszające się z prędkością prędkość do 250 m/s. Na wieży zamontowano stację radiolokacyjną wykrywania celów o zasięgu do 15 km, do pomiaru odległości do celu służył dalmierz laserowy. Załoga W-88 liczyła pięciu żołnierzy. Masa bojowa pojazdu wynosiła 34 tony. Zestaw nie był produkowany seryjnie.

Eksperymentalny WZ-122

Po zdobyciu rosyjskiego czołgu w 1969 r. Chińczycy nie ograniczyli się jedynie do skopiowania jego rozwiązań. W 1970 r. rozpoczęto program opracowania nowego czołgu oznaczonego WZ-122, na bazie doświadczeń zdobytych przy badaniu T-62. Planowano zwiększyć kaliber kopiowanej armaty do 115 mm i umożliwić strzelanie z działa przeciwpancernymi pociskami kierowanymi. Kadłub pojazdu miał być powiększony z wielowarstwową płytą przednią, nowa, choć nawiązująca swoimi rozwiązaniami do T-62, miała być również wieża – także z pancerzem wielowarstwowym. Planowano zastosować m.in. zawieszenie o zmiennym skoku wahaczy, armatę przeciwlotniczą zamiast wielkokalibrowego karabinu maszynowego. Brak odpowiednich technologii i problemy ze skopiowaniem niektórych rozwiązań spowodowały jednak, że projekt czołgu WZ-122 rozwijał się bardzo powoli. Nie udało się wdrożyć do seryjnej produkcji armaty U-5TS kal. 115 mm z T-62, planowano zastosować bruzdowaną armatę kal. 122 mm, podobnie zamiast armaty przeciwlotniczej rozważano instalację dwóch wielkokalibrowych karabinów maszynowych.

Montaż dwóch prototypów WZ-122 zakończono w 1971 r. Pojazd miał kadłub spawany z płyt jednorodnych o grubości od 20 mm do 100 mm, wieża była odlewana i miała ściany o grubości od 40 mm do 240 mm, ale bardziej nachylone względem poziomu niż w T-62. WZ-122 miał dwunastocylindrowy silnik wysokoprężny 12150L-7B o mocy 426 kW (580 KM) przy 2000 obr./min. Zapas paliwa 1360 litrów. Układ bieżny składał się z dziesięciu podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, poruszanych mechanizmem hydroneumatycznym, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Uzbrojeniem czołgu była armata gładkolufowa U-5TS kal. 115 mm, sprzężona z karabinem maszynowym Typ 59T kal. 7,62 mm i dwa wielkokalibrowe karabiny maszynowe Typ 54 kal. 12,7 mm na wieży. Zapas amunicji obejmuje 40 nabojów do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowych karabinów maszynowych i 2500 nabojów do karabinu maszynowego. Zastosowano hydrauliczny układ stabilizacji działa.

Masa czołgu wynosi 37,5 tony, wymiary: długość kadłuba 6630 mm, szerokość 3300 mm, wysokość 2395 mm, prześwit maksymalny 430 mm. Prędkość maksymalna sięga 50 km/h, a zasięg 450 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,85 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Pojazdy były badane do 1973 r. i uznano, że niski poziom technologiczny zastosowanych rozwiązań nie pozwoli na wdrożenie czołgu do produkcji seryjnej.  W 1974 r. zbudowano uproszczony model WZ-122-2 (WZ-1222), który jednak nadal wykazywał wiele mankamentów. W następnym roku zakończono projekt.

Typ 79, czyli Typ 69-III

W połowie lat rozpoczęto prace nad modernizacją Typ 69, która miała być swoistym „pomostem” do chińskiego czołgu nowej generacji. Otwarcie na Zachód umożliwiło pozyskanie technologii oraz komponentów m.in. z Izraela i Wielkiej Brytanii. Efektem prac był ujawniony w 1984 r. czołg Typ 79 (WZ-120D), początkowo oznaczany Typ 69-III, w którym zasadniczą zmianą było zamontowanie armaty Typ 83 kal. 105 mm o bruzdowanej lufie, czyli kopii brytyjskiego działa L7A3 z ulepszonym układem stabilizacji. Do działa Typ 83 opracowano również nową amunicję podkalibrową kal. 105 mm.

System kierowania ogniem Typ 37A (IFCS-212), opracowany przy współpracy z brytyjską firmą Marconi, w którego skład wchodzą nowe komponenty: dalmierz laserowy zespolony z celownikiem działonowego, przelicznik balistyczny i celownik działonowego z pasywnym kanałem nocnym. Dowódca ma analogiczny do działonowego nowy przyrząd obserwacyjno-celowniczy z pasywnym kanałem nocnym. Z armatą sprzężony jest karabin maszynowy Typ 59T kal. 7,62 mm, a na wieży zamontowano wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 54 kal. 12,7 mm. Zapas amunicji obejmuje 40 nabojów do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowych karabinów maszynowych i 2500 nabojów do karabinu maszynowego.

Type 79_2

Czołg Typ 79.

Konstrukcja kadłuba i wieży pozostała nie zmieniona (zmodyfikowano wieżyczkę dowódcy), zamontowano natomiast stalowe fartuchy chroniące boki kadłuba i układ jezdny. Wzmocniony silnik 12150-7BW osiąga 537 kW (730 KM) przy 2000 obr./min. Czołg Typ 79 otrzymał również nowe gąsienice z gumowymi nakładkami. Wprowadzono automatyczny system ochrony przed bronią masowego rażenia i układ gaśniczy przedziału silnika oraz załogi, na wieży zamontowano dwa bloki po cztery wyrzutnie granatów dymnych.

Masa czołgu wynosi 37,5 tony, wymiary: długość kadłuba 6325 mm, szerokość 3300 mm, wysokość 2400 mm, prześwit 480 mm. Prędkość maksymalna sięga 50 km/h, a zasięg 400 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,7 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Pojazd Typ 79 nie był eksportowany, wszystkie wyprodukowane pojazdy (około 300 sztuk) trafiły do chińskich sił zbrojnych.

Copyright © Redakcja Militarium

Chińskie czołgi podstawowe – ewolucja (I)

Pierwszym czołgiem seryjnie produkowanym w Chinach był Typ 59, czyli sowiecki T-54A. Produkcję pojazdu, na bazie zakupionej w 1957 r. i przekazanej z ZSRR dokumentacji oraz przy znaczącym udziale specjalistów radzieckich, rozpoczęto w 1961 r.

Pojazdy były produkowane w zakładach Nr 617 w Baotou oraz zakładach Nr 447 w Szanghaju. Pierwsze wozy jednostki armii ChRL otrzymały w większych ilościach w 1963 r. Łącznie w latach 1961-1987 wyprodukowano, według szacunków zachodnich, nawet do 10000 czołgów Typ 59, noszących oznaczenie fabryczne WZ-120, z czego armia ChRL przejęła około 6000 egzemplarzy.

Typ 59 oraz jego modyfikacje były szeroko eksportowany do krajów takich jak Albania, Bangladesz, Irak, Iran, Kongo, KRLD, Kambodża, Pakistan, Wietnam, Zimbabwe, Tanzania i Sudan.

Typ 59 – pierwsze odmiany

Załoga wszystkich seryjnych wersji czołgu jest czteroosobowa. Kierowca zajmuje miejsce po lewej stronie frontu kadłuba. W wieży i przedziale podwieżowym zajmują miejsca pozostali trzej członkowie załogi. Dowódca siedzi po prawej stronie od zespołu armaty, celowniczy po lewej, a ładowniczy – za celowniczym.

Pojazdy Typ 59 (WZ-120) są tożsame z rosyjskimi T-54A, czyli pojazdami z armatą gwintowaną D-10T kal. 100 mm, ale nie miały początkowo reflektorów podczerwieni serii Łuna.

Type 59

Bazowa wersja czołgu Typ 59.

Kadłub czołgu Typ 59 jest spawany jednorodnych z płyt pancernych o grubości 20 mm (tył-dół, dno), 30 mm (strop), 46 mm (przód-dół, tył-góra), 79 mm (boki-góra), 20 mm (boki-dół), 97-100 mm (przód-góra, przód-dół). Wieża odlewana jako monolit ze stali pancernej o grubości 203 mm (przód), 150 mm (boki), 65 mm (tył) i 20 mm (strop).

Napęd stanowi dwunastocylindrowy silnik wysokoprężny 12150L, kopia rosyjskiego W-54 z T-54A, o mocy 382 kW (520 KM) przy 2000 obr./min. Zapas paliwa wynosi 932 litry w zbiornikach wewnętrznych i zewnętrznych umieszczonych na prawej półce nadgąsienicowej. Układ przeniesienia napędu składa się z przekładni pośredniej, wielotarczowego sprzęgła głównego, skrzyni biegów o pięciu przełożeniach do jazdy w przód i jednym do tyłu, dwóch mechanizmów skrętu i dwóch przekładni bocznych. Układ bieżny obejmuje pięć par podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, parę kół napinających z przodu i parę kół napędzających z tyłu. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Type 59 Mod

Zmodyfikowany czołg Typ 59 z dalmierzem laserowym nad jarzmem armaty.

Działo czołgu nosi oznaczenie Typ 59, sprzężony z nim karabin maszynowy SGMT kal. 7,62 mm – Typ 59T, a wielkokalibrowy karabin maszynowy DSzKM kal. 12,7 mm – Typ 54. Armata ma kąty ruchu w pionie od -4 do +17 stopni i hydrauliczny układ stabilizacji działa w pionie, odpowiednik rosyjskiego STP-1 Gorizont. Teleskopowy przyrząd celowniczy działonowego jest również kopią celownika TSz-2A-22, poza tym celowniczy ma peryskopowy przyrząd obserwacyjny MK-4. Dowódca dysponuje przyrządem obserwacyjnym odpowiednikiem TPN-1, a kierowca dziennym przyrządem obserwacyjnym MK-1K lub nocnym – kopią radzieckiego TWN-1. Zapas amunicji obejmuje 34 naboje do armaty, 200 nabojów do wielkokalibrowego karabinu maszynowego i 3500 nabojów do sprzężonego karabinu maszynowego.

Łączność zewnętrzną zapewnia radiostacja UKF – odpowiednik urządzenia R-113, a wewnętrzną telefon pokładowy – kopia R-120.

Type 59-I

Czołg Typ 59-I.

Masa czołgu wynosi 35,8 tony, wymiary: długość kadłuba 6040 mm, szerokość 3270 mm, wysokość do stropu wieży 2400 mm, prześwit 425 mm. Prędkość maksymalna sięga 48 km/h, a zasięg 360-440 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,7 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Kolejna wersja, Typ 59-I (WZ-120A), ma kilka udoskonaleń w stosunku do bazowego wariantu, m.in. zmodyfikowaną armatę Typ 59, oznaczoną Typ 69 i prosty układ kierowania ogniem z analogowym przelicznikiem balistycznym z danymi do strzelania wprowadzanymi ręcznie. Działonowy otrzymał celownik nocny analogiczny do rosyjskiego TPN-1. Wprowadzono system przeciwpożarowy silnika. Jednostkę ognia powiększono do 44 nabojów i wzbogacono o pociski podkalibrowe AP100-2 kal. 100 mm. Pojazdy tej wersji były produkowane w seriach różniących się kompletacją, na przykład różnymi wariantami układu kierowania ogniem, m.in. stosowano dalmierze laserowe Typ 82 i Typ 83-II umieszczone nad armatą. Do standardu Typ 59-I zostały, według danych rosyjskich, zmodernizowane do końca lat osiemdziesiątych wszystkie pozostające w służbie wozy Typ 59.

Type 59-II

Czołg Typ 59-II.

W  1982 r. zaprezentowano nowy wariant czołgu. W pojeździe Typ 59-II (WZ-120B) wzmocniono silnik 12150L, który osiągnął moc maksymalną 426 kW (580 KM). Zamontowano gwintowaną armatę Typ 81 kal. 105 mm, kopię brytyjskiego działa L7A3 (była to armata M68 pozyskana z Izraela). Działo miało takie same kąty ruchu w elewacji jak armata Typ 59, układ stabilizacji w obu płaszczyznach i prosty układ kierowania ogniem z dalmierzem laserowym pochodzące z Typ 59-I. Amunicja obejmowała pełną gamę nabojów pochodzenia izraelskiego, według niektórych danych w Chinach opracowano pocisk podkalibrowy kal. 105 mm z rdzeniem ze zubożonego uranu (?). Zapas amunicji pozostał taki sam jak w poprzedniku. Działonowy otrzymał nowy pasywny przyrząd obserwacyjny DC 1024/00, a dowódca analogiczny DC 1026/00, a kierowca – DC  1028/00. Wprowadzono również nową radiostację pokładową serii A-220. Masa pojazdu wzrosła do 36,5 tony.

Wczesna wersja czołgu Typ 59-IIA.

W odmianie Typ 59-IIA zastosowano burtowe ekrany przeciwkumulacyjne, osłonę termiczną lufy armaty Typ 81-I kal. 105 mm ze stopów aluminium i pasywne przyrządy obserwacyjno-celownicze załogi.

Type 59-IIA1

Późna wersja Typ 59-IIA z dalmierzem laserowym i innym typem celownika działonowego.

Pojazd wyposażono także w znane z poprzedniej odmiany dwa bloki po cztery wyrzutnie granatów dymnych, odpalanych ręcznie przez dowódcę pojazdu lub działonowego.

Na podwoziu czołgu Typ 59 opracowano wóz zabezpieczenia technicznego Typ 73. Pojazd ma nadbudowę z przedziałem roboczym, w jego przedniej części znajdują się miejsca dowódcy i kierowcy z indywidualnymi włazami. Typ 73 uzbrojony jest w wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 59T kal. 12,7 mm i wyposażony w żuraw, lemiesz, wciągarkę oraz narzędzia do prac obsługowych i remontowych pojazdów gąsienicowych.

Głęboka modernizacja Typ 59

Od końca lat osiemdziesiątych znana jest wersja głęboko zmodernizowana, oznaczana Typ 59-IID (WZ-120C), w której na przodzie kadłuba i wieży zamontowano kostki pancerza reaktywnego FY-1 (13 modułów na kadłubie, 28 na wieży), a boki kadłuba chronione są stalowymi ekranami przeciwkumulacyjnymi. Wzmocniono zawieszenie i wprowadzono zmodyfikowane gąsienice o tej samej szerokości. Czołg otrzymał nową aparaturę dymotwórczą oraz układ ochrony przed bronią masowego rażenia oraz nową wersję radiostacji A-220A.

 Silnik w wersji 12150L-7 (oznaczenie eksportowe VR 36) osiąga moc 426 kW (580 KM) przy większym zużyciu paliwa, co spowodowało zmniejszenie zasięgu, chociaż w oficjalnych materiałach jest podawane nadal 440 km, a z dodatkowymi zbiornikami – 600 km.

Type 59 - ZTZ-59D1

Czołg Typ 59-IID odpowiada sowieckiemu T-55AMD.

System kierowania ogniem, odmiana układu Typ 77 (ISFCS-212), opracowanego przez brytyjską firmę Marconi, obejmuje stabilizowany dzienno-nocny celownik działonowego z dalmierzem laserowym i  elektroniczny przelicznik balistyczny. Załoga ma dzienno-nocne pasywne przyrządy obserwacyjno-celownicze. Według niektórych danych w miejscu noktowizyjnego celownika działonowego ze wzmacniaczem obrazu planowano zamontować celownik z kamerą termowizyjną.

Pojazdy eksperymentalne

Czołg Typ 59 stał się również bazą dla pojazdów eksperymentalnych i prototypowych. Pierwszym z nich był Typ 59-I ze wzmocnionym pancerzem kadłuba i wieży oraz nowymi przyrządami celowniczymi, w tym celownikiem działonowego.

Typ 59-I ze wzmocnionym pancerzem.

Na Typ 59 w Chinach zamontowano gładkolufową armatę MG253 kal. 120 mm bazującą na niemieckim modelu Rheinmetall Rh 120-L44, dokumentacja działa została przekazana z Izraela, prawdopodobnie z dwuosiowym stabilizatorem elektromechanicznym.

Czołg Typ 59Gai

Działo zamontowano w wieży czołgu Typ 59-II, a pojazd oznaczono Typ 59Gai  lub Typ 59-120 (WZ-120K). Zapas amunicji zmniejszył się do 28 nabojów. Masa czołgu pozostała na poziomie 36,5 tony.

Po opanowaniu produkcji armaty gładkolufowej Typ 98 (ZPT-98) kal. 125 mm stanowiącej kopię radzieckiego działa czołgowego 2A46, zamontowano ją eksperymentalnie w wieży czołgu Typ 59.  Pojazd otrzymał także panele dodatkowego pancerza kadłuba i wieży.

Eksperymentalna odmiana czołgu Typ 59 z armatą kal. 125 mm.

Zmodernizowany pojazd, oznaczony Typ 59-125, a w wersji eksportowej VT-3, występuje w kilku podwersjach. Pierwsza odmiana miała armatę umieszczoną w standardowej wieży ze wzmocnionym pancerzem i moduły opancerzenia dodatkowego na przedniej części kadłuba.

Type 59-125Jedna z odmian czołgu Typ 59-125.

W kolejnej wersji Typ 59-125 (VT-3), na podwoziu Typ 59 zamontowano wieżę znacznie nowszego pojazdu Typ 96 z armatą Typ 98 kal. 125 mm.

Czołg VT-3 z wieżą Typ 96.

Z kolei pojazd z wieżą czołgu Typ 99 z armatą Typ 98 kal. 125 mm jest oznaczany jako Typ 59T (Typ 59-125).

Type 59T VT-3W najnowszej wersji VT-3 zastosowano wieżę czołgu Typ 99.

Copyright © Redakcja Militarium

Chiński lekki śmigłowiec bojowy Harbin Z-19

Historia śmigłowców bojowych w Chinach jest dość krótka, bowiem armia Państwa Środka nie kupiła nigdy za granicą maszyn tej klasy – nawet w okresach dobrych stosunków pomiędzy Moskwą a Pekinem nie nabyto choćby dokumentacji Mi-24, czy w ostatnich latach – nie rozmawiano oficjalnie o Ka-52 lub Mi-28N.

W latach dziewięćdziesiątych zdecydowano o równoczesnym opracowaniu śmigłowców bojowych dwóch kategorii: ciężkiej, dysponującej opancerzeniem i relatywnie silnym uzbrojeniem artyleryjskim i rakietowym, odpowiednika Mi-28 czy AH-64 oraz lekkiej, nieopancerzonej rozpoznawczo-szturmowej. Oba projekty realizowano równolegle.

Zasadniczą przyczyną budowy obu maszyn było przeświadczenie, że budowa lżejszego i tańszego śmigłowca rozpoznawczo-uderzeniowego zabezpiecza w razie niepowodzenia projektu maszyny bardziej zaawansowanej – Changhe Aircraft Industries Corporation (CAIC) Z-10. Za opracowanie śmigłowca Z-19 odpowiadał z kolei koncern Harbin Aircraft Manufacturing Corporation (HAMC). Generalnym projektantem WZ-19 był zespół konstruktorski z 602. Instytutu Badawczego, specjaliści zajmowali się wcześniej projektami opracowaniem maszyn Z-8A, Z-11 i WZ-9, a także śmigłowca bojowego Z-10.

Projekt lekkiego śmigłowca bojowego opracowano pod koniec lat dziewięćdziesiątych. W konstrukcji wykorzystano komponenty dość nowoczesnego śmigłowca Z-9, czyli montowanej w Chinach na licencji od 1981 r. maszyny Aerospatiale AS-365N Dauphin-2. Z Z-9 wzięto między innymi tylną część belki ogonowej, układ napedowy, instalacje. Wszystko to spowodowało, że znacznej części płatowca nie trzeba było konstruować od podstaw, a tym samym przyspieszyło i ułatwiło prace. Wydaje się także, że projekt jest po części wzorowany na projekcie lekkiego japońskiego śmigłowca bojowego Kawasaki OH-1 Ninja, oblatanego w 1996 r. i produkowanego w niewielkiej serii (do tej pory powstało 38 sztuk) dla japońskich sił samoobrony.

Z-19 1

Prototyp śmigłowca Z-19 w locie.

Aż do 2010 r. projekt Z-19 był mocno utajniony, spekulowano nawet, że maszyna nie została nigdy zbudowana, a wcześniejsze znane fotografie, są nieprawdziwe. Prototyp oblatano jednak w maju 2010 r., rozbił się jednak w czasie prób we wrześniu 2010 r. Drugi egzemplarz ukończono kilka miesięcy później i wznowiono próby z jego udziałem. Nowa maszyna, oznaczona Z-19 i nazwana Black Whirlwind wzięła udział w Salonie Lotniczym Zhuhai w listopadzie 2012 r.

Do 2014 r. wyprodukowano – według nieoficjalnych informacji – kilkanaście sztuk. Pojawiają się informacje, że wkrótce mają zostać sformowane pierwsze pododdziały operacyjne (konwersji bojowej) na tych śmigłowcach, jednak jak na razie są to informacje mało prawdopodobne.

Z-19 został zbudowany z maksymalnym wykorzystaniem zespołów i agregatów najnowszej wersji produkowanego tam Z-9, czyli śmigłowca H-425. W stosunku do niego Z-19 ma m.in. zmodyfikowane łopaty wirnika nośnego oraz cyfrowy układ sterowania i kontroli silników FADEC.

Układ konstrukcyjny maszyny jest klasyczny dla tego typu śmigłowców, czyli jest to wąskokadłubowy wiropłat z kabiną w układzie tandem z dwoma silnikami, klasyczną belką ogonową z otunelowanym wentylatorem – fenestronem. Stateczniki poziome mają na końcach powierzchnie stabilizacyjne. Głowica czterołopatowego wirnika została prawie bez zmian przejęta z Z-9, podobnie jak układ wentylatora ogonowego. Nie jest wykluczone, że łopaty wirnika mogą być ręcznie składane, jak w morskim Z-9C.

Przednia i środkowa część kadłuba została opracowana od podstaw. Przód kadłuba mieści kabiny pilota (z przodu) i operatora systemów uzbrojenia (z tyłu). Oszklenie kabin jest zbliżone do rozwiązań japońskich, ale szyby nie są pancerne. Okna z prawej strony kadłuba są odchylane do góry, te z lewej strony posiadają uchylne panele. Za kabinami znajduje się przejęty z Z-9 przedział napędowy z silnikami i przekładnią. Poniżej, wewnątrz kadłuba, znajdują się moduły elektroniki. Do środkowej części kadłuba mocowane są także skrzydła – wysięgniki na uzbrojenie. Za nimi, w tylnej części kadłuba wygospodarowano miejsce na niewielki przedział, zamykany niewielkimi drzwiami z obu stron śmigłowca. Nad wysięgnikami na uzbrojenie podwieszane znajdują się wbudowane w kadłub wyrzutniki ładunków zakłócających. Nad kabiną załogi znalazły się noże do przecinania lin, a z boku kabin – czujniki aerodynamiczne. Belka ogonowa nie została zmieniona w porównaniu do Z-9, wzmocniono jedynie i osłonięto goleń podwozia tylnego.

Konstrukcja podwozia jest zupełnie inna, niż w przypadku Z-9 i charakterystyczna dla nowych śmigłowców bojowych. Koła podwozia głównego umieszczono na długich, wleczonych wahaczach z amortyzatorami przymocowanymi ukośnie do boków kadłuba za oszkleniem tylnej kabiny. Pojedyncze koła podwozia głównego są większe i mają szersze opony przystosowane do lądowania w terenie przygodnym. Koło podwozia tylnego mocowane jest do widelca na osłoniętym owiewką amortyzatorze mocowanym do tylnej części belki ogonowej.

Do napędu maszyny użyto silników WZ-8C o mocy 635 kW (860 KM), czyli licencyjnych Turbomeca Arriel 2C, montowanych w wyprodukowanych po 2005 r. wersjach śmigłowca Z-9. Te same jednostki napędowe użyto w kolejnych prototypach cięższego Z-10, są one jednak ewidentnie zbyt słabe dla ponad 7-tonowej maszyny, przez co do prób nie instalowano części wyposażenia, opancerzenia i ogranicza ilość uzbrojenia (docelowe silniki WZ-9 dla Z-10 mają mieć dwukrotnie większą moc). Mniejszy i lżejszy śmigłowiec Z-19 z tymi samymi silnikami może dysponować znacznie lepszymi osiągami. Wloty powietrza do silników mają być zaopatrzone w filtry przeciwpyłowe, a rury wydechowe system rozpraszaczy strumienia gorących gazów wylotowych, zmniejszającymi sygnaturę w podczerwieni. Układ paliwowy posiada zbiorniki o większej pojemności niż u protoplasty, a dodatkowo zaopatrzony jest w system wypełnienia i zapobiegania wybuchowi oparów paliwa.

Z-19 2

Prezentacja śmigłowca Z-19 – widoczny zestaw (potencjalnego?) uzbrojenia.

Na prototypach śmigłowca nie zamontowano zewnętrznego opancerzenia, prawdopodobnie z uwagi na niską relatywnie moc silników. Zastosowanie paneli balistycznych oznaczałoby – przy tej mocy układu napędowego – zmniejszenie udźwigu wyposażenia i uzbrojenia.

Wyposażenie awioniczne załogi Z-19 obejmuje przyrządy pilota i operatora w układzie mieszanym – pilot ma jeden wyświetlacz i zestaw analogowych przyrządów kontroli lotu, a operator – trzy wyświetlacze, konfigurowane w zależności od wymagań i fazy lotu czy walki. Poza tym pilot ma wyświetlacz przezierny typu HUD prezentujący dane pilotażowe i spełniający funkcję celownika rakiet niekierowanych lub podwieszanych karabinów maszynowych. Z-19 posiada standardowy dla sił zbrojnych system identyfikacji swój-obcy.

Średnica wirnika głównego 11,93 m
Długość kadłuba 12,2 m
Wysokość 4,01 m
Masa własna 2350 kg
Masa całkowita 4500 kg
Prędkość maksymalna 280 km/h
Prędkość przelotowa 245 km/h
Wznoszenie 9 m/s
Pułap 6000 m
Zasięg 700 km
Długotrwałość lotu 4 godziny

System obserwacyjny śmigłowca to stabilizowana głowica optoelektroniczna, umieszczona przed kabiną załogi ale pod dziobem kadłuba. Głowica, opracowana przez Instytut EOTDC z Luoyang, posiada kamerę dzienną o zasięgu około 10 km i kamerę termowizyjną o zasięgu 6 km, a także dalmierz laserowy – podświetlacz dla pocisków kierowanych. Głowica została przejęta z uzbrojonej wersji śmigłowca Z-9WA. Kąty obserwacji w elewacji wynoszą około 90 stopni, a w azymucie – około 210 stopni.

Samoobronę Z-19 miałby zapewniać układ czterech czujników ostrzegających o opromieniowaniu wiązką radiolokacyjną, prototypy nie miały natomiast systemów ostrzegania przed odpaleniem rakiet przeciwlotniczych, ani promiennika podczerwieni.

Pod skrzydłami-wysięgnikami zamocowano zamki uzbrojenia – po dwa pod każdym. Są zbliżone konstrukcyjnie do tych zastosowanych na Z-10, co pozwala sądzić, że w skład asortymentu badanego (?) uzbrojenia wchodzą rakiety powietrze-powietrzne TY-90 i przeciwpancerne HJ-10. Rakiety TY-90 mają masę około 20 kg, głowicę z układem naprowadzania na podczerwień, prędkość do 700 m/s i zasięg do 6 km. Natomiast pociski przeciwpancerne HJ-10 są naprowadzane na cel półaktywnie laserowo – masa rakiety wynosi 47 kg, prędkość (szacowana) około 330 m/s, a zasięg od 2 do 7 km. Głowica kumulacyjna w układzie tandem ma deklarowaną przebijalność 1300-1400 mm jednorodnej stali pancernej. Poza tym śmigłowiec może przenosić uzbrojenie niekierowane, takie jak pociski 57-mm lub 90-mm. Dodatkowo Z-19 na zdjęciach i rysunkach przedstawiano  Z-19 uzbrojony w zasobniki PC-1AY z jednolufowym wielkokalibrowym karabinem maszynowym kalibru 12,7 mm – kopii rosyjskiego A-12,7 lub dodatkowe zbiorniki paliwa. Łączny udźwig uzbrojenia sięga około 800 kg. W konfiguracji obecnej Z-19 nie ma zamontowanego stałego uzbrojenia strzeleckiego. Pojawiały się jednak informacje o pracach nad wyposażeniem śmigłowca w zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie pod nosem kadłuba (przeniesiona byłaby wówczas głowica optoelektroniczna) z wkm kalibru 12,7 mm lub 14,5 mm.

Po 2012 r. prezentowano róże informacje dotyczące koncepcji użycia i przeznaczenia taktycznego śmigłowca Z-19. Podobno maszyny mają służyć w Chinach jako typ przejściowy, na którym będą szkolić się przyszli piloci ciężkich Z-10 i do wypracowania zasad współpracy jednostek lądowych z typowymi śmigłowcami bojowymi. Dodatkowo Z-19, o ile armia zdecydowałaby się na ich wprowadzenie, mogą okazać się skuteczne w starciu z przeciwnikiem nie dysponujących zaawansowanymi systemami przeciwlotniczymi krótkiego i bliskiego zasięgu, Black Whirlwind mógłby być też oferowany na mniej wymagających rynkach eksportowych.

Copyright © Redakcja Militarium