Plan rozwoju Marynarki Wojennej PRL na lata 1981-1995

Na bazie ukończonego w 1980 r. „Planu rozwoju Marynarki Wojennej na lata 1981-1985”, „Referatu wprowadzającego szefa Sztabu MW na temat założeń rozwojowych MW PRL w latach 1981-1986 oraz w perspektywie lat 1986-1995” i „Zamierzeń organizacyjnych MW przewidzianych do realizacji w latach 1980-1995” planowane działania dotyczące rozwoju potencjału bojowego polskiej floty były następujące.

W związku z zagrożeniem w przewidywanym konflikcie ze strony sił morskich i lotniczych potencjalnego przeciwnika (RFN i Danii), który – jak oceniano – dysponował na kierunku bałtyckim ekwiwalentem 95 samolotów F-104G, dziewięcioma niszczycielami i dozorowcami rakietowymi, 40 kutrami rakietowymi i 16 kutrami torpedowymi, zdolnymi do oddania jednorazowej salwy liczącej 215 pocisków przeciwokrętowych, 190 rakiet przeciwlotniczych i 390 torped oraz potencjałem okrętów podwodnych zdolnych do postawienia na polskich przybrzeżnych torach wodnych i na podejściach do portów jednorazowo zagrody minowe złożone z około 300 min morskich, Sztab MW PRL oraz Sztab Generalny WP postulował zwiększenie potencjału bojowego Marynarki Wojennej PRL.

Z kalkulacji operacyjno-taktycznych wynikały następujące potrzeby w zakresie najważniejszych klas okrętów.

W klasie niszczycieli rakietowych wskazywano na potrzebę posiadania czterech okrętów, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie jednej jednostki do 1986 r., a docelowo – dwóch.

W klasie okrętów podwodnych — docelowo sześć jednostek, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie dwóch okrętów w latach 1981-1985 i kolejnych dwóch w latach 1986-1990.

W klasie kutrów rakietowych — docelowo dwadzieścia dwa okręty, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie w latach 1981-1985 czterech kutrów rakietowych proj. 1241RE z importu oraz ośmiu produkcji krajowej proj. 665, a w latach 1986-1990 kolejnych dziesięciu produkcji krajowej proj. 665.

W klasie kutrów torpedowych w planach nie uwzględniono nowych jednostek tego typu, proponowano powrócić do zagadnienia w latach 1981-1985.

W klasie dużych okrętów ZOP — docelowo 12 jednostek, uznano bowiem, że skuteczne prowadzenie działań poszukiwania od trzech do pięciu okrętów przeciwnika operujących w polskiej strefie odpowiedzialności wymaga minimum 16-24 dużych okrętów ZOP zdolnych do działania w każdych warunkach, z tego względu w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie ośmiu okrętów produkcji krajowej proj. 620, a w latach 1986-1990 kolejnych czterech proj. 620.

W klasie okrętów zwalczania min — docelowo 36 jednostek (12 trałowców bazowych i 24 trałowce redowe), uznano bowiem, że utrzymanie systemu torów wodnych w polskiej strefie odpowiedzialności w stanie umożliwiającym żeglugę w warunkach zagrożenia wymaga posiadania od 80 do 120 trałowców, a zabezpieczenie jednego zespołu desantowego – 40 trałowców, z tego względu w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie dziewięciu trałowców redowych produkcji krajowej proj. 207, a w latach 1986-1990 kolejnych piętnastu produkcji krajowej proj. 207.

W klasie okrętów desantowych — docelowa ilość jednostek zależała od uzgodnień ze SG WP, dowództwo MW planowało wprowadzenie 12 nowych średnich okrętów desantowych oraz sześciu okrętów wsparcia ogniowego desantu.

W klasie okrętów patrolowych – docelowo osiem jednostek, w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie ośmiu kutrów proj. 918M.

W innych klasach planowano w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie kutra artyleryjskiego proj. 665AP,  okrętu rozpoznania radioelektronicznego oraz 26 okrętów pomocniczych i pomocniczych jednostek pływających.

W zakresie systemów rakietowych obrony wybrzeża — docelowo jeden dywizjon rakietowej artylerii nadbrzeżnej z dwoma bateriami po dwie wyrzutnie.

W zakresie lotnictwa morskiego — w latach 1981-1985 postulowano sformowanie pułku morskiego lotnictwa bombowo-rozpoznawczego w składzie dwóch eskadr uderzeniowych (24 samoloty) i eskadry rozpoznawczej (16 samolotów).

W związku z faktem, że większość okrętów bojowych z uzbrojeniem rakietowym oraz samolotów i śmigłowców bojowych należało zakupić w ZSRR, w latach 1981-1995 planowano pozyskanie z ZSRR następujących okrętów, systemów rakietowych, samolotów i śmigłowców: dwóch okrętów podwodnych proj. 877E w latach 1983-1985 (docelowo sześciu), niszczyciela rakietowego proj. 1135 do 1985 r. (docelowo dwóch), czterech małych okrętów rakietowych proj. 1241RE w latach 1983-1985 (docelowo czterech), dywizjonu rakietowego obrony wybrzeża z zestawami Rubież (cztery wyrzutnie) w latach 1980-1985, 24 samolotów myśliwsko-bombowych Su-22M lub MiG-23BN w latach 1983-1985 (docelowo 24), 12 śmigłowców zwalczania okrętów podwodnych Mi-14PŁ w latach 1981-1983 (docelowo 12), cztery śmigłowce ratownicze Mi-14PS w 1982 r. (docelowo cztery), 12 śmigłowców zwalczania min w latach 1983-1985 (docelowo 12). Pozostałe okręty, samoloty, śmigłowce, uzbrojenie i sprzęt wojskowy planowano produkować w kraju.

 Copyright © Redakcja Militarium

Od T-72 do T-90. Ewolucja podstawowego czołgu ZSRR i Rosji. Część II – od T-72BU do T-90M

T-90 jest czołgiem wywodzącym się w prostej linii z „masowego” T-72, produkowanego do końca ZSRR. Po rozpadzie państwa sowieckiego w 1991 r. biura konstrukcyjne i zakłady w Leningradzie oraz Niżnym Tagile, a także fabryki Leningradzie i Omsku pozostały w Rosji, natomiast mocno rozwinięte biuro konstrukcyjne oraz zakład w Charkowie znalazły się na terytorium Ukrainy. Na Ukrainie i Białorusi pozostały także istotne z punktu widzenia produkcji pojazdów pancernych zakłady wytwarzające osprzęt mechaniczny i optoelektroniczny.

Z tego względu po wstępnym uporządkowaniu struktur przemysłu zbrojeniowego w latach 1991-1993 Rosjanie mogli przystąpić do udoskonalania T-72 i T-80, natomiast Ukraińcy ostatecznie skupili się na modernizacji czołgów typoszeregów T-64 i T-80. Jednak w latach dziewięćdziesiątych rosyjskie zakłady w Omsku, Sankt Petersburgu oraz Czelabińsku utraciły zdolność produkcji sprzętu wojskowego, utrzymała się jedynie fabryka w Niżnym Tagile, która dzięki zamówieniom zagranicznym przetrwała pierwszy okres transformacji przemysłu zbrojeniowego Federacji Rosyjskiej. W UWZ skupiono się w pierwszej kolejności na modernizacji dotychczas produkowanych i dobrze opanowanych pojazdów serii T-72. Jako elementy kolejnych wersji wykorzystano także rezultaty prac badawczych z lat osiemdziesiątych, które nie zostały przed upadkiem ZSRR wykorzystane w seryjnych pojazdach.

T-90, czyli ulepszony T-72B

Podstawą kolejnej modernizacji T-72, która ostatecznie stała się T-90, był czołg T-72BU. Historię pojazdu zainicjowano 19 czerwca 1986 r. – postanowieniem KC KPZR i rządu ZSRR z Nr 741-208, polecono rozpocząć pracę badawczo-rozwojową pod nazwą „Udoskonalenie T-72B”, która była realizowana przez UKBTM i UWZ we współpracy z różnymi przedsiębiorstwami i ośrodkami badawczymi ZSRR. Zmodernizowany pojazd miał być rozwinięciem modelu T-72B z zachowaniem jego zasadniczego układu konstrukcyjnego, ale z nowym wyposażeniem i pancerzem dodatkowym 4S22 Kontakt-5. Chodziło przede wszystkim o oceniany dobrze przez wojskowych kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz zaadaptowany z czołgów T-80U i T-80UD. Oficjalne oznaczenie fabryczne modelu T-72BU, Obiekt 188, oznaczało, że jest to pojazd stanowiący kolejne ogniwo rozwoju T-72, w dokumentacji krótko widniało także oznaczenie T-72BM.

W 1989 r. cztery prototypy nowego czołgu przeszły testy państwowe i w 1991 r. Obiekt 188 miał być standaryzowany w wariancie produkcyjnym T-72BU, jednak według oficjalnych danych wyniki starć pancernych podczas wojny w Kuwejcie i w Iraku w tym samym roku, spowodowały, że zdecydowano wzmocnić ochronę wozu – UKBTM miało zastosować m.in. nowy pancerz reaktywny Kontakt-5 i system ochrony TSzU-1-7 Sztora. Krótko nazywano nieoficjalnie pojazd T-88, a w 1992 r. zmodyfikowany wóz przemianowany został na T-90 ze względów prestiżowych i marketingowych oraz przeszedł uzupełniające badania państwowe. Postanowieniem Prezydenta FR Nr 759-58 z 5 października 1992 r. pojazd przyjęto do uzbrojenia.

T-90 2

Czołg T-90.

Osłona pancerna kadłuba T-90 nie różni się w zasadniczych komponentach od tej zastosowanej w czołgu T-72B wzór 1989.  Przedni górny pancerz kadłuba składa się z dwóch warstw – wewnętrznej wielowarstwowej oraz zewnętrznej z ośmioma komorami na kostki pancerza reaktywnego. Komory mają boki ze stali pancernej o grubości 20 mm oraz pokrywy o tej samej grubości. Przednia dolna płyta kadłuba ma grubość 100 mm i jest jednolita. Boczne płyty kadłuba mają grubość 80 mm. Pancerz wieży został prawdopodobnie wzmocniony, choć z uwagi na zastosowanie tej samej technologii produkcji kadłubów i wież, uznaje się, że jego efektywność nie została w znaczący sposób zwiększona. Czołg ma zabudowane moduły pancerza reaktywnego Kontakt-5, z tego na przedniej części kadłuba 12 sztuki (w blokach), na bokach – 6 sztuk i na wieży – 8 sztuk (w 6 blokach i dwa odrębnie), dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

Po raz kolejny ulepszono standardowy silnik, który w wersji W-84MS dysponuje tą samą mocą 618 kW (840 KM), powoduje to, że dynamika wozu pozostała na określonym poziomie – rozpędzenie od 0 do 30 km/h trwa aż 32 sekundy. Zastosowano nowe oprzyrządowanie silnika, w tym startogenerator SG-18-1S oraz nowe elementy układu chłodzenia i smarowania. Silnik nie jest zblokowany z przekładnią w jeden element, tzw. power-pack. Zbiorniki paliwa mają pojemność 1400 litrów, z tego wewnętrzne 705 litrów.

Armata T-90 to model 2A46M-2, stanowiący rozwinięcie działa 2A46M. Zastosowano zmodyfikowany stabilizator 2E42-4 Żasmin z mechanizmami elektromechanicznymi obrotu wieży i elektrohydraulicznymi podniesienia armaty. Prędkość naprowadzania wynosi do 17 stopni/s, a przerzutowa ponad 20 stopni/s. Teoretyczny średni błąd naprowadzania wynosi 0,4 mrad w płaszczyźnie pionowej i 0,6 mrad w poziomie. Wozy T-90 mają ulepszony kompleks rakietowy 9K119 Refleks, który posiada zmodernizowany układ naprowadzania z blokiem 9S517-1S. Wprowadzono także, po raz pierwszy w rosyjskich wozach bojowych, system Ajnet, który pozwala programowanie zapalników czasowych pocisków odłamkowych w zależności od odległości od celu, na podstawie danych z dalmierza laserowego. Jednostka ognia w automacie AZ185S3 liczy 42 naboje artyleryjskie i rakietowe, w tym 22 w zmodyfikowanym automacie załadowania, 3 w wieży i 18 w różnych miejscach w kadłubie czołgu. Dodatkowym uzbrojeniem jest sprzężony z armatą karabin maszynowy 6P7 PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów i stanowisko ZU-72 z przeciwlotniczym wielkokalibrowym karabinem maszynowym 6P17 NSW-T kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów i celownikiem PZU-7 o powiększeniu 1,2 raza. Stanowisko jest obsługiwane przez dowódcę z wewnątrz pojazdu i ma linię celowania zgrywaną z przyrządem obserwacyjnym dowódcy.

T-90 3

Czołg T-90 wzór 1992, czyli T-72BU z wieżą odlewaną.

Amunicja, którą wprowadzono prawie równocześnie z wejściem do linii czołgów T-90 to nowe naboje przeciwpancerne 3WBM-20 z pociskiem 3BM-48 Swiniec, naboje rakietowe 3UBK-20M z pociskiem 9M119M Inwar-M z tandemową głowicą kumulacyjną 9N142M o przebijalności 700 mm stali RHA, a system Ajnet współpracuje z nabojami 3WSz8 z pociskiem odłamkowo-szrapnelowym 3Sz8 Ajnet.

Czołgi T-90 wyposażono w kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz, stanowiący rozwinięcie wersji 1A45, wprowadzonej w 1985 r. wraz z wozami T-80U. W skład Irtysza wchodzą elementy działonowego, czyli system kierowania ogniem 1A42 i celownik nocny T01-K01 Buran-PA oraz podsystem dowódcy, tj. system obserwacyjno-celowniczy PNK-4S. Ponadto system kierowania ogniem kompleksu rakietowego 9K119-1 Refleks pozwala na strzelanie pociskami rakietowymi 9M119M Inwar-M w czasie ruchu czołgu z prędkościami do 30 km/h. Czas rozruchu systemu kierowania ogniem rakiet wynosi około 3 minut. Istotne jest, że system 1A45T pracuje jedynie przy obrotach silnika czołgu większych niż 1250 obr./min. lub przy zasilaniu z zewnętrznego źródła.

T-90 1992 4

T-90 w widoku z góry, dobrze widoczne panele pancerza reaktywnego i osprzęt wieży.

Pierwszy z podsystemów Irtysza – system 1A42 działonowego – składa się z zespołu celowniczego 1A43 (w skład którego wchodzą z kolei celownik dzienny 1G46 o zmiennym powiększeniu od 2,7 do 12 razy, ? 1W528-1 Tinus-W z czujnikiem wiatru DWE-BS, stabilizator armaty 2E42-4, blok przelicznika 1W216, blok zasilania PT-800/RCzN-3.3) i dalmierza laserowego-podświetlacza 9S517 dla kompleksu rakietowego 9K119. Nocny zespół celowniczy T01-K01 integruje celownik TPN-4-49 Buran-PA z reflektorem podczerwieni i wzmacniaczem światła szczątkowego o powiększeniu 6,8 raza oraz blok wprowadzania poprawek. Zasięg obserwacji TPN-4-49 w trybie pasywnym przy dobrej pogodzie sięga 1200 m, aktywnym – 1500 m. Buran-PA może pracować w dwóch reżimach – współpracy z celownikiem 1G46 lub z przyrządem PKN-4S, w tym drugim dowódca może przejąć kierowanie ogniem w reżimie Dubl/Dubl-PA (działonowy zwykle prowadzi ogień w reżimie Podstawowy). Dodatkowo działonowy posiada dwa peryskopy TNP-165A. Natomiast w odmianie T01-P02T Agawa-1, celownik nocny posiadał kamerę z detektorem linijkowym ze skanowaniem mechanicznym, o ilości elementów termoczułych 128, a także dwa monitory – dla dowódcy i działonowego. Termowizyjny celownik nocny miał powiększenie 5,5 raza lub 11 razy i zasięg wykrycia około 2500 m. Z uwagi na problemy z wdrożeniem celowników termowizyjnych T01-P02T Agawa-1 pojazdy produkowano z celownikiem T01-K01 z noktowizorem TPN-4-49 Buran-PA. Zgodnie z niektórymi danymi rosyjskimi celowniki termowizyjne miały jedynie dwa prototypowe T-90.

Kompleks obserwacyjno-celowniczy dowódcy PNK-4S integruje dzienno-nocny przyrząd TKN-4S Agat-S w obrotowej wieżyczce, o stałym powiększeniu w dzień 7,5 raza oraz w nocy 5,1 raza, stabilizowany w pionie, czujnik położenia armaty i system kontroli 1EC29, współpracujący z celownikiem PZU-7 karabinu maszynowego Kord. Zasięg obserwacji w poziomie pozwala na wykrycie na dystansie 700 m w reżimie pasywnym oraz 800 m – w aktywnym. Dowódca może jednak korzystać z celownika nocnego działonowego Buran-PA i dzięki temu przejąć kontrolę nad uzbrojeniem w reżimie Dubl i prowadzić ogień wszystkimi rodzajami amunicji, z wyjątkiem pocisków rakietowych. Poza tym dowódca posiada zestaw ? peryskopów TNPO-160 w obrotowej wieżyczce.

Kierowca posiada peryskop TNPO-168W lub dzienno-nocny przyrząd obserwacyjny TWN-5 o zasięgu widzenia 80-180 m – odpowiednio w reżimie pasywnym lub aktywnym. Urządzenia łączności UKF pojazdu to radiostacja R-163-50U Akweduk i odbiornik R-163UP, a telefon wewnętrzny – R-174. Na wieży pojazdu zamontowany jest system obrony TSzU-1-7 Sztora-1 z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSzU-1-1 i TSzU-1-11 oraz dwoma blokami po 6 wyrzutni 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

Pojazd ma system przeciwpożarowy i przeciwchemiczny 3EC13-1 Iniej z czujnikami optycznymi OD1-1S i termicznymi TD1 oraz halonem 114W2 lub 13W1 o czasie działania do 0,15 sekundy z generatorem aerozolu Doping-2BT oraz układ ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27. T-90 może być wyekwipowany w trały nożowe KTM-6M2, KTM-7 i naciskowy KTM-8 oraz lemiesz TBS-86. Teoretyczny przebieg T-90 to 2500 km do pierwszego przeglądu i 5000 km – do przeglądu głównego, natomiast resurs wozu – 11000 km lub 15 lat. Gąsienice mają przebieg 6000 km. Ergonomia stanowisk załogi wozu została poprawiona, ale z uwagi na objętość wnętrza i rozmieszczenie systemów i urządzeń wewnątrz pojazdu, nie zanotowano istotnej poprawy komfortu pracy załogi w stosunku do T-72. Obsługa pojazdu otrzymała jednak komplety umundurowania 6B15 Kowboj z twardymi hełmofonami TSz-5 Łunochod, które mają stać się z czasem podstawowymi we wszystkich pododdziałach czołgów rosyjskich wojsk lądowych.

Wersja dowódcza T-90, opracowana w ramach projektu Sambuk, otrzymała oznaczenie Obiekt 188K, czyli T-90K i została oficjalnie przyjęta do uzbrojenia w 1994 r., ale nie produkowana wówczas seryjnie. Pojazd posiada wszystkie elementy zastosowane T-90, a dodatkowym wyposażeniem wozu są radiostacja R-163-50K, rozkładane maszty o długości 4 m i 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busola artyleryjska PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

Wozy T-90 były produkowane dla sił zbrojnych Rosji w latach 1993-1996. Łącznie dostarczono wojskom lądowym Rosji 125 sztuk, natomiast dwa T-90K powstały dopiero w 2004 r.

T-90A, czyli nowa wieża

Tymczasem doświadczenia z konstruowania, produkcji oraz eksploatacji wersji czołgu przeznaczonej dla Indii, tj. T-90S, pozwoliły biuru konstrukcyjnemu UWZ na dopracowanie Obiektu 188. W nowej odmianie wozu wykorzystano również doświadczenia z wcześniejszych prac rozwojowych Motoboł i Rogatka-1 oraz z doświadczeń zdobytych w czasie prac nad następcą T-72 – czołgiem Obiekt 187. W projekcie nowej wersji T-90, oznaczonej Obiekt 188A1 zastosowano – oprócz udoskonaleń znanych eksportowego T-90S – największą zmianę konstrukcyjną od czasu wprowadzenia T-72 do uzbrojenia w 1973 r., czyli spawaną wieżę, pochodzącą z prototypowego czołgu Obiekt 187. Jej wprowadzenie było decyzją po części wymuszoną – w latach dziewięćdziesiątych w Rosji i na Ukrainie zlikwidowano ostatnie linie do odlewania wież czołgowych.

T-90S 1

Eksportowy czołg T-90S w pierwszej wersji, czyli protoplasta T-90A, z wieżą odlewaną i celownikiem nocnym ESSA.

Oprócz tego Obiekt 188A1 miał także ulepszenia wprowadzone w T-90S, tj. udoskonalone zawieszenie z nowymi wałkami skrętnymi, wahaczami i amortyzatorami, wzmocniony silnik W-92S2, kamerę cofania, czy elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-23.

Początkowo rosyjski resort obrony nie zamierzał kontynuować zakupów T-90, ale w 2003 r. podjęto decyzję o zamówieniu kolejnych serii T-90. Po „wznowieniu” produkcji Obiektu 188 dla sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej, uzgodniono dostawy pojazdów w najnowszej odmianie T-90A, czyli Obiekt 188A1, która oficjalnie przyjęta została do uzbrojenia armii rosyjskiej w 2004 r. Wersja dowódcza, czyli T-90AK, nosi oznaczenie Obiekt 188A1K.

Wieża ma konstrukcję z płyt spawanych średniej i wysokiej twardości z wewnętrznymi komorami na wkłady pancerza specjalnego. Ocenia się, że wkłady stanowią moduły niewybuchowego pancerza reaktywnego NERA (Non Energetic Reactive Armor). Zewnętrzna czołowa ściana wieży ma grubość 65 mm, wewnętrzna – 150 mm. Strop stanowi płaską monolityczną płytę pancerną o grubości około 20 mm. Ściany boczne mają z kolei grubość 75 mm. Na kadłubie i wieży zamontowano zmieniony ERA 4S23 Kontakt-5 w ilości 12 bloków na przodzie kadłuba, 6 sztuk na jego bokach i 8 modułów klinowych na wieży, dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

T-90A 3

T-90A na poligonie, widoczny kształt górnej części spawanej wieży.

Poprawiono również, ale nadal w prosty i mało perspektywiczny sposób, manewrowość czołgu. Zastosowano bowiem silnik W-92S2 o mocy 736 kW (1000 KM), w którym wprowadzono sprężarkę napędzaną gazami spalinowymi i odpowiednio wzmocniono układ przeniesienia napędu, w tym przekładnie pośrednią i skrzynie biegów, który jednak nadal nie jest demontowany jako całość.

T-90A posiada armatę 2A46M-5 (D-81M5), standaryzowaną w 2005 r., w której lufa jest sztywniejsza, wymieniono także łożyska w po raz kolejny zmodyfikowanej kołysce działa. Sam mechanizm załadowania AZ185M1 został zmodyfikowany i posiada kasety amunicyjne o długości zwiększonej z 680 mm do 740 mm, pozwalające na załadowanie pocisków podkalibrowych z dłuższymi penetratorami. W T-90A i kolejnych modyfikacjach Obiektu 188 zamontowano ulepszony stabilizator 2E42-4 Żasmin z napędami wieży o zwiększonej prędkości do 20 stopni/s a przerzutowej – do 40 stopni/s, a także średnim błędzie stabilizacji zmniejszonym do około 0,3 mrad w obu płaszczyznach. Wprowadzono nowy wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P49 Kord kalibru 12,7 mm na stanowisku ZU-72M obsługiwanym przy otwartym lub zamkniętym włazie dowódcy.

T-90A

Czołg T-90A.

W jednostce ognia wprowadzono amunicję wielozdaniową do nowego działa reprezentowaną przez nabój 3WOF-36 z pociskiem odłamkowo-burzącym 3OF-26 z programowanym zapalnikiem czasowym, T-90A wyposażono w zmodyfikowany system Ajnet-M.

Nowe uzbrojenie rakietowe, które wprowadzono równolegle z rozpoczęciem dostaw T-90A, nabój rakietowy 3UBK-14F z pociskiem 9M119F1 z ładunkiem odłamkowo-burzącym 9N142F do zwalczania celów „miękkich”. Pociski Inwar mają prędkość średnią 340 m/s, naprowadzane są półautomatycznie w kodowanej wiązce laserowej emitowanej przez celownik działonowego i posiadają zasięg w przedziale 100-5000 m lub 100-3500 m w wersji 9M119F1. Naprowadzanie rakiet jest możliwe w czasie jazdy z prędkością do 30 km/h. Jednostka ognia T-90A wynosi 42 naboje, z tego 22 w automacie załadowania.

Wieża-T-90A

Wieża T-90A, widoczna spawana konstrukcja korpusu.

W systemie kierowania ogniem planowano zamontować znany z T-90 celownik nocny działonowego T01-P02T Agawa-2 z kamerą termowizyjną pierwszej generacji lub nowy T01-P06 Nokturn. Rosyjskie termowizory Agawa-2 okazały się jednak ostatecznie tak zawodne, że na pierwszych pojazdach seryjnych zamontowano celownik nocny działonowego T01-K05 Buran-M z noktowizorem pasywnym EPM-59G Miraż-K o zasięgu w trybie pasywnym 1800 m i aktywnym 1500 m, natomiast od 2006 r. na T-90A montowane są białoruskie celowniki nocne ESSA z termowizorem Thales Catherine-FC o powiększeniu o powiększeniu 4,8 raza i zasięgu 4000 m. ESSA jest stabilizowany w obu płaszczyznach i zintegrowany z układami kompleksu prowadzenia ognia 1A45T Irtysz-T, który posiada m.in. nowy blok balistyczny 1W216-M1. Do obserwacji i śledzenia celów termowizor wykorzystuje dane wypracowane przez system kierowania ogniem, a obraz z Catherine-FC jest widoczny w okularze przyrządu działonowego oraz może być wyświetlany na monitorach umieszczonych na stanowiskach działonowego i dowódcy. Ten ostatni dysponuje przyrządem T01-K01 Agat-MP.

T-90 (T-72BU) T-90A T-90SM
Oznaczenie Obiekt 188 Obiekt 188A1 Obiekt 188M
Rok 1992 2006
Masa bojowa 46,5 tony 47 ton 48 ton
Silnik W-84MS W-92S2 W-92S2F
Układ przeniesienia napędu Mechaniczny Mechaniczny Mechaniczny
Pancerz reaktywny 4S22 Kontakt-5 4S23 Kontakt-5 (Relikt) 4S24 Relikt
Armata 2A46-M2 2A46-M5 2A46-M5
Układ stabilizacji 2E42-4 Żasmin 2E42-4 Żasmin 2E58
System rakietowy 9K119 Refleks 9K119-1 Refleks 9K119M Refleks-M (?)
Sprzężony karabin maszynowy 6P7K PKTM 6P7K PKTM 6P7K PKTM
Wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P17 NSW-T 6P49 Kord 6P49 Kord
Zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie T05BW-1
Kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz 1A45T Irtysz Kalina
System kierowania ogniem 1A42 1A42
Celownik dzienny działonowego 1G46 Promiń 1G46 Promiń PNM Sosna-U
Celownik nocny działonowego T01-K01 Buran-PA T01-K05 Buran-M lub ESSA PNM-T Sosna-U
Peryskopy działonowego TNP-165A TNP-165A TNP-4
Przyrząd obserwacyjny dowódcy TKN-4S Agat-S TKN-4MP Agat-MP PKP-T Sokolnyj Głaz
Peryskopy dowódcy TNPO-160 TNPO-160 TNP-4
Peryskopy kierowcy TNPO-168/TWN-5 TNPO-168/TWN-5 TWN-10 + TWKT-95
System ochrony pojazdu TSzU-1 Sztora-1 TSzU-1M Sztora-1M Tsz-U-1-2M Sztora-2M
Wyrzutnie granatów dymnych 902A 902A 902A
System ppoż. 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej
System ochrony przed bronią ABC GO-27 GO-27 PUKZ-1A
Radiostacja R-163-50U + R-163-UP R-163-25U-Je + R-163-UP R-168-5-UW i R-168-25U
System łączności wewnętrznej R-174 R-168AWSK-B R-168AWSK-B
System nawigacji GPK-59 Gamma-2 14C821 Grot-W

T-90A jest wyposażony w radiostację R-163-25U-Je Akweduk i odbiornik R-163-UP oraz system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B, układ przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej, moduł ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27, urządzenia trałowe, a także lemiesz. Według oficjalnych danych pojazdy ostatnich serii miały być wyposażone w systemy wymiany informacji PTK-T-2 dla wozów szeregowych i PTK-T-1 dla T-90AK oraz układ nawigacyjny Gamma-2 z odbiornikiem satelitarnym układu GLONASS, ale dostępne źródła nie potwierdzają tego faktu.

System obrony T-90A to nowsza wersja TSzU-1-2M Sztora-1M z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSz-1 i TSz-1-11 oraz dwoma 6-lufowymi wyrzutniami 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

T-90A 1

Czołgi T-90A.

Wersja dowódcza T-90AK posiada dodatkowe radiostacje R-163-25U i R-163-50K, rozkładany maszt o długości 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busolę artyleryjską PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

Według danych rosyjskich, w latach 2004-2011 wyprodukowano i przekazano siłom lądowym Federacji Rosyjskiej 337 sztuk nowych czołgów, z tego w latach 2004-2005 30 wozów T-90A, w okresie 2006-2009 180 pojazdów T-90A i 7 dowódczych T-90AK oraz w 2010 i 2011 r. – 120 wozów T-90A i T-90AK. W tym ostatnim przypadku liczbę pojazdów dowódczych określa się na kilkanaście sztuk.

T-90M(S), czyli zmodyfikowana wieża i pancerz reaktywny Rielikt

Jeszcze w 2003 r. rozpoczęto prace nad kolejną modernizacją wozów T-72 i T-80, która miała polegać m.in. na zabudowaniu nowego uniwersalnego modułu wieżowego UBM. Spośród dwóch konkurencyjnych projektów – Proryw z biura konstrukcyjnego w Niżnym Tagile i Burłak, opracowanego przez KBTM z Omska, wybrano koncept omski, jednak z uwagi na brak możliwości spełnienia wymagania co do modułowego opancerzenia zasadniczego UBO, program zakończono w 2009 r. Powrócono zatem do zmodyfikowanej wieży z T-90A, nazwanej Proryw-2, która została umieszczona na dostosowanym podwoziu T-90, a sam pojazd oznaczono Obiekt 188M. Prace konstrukcyjne i badania gotowego czołgu, który otrzymał symbol T-90MS, sugerujący, że jest to eksportowy wariant modernizacji, trwały w latach 2010-2011. Pojazd posiada kadłub przejęty z poprzedniej wersji T-90, nie zdecydowano się na radykalne przekonstruowanie tej części pojazdu pomimo, że już w latach osiemdziesiątych zastosowano nowe i znacznie efektywniejsze rozwiązania przodu kadłuba w Obiekcie 187 – klasyfikowanym wówczas jako następca T-72. Szersze są także fartuchy boczne, osłaniające układ jezdny z panelami pancerza reaktywnego w przedniej części i pancerzem prętowym w tylnej. Integralną częścią czołgu jest elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-2E.

T-90MS 1

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Wieża ma zasadniczą konstrukcję tożsamą z zastosowaną na T-90A, jednak prawdopodobnie zastosowano wzmocniony pancerz czołowo-boczny wieży, jarzmo armaty ma dodatkową klinową osłonę, a boki niszy są obudowane osłoną prętową. W 2013 r. zaprezentowano pojazd z kolejną wersją wieży Proryw-2(?), z dodaną niewielką niszą z tyłu modułu, który spełnia rolę częściowej przeciwwagi i mieści przedział z dodatkową amunicją do armaty w ilości 10 sztuk, podawaną ręcznie z zewnątrz.

Na T-90MS zastosowano pancerz reaktywny 4S24 Relikt z modułami w ilości 12 sztuk na przedniej górnej płycie kadłuba i po 12 na każdym boku, na wieży znajduje się 10 modułów Relikta w różnych konfiguracjach. Dodatkowo strop wieży jest wzmocniony przed amunicją artyleryjską modułami dodatkowego pancerza, prawdopodobnie opracowanymi w ramach projektu Kaszin.

Napęd pojazdu stanowi wzmocniony silnik wysokoprężny W-92S2F o mocy 830 kW (1128 KM) przy 2100 obr./min. z automatyczną skrzynią biegów. Sforsowano go po raz kolejny, a większą moc posiada dzięki zwiększeniu wydajności sprężarki powietrza, poprawieniu sprawności chłodzenia oraz zwiększeniu ilości wtryskiwanego do cylindrów paliwa. W związku z wątpliwościami, co do wymaganej trwałości jednostki napędowej ulepszono zarówno jej konstrukcję (podwyższenie sprawności filtrów, układu chłodzenia), jak i technologię wykonania podzespołów. Planowane jest zastosowanie po raz kolejny udoskonalonego silnika W-99 o mocy 880 kW (1196 KM). Układ przeniesienia napędu pozostał mechaniczny, z przekładnią pośrednią planetarnymi skrzyniami biegów i planetarnymi przekładniami bocznymi, ale w podsystemie sterowania zastosowano – po raz pierwszy w czołgu rodziny T-72 – wolant kierowcy, jest to rozwiązanie znane z prototypowego Obiektu 187. W układzie jezdnym nowe koła o zwiększonej wytrzymałości i tej samej średnicy 750 mm, co we wszystkich odmianach T-72.

T-90MS 4

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Główne uzbrojenie pozostało niezmienione – armata 2A46M-5 ze sprzężonymi karabinem maszynowym PKTM – jednak kolejny raz zmodyfikowano automat ładowania AZ185M2 o pojemności 22 pocisków i ładunków miotających. Dodatkowe osiem pocisków i ładunków miotających znajduje się wewnątrz przedziału bojowego. W zasobniku w wieży przewożone jest 10 dodatkowych pocisków i ładunków miotających. Czołg posiada moduł Ajnet-M do programowania zapalników czasowych pocisków odłamkowych. Z armaty można odpalać wszystkie pociski artyleryjskie i wspomniane wcześniej kierowane rakiety systemu 9K119M Refleks-M. Podstawowymi nabojami przeciwpancernymi miały być 3WBM-22 z pociskiem podkalibrowym 3BM-59 Swiniec-1 i 3WBM-23 z pociskiem 3BM-60 Swiniec-2, oba z nowymi wzmocnionymi ładunkami miotającymi 4Ż96 Ozon-T. W skład jednostki ognia mogą wejść, oprócz wspomnianych, także naboje 3WOF-77W z pociskami odłamkowo-burzącymi 3OF-54, a także nabój 3WSz-7 z pociskiem szrapnelowym 3Sz-7 Woron.

Zamiast wkm 6P49 Kord zamontowano na wieży zdalnie sterowane i lekko opancerzone stanowisko strzeleckie T05BW-1 uzbrojone w karabin maszynowy 6P7K PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 800 nabojów lub wkm kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów. Według oficjalnych informacji w UBM Proryw-2 miałaby w przyszłości zostać zamontowana armata 2A82 kalibru 125 mm przeznaczona dla perspektywicznego czołgu Obiekt 148, czyli T-14 Armata.

Kompleks kierowania ogniem „zmodernizowanego” T-90 to zmodyfikowany system Kalina, znany m.in. z T-72B2 Rogatka i T-72B3. System składa się z celownika działonowego PNM-T Sosna-U i przyrządu obserwacyjno-celowniczego dowódcy PKP-T Sokolnyj Głaz, monitorów dowódcy i działonowego, cyfrowego komputera balistycznego i czujników: meteorologicznego DW-B, temperatury ładunku miotającego i pochylenia czopów armaty, a także układ pomiaru ugięcia lufy UUI-1. Oprócz zasadniczych przyrządów, załoga dysponuje rezerwowym układem celowniczym armaty, z kamerą dzienno-nocną, o zasięgu 2000 m w dzień i 1000 m w pogodną noc.

PNM-T Sosna-U dysponuje kanałem dziennym z powiększeniami 4 lub 12 razy, termowizorem Catherine-FC, dalmierzem laserowym i podświetlaczem laserowym dla pocisków rakietowych, a PKP-T Sokolnyj Głaz kanałem dziennno-nocnym z kamerą, termowizorem Catherine-FC i dalmierzem laserowym. Oba przyrządy posiadają także autotrackery – ASC. Dodatkowo opracowano projekt integracji systemu kierowania ogniem z modułem automatyzacji dowodzenia batalionem czołgów w ramach pracy projektowo-badawczej Polzunok.

T-90M stanowisko działonowego i dowódcy

Wnętrze T-90MS, z lewej stanowisko działonowego, z prawej – dowódcy.

Ponadto działonowy posiada dwa peryskopy dzienno-nocne TNP-4E-06, a dowódca – osiem takich przyrządów wokół wieżyczki. Właz dowódcy ma nową konstrukcję, wzorowaną na pantografowych rozwiązaniach izraelskich typu Urdan. Nowością są także cztery kamery obserwacji okrężnej TWKT-95N19 na wieży. Kierowca dysponuje przyrządem obserwacyjnym TWN-10 z kanałami telewizyjnym i termowizyjnym oraz kamerą cofania TWKT-95N19, a obraz z tych przyrządów wyświetlany jest na monitorze, na którym prezentowane są także dane o parametrach pracy układów czołgu.

System obrony wozu tworzy układ TSzU-1-2M, czyli Sztora bez promienników zakłócających, ale z nowymi czujnikami opromieniowania (?) oraz dwa bloki 902W po 6 wyrzutni granatów dymnych z modułem ich ręcznego lub automatycznego odpalania. Dodatkowo pojazd może być pokryty modułami maskującymi Nakidka lub nowszymi Tiernownik. W miejsce standardowego urządzenia ochrony przed bronią masowego rażenia zastosowano nowy czulszy system PUKZ-1A.

Wyposażenie łączności i nawigacji T-90M i jego odmian jest najbogatsze ze wszystkich dotychczas opracowanych wersji czołgu i obejmuje układ identyfikacji pojazdów lądowych Remieszok, system łączności i transmisji danych szczebla taktycznego Sozwiezdje-M2, układy nawigacji satelitarnej 14C821 Grot-W i nawigacji bezwładnościowej. Aparatura Sowiezdje-M2 na T-90MS integruje radiostacje R-168-5-UW i R-168-25U, antenę R-168-BSzDA, blok szyfrujący T-236W, system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B i pulpit sterowania, połączone siecią Ethernet. Cała elektronika połączona jest szyną danych R52070-2003.

T-90MS

Czołg w konfiguracji pokazanej po raz pierwszy w 2013 r., widoczna „nisza” wieży.

Na lewej półce nadgąsienicowej zabudowano opancerzony pomocniczy agregat prądotwórczy DGU5-P27,5WM-1 o mocy 5 kW lub DGU7-P27,5-WM-1 o mocy 7 kW. Opcją jest natomiast montaż systemu klimatyzacji KE-2K. System przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej współpracuje z blokiem automatycznego wyłączania silnika BAS-6M.

Czołgi T-90M nie zostały  zamówione przez ministerstwo obrony Federacji Rosyjskiej, mimo że UWZ złożyły propozycję produkcji seryjnej pojazdów dla rosyjskich sił lądowych.

Copyright © Redakcja Militarium

Wóz obserwacyjno-rozpoznawczy Rosomak-WSDiR

Pojazd obserwacyjno-rozpoznawczy Rosomak-WSDiR (Wielosensorowy System Rozpoznania i Dozorowania) jest przeznaczony do dozorowania obszaru, np. w rejonie bazy, czy stanowiska dowodzenia. WSRiD wykorzystuje podwozie bazowego kołowego transportera opancerzonego Rosomak ze wzmocnionym opancerzeniem. Pojazd został wyposażony w podnoszony hydraulicznie maszt z sensorami optoelektronicznym i radar rozpoznania pola walki, zestaw bezzałogowego systemu rozpoznawczego klasy mini-BSP, stacjonarny wynośny system samoosłony oraz dodatkowe środki dowodzenia i łączności.

Na maszcie zamontowano stabilizowaną w dwóch osiach WGO (Wynośna Głowica Obserwacyjna), z kamerą dzienną Copenhagen Tech. (zakresy kątowe obserwacji 0,75° i 25°), kamerą termowizyjną El-Op pracującą w paśmie 3,6–4,8 μm (zakresy kątowe obserwacji 1,25° i 25°) i dalmierzem laserowym ITL Optronics. Drugim sensorem umieszczonym na maszcie jest radar rozpoznania pola walki Pro Patria Systems pracujący w paśmie 9,741–10,277 GHz (prędkość kątowa przeszukiwania 7-14°/s, dokładność określania azymutu 0,5°), o zasięgu 10 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 1 m², 15 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 2 m² i 24 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 50 m².

Rosomak-WSRD

Rosomak-WSRD na stanowisku pracy.

Bezzałogowy system rozpoznawczy Fly Eye składa się z naziemnej stacji kontroli lotów, trzech bezzałogowych samolotów rozpoznawczych i zestawu głowic obserwacyjnych. Aparat FlyEye jest standardowo wyposażony w stabilizowaną głowicę optoelektroniczną z kamerą dzienną (zakres kątowy obserwacji 25°) i kamerą termowizyjną pracującą w paśmie 7,5–13,5 μm (zakres kątowy obserwacji 25°). System dysponuje dwukierunkowym łączem pracującym w paśmie 4,4–4,9 GHz i zapewniającym sterowanie oraz przesyłanie danych obrazowym w czasie rzeczywistym.

WSS (Wynośny System Samoosłony) składa się z rozstawianych w terenie pięciu stanowisk obserwacyjnych z głowicą optoelektroniczną Seraphim Optronics i radarem MRDR (Miniaturowy Radar Detekcji Ruchu) FLIR Systems oraz dziewięciu sensorów akustyczno-sejsmicznych Exensor UMRA Mini. WSS zapewnia ochronę strefy o wymiarach co najmniej 300 na 300 m w pełnym zakresie kątów w azymucie.  MRDR zapewnia wykrycie oraz śledzenie obiektów na dystansie 1 km dla obiektu wielkości człowieka, 2 km dla obiektu wielkości pojazdu mechanicznego, w zależności od rodzaju celu, od 1 km. Sensory akustyczno-sejsmiczne zapewniają wykrycie ruchu na dystansie 50 m dla człowieka i na dystansie 250 m dla pojazdu.

Załoga pojazdu składa się z czterech osób: dowódcy, operatora wielosensorowej głowicy obserwacyjnej i radaru pola walki, operatora systemów wynośnych, tj. zestawu bezzałogowców i systemu samoobsłony oraz kierowcy.

Copyright © Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – MiG-29K/R i MIG-29KUB/R

Pokładowy samoloty myśliwski MiG-29K/R (9.41R) i pokładowy samolot szkolno-bojowy MiG-29KUB/R (9.47R) zostały opracowane w biurze konstrukcyjnym zakładów MiG. Pierwszy lot MiG-29K odbył się 23 czerwca 1988 r., a MiG-29KUB – 20 stycznia 2007 r. Oba warianty są produkowane w zakładach MAPO im. P.W. Dementiewa w Moskwie. Łącznie dostarczono odbiorcy 20 szt. MiG-29K i 4 szt. MiG-29KUB w latach 2014-2015.

Rejestr samolotów MiG-29K/KUB w WMF (Marynarka Wojenna) Rosji rejestr_mig-29k-kub

© Copyright Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – An-140

Samolot pasażerski An-140 został opracowany w biurze konstrukcyjnym im. O. K. Antonowa w Kijowie. Pierwszy lot 17 września 1997 r. Produkowany w zakładach ANTK Antonow na Ukrainie oraz w zakładach Awiakor w Rosji. Rosyjskie ministerstwo obrony zamówiło łącznie 14 szt. An-140: 10 sztuk dla WKS (Siły Powietrzno-Kosmiczne) i 4 maszyny dla WMF (Marynarka Wojenna).

Rejestr samolotów An-140 w WKS i WMF rejestr_an-140

© Copyright Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – Su-33

Pokładowy samolot myśliwski Su-33 (T-10K) został opracowany w biurze konstrukcyjnym Suchoja. Pierwszy lot 17 sierpnia 1987 r. Produkowany w zakładach KnAAPO w Komsomolsku nad Amurem. Łącznie dostarczono odbiorcy 26 szt. Su-33 w latach 1993-1997, większość w ostatnim okresie zmodernizowano poprzez zastosowanie nowych elementów awioniki.

Rejestr samolotów Su-33 w WMF (Marynarka Wojenna) Rosji rejestr_su-33

© Copyright Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – An-148

Samolot pasażerski An-148 został opracowany w biurze konstrukcyjnym im. O. K. Antonowa w Kijowie. Pierwszy lot 17 grudnia 2004 r. Produkowany w zakładach ANTK Antonow na Ukrainie oraz w zakładach WASO w Rosji. Rosyjskie ministerstwo obrony zamówiło 15 grudnia 2013 r. łącznie 15 szt. An-148-100 z terminem dostawy w latach 2013-2016.

Rejestr samolotów An-148 w WKS (Siły Powietrzno-Kosmiczne) Rosji rejestr_an-148

© Copyright Redakcja Militarium

Ukraiński eksport uzbrojenia konwencjonalnego w 2015 roku

Zgodnie z informacją przekazaną przez Ukrainę rejestrowi ONZ, w 2015 r. państwo to sprzedało następujące ilości uzbrojenia i sprzętu wojskowego (bez broni strzeleckiej, o której pisaliśmy):

Czołgi – 20 sztuk (4 sztuk BM Opłot-T do Tajlandii, 11 sztuk T-72M1 do Nigerii, 4 sztuki T-72 do Etiopii);

Bojowe wozy opancerzone – 20 sztuk (8 sztuk BТR-3Е1 z modułem wieżowym Szturm, 2 sztuki 81-mm moździerzy samobieżnych BTR-3M1, 1 sztuka 120-mm moździerz samobieżny BTR-3M2, sześć rakietowych niszczycieli czołgów BTR-3RK, 2 sztuki wozów pomocy technicznej BTR-3WR, 1 sztuka transporter ewakuacji medycznej BTR-3S – wszystkie do Tajlandii);

Systemy artyleryjskie o kalibrze powyżej 100 mm – 12 sztuk (12 sztuk 122-mm haubic D-30 do Nigerii);

Śmigłowce bojowe – 5 sztuk (3 sztuki Mi-24W-MSB i 2 sztuki Mi-24W do Sudanu Południowego);

Przenośne zestawy przeciwlotnicze – 11 sztuk (3 sztuki do Stanów Zjednoczonych, 8 sztuk do Zjednoczonych Emiratów Arabskich);

Zestawy przeciwpancerne – 107 sztuk (18 sztuk Skif na Białoruś, 89 sztuk nieujawnionego typu do Stanów Zjednoczonych);

Rakiety – 2 sztuki (2 sztuki R-27 do Indonezji).

Copyright © Redakcja Militarium

Eksport broni strzeleckiej z Ukrainy w latach 2011-2015

Według oficjalnych danych w latach 2011-2015 ukraińskie przedsiębiorstwa sprzedały za granicę ponad 615 tys. sztuk broni strzeleckiej o kalibrze od 6 mm do 12,7 mm.

W 2011 r. eksport broni strzeleckiej z Ukrainy objął:

1. rewolwery i pistolety do: Niemiec (12979 szt.), Stanów Zjednoczonych (15500 szt.), Wielkiej Brytanii (500 szt.), Kanady (400 szt.), Tajlandii (4 szt.), Pakistanu (5000 szt., głównie pistolety TT), Peru (84 szt.).

2. strzelby i karabiny do: Australii (2000 szt.), Niemiec (53845 szt.), Stanów Zjednoczonych (143600 szt.), Wielkiej Brytanii (6000 szt.), Kanady (7000 szt.), Tadżykistanu (300 szt.), Turkmenistanu (1 szt.).

3. pistolety maszynowe i karabinki automatyczne do: Wielkiej Brytanii (217 szt.), Syrii (4000 szt.), Zjednoczonych Emiratów Arabskich (1000 szt.), Jemenu (10000 szt.), Republiki Korei (40 szt.).

4. karabiny maszynowe do Jemenu (400 szt.).

Łącznie w 2011 r. Ukraina wyeksportowała 263170 szt. broni strzeleckiej.

W 2012 r. eksport broni strzeleckiej z Ukrainy objął:

1. rewolwery i pistolety do: Niemiec (14426 szt.), Stanów Zjednoczonych (90000 szt.), Sri Lanki (11 szt.), Wielkiej Brytanii (500 szt.), Kanady (11000 szt.), Tajlandii (4 szt.), Pakistanu (7000 szt.), Czech (538 szt.), Peru (84 szt.), Turkmenistanu (1 szt.).

2. strzelby i karabiny do: Niemiec (14395 szt.), Stanów Zjednoczonych (90000 szt.), Kanady (11000 szt.), Czech (1502 szt.), Chin (1 szt.).

3. pistolety maszynowe i karabinki automatyczne do: Izraela (2000 szt.), Czech (7295 szt.), Czadu (15000 szt.), Sudanu (22000 szt.), Kenii (3000 szt.).

4. karabiny maszynowe do: Turcji (250 szt.), Austrii (215 szt.), Czech (75 szt.), Tajlandii (1 szt.), Kenii (43 szt., wkm DSzK).

Łącznie w 2012 r. Ukraina wyeksportowała 188998 szt. broni strzeleckiej.

W 2013 r. eksport broni strzeleckiej z Ukrainy objął:

1. rewolwery i pistolety do: Azerbejdżanu (3 szt.), Niemiec (1412 szt.), Stanów Zjednoczonych (4000 szt.), Wielkiej Brytanii (1378 szt.), Kanady (600 szt.), Czech (500 szt.), Peru (410 szt.).

2. strzelby i karabiny do: Austrii (2000 szt.), Niemiec (9500 szt.), Stanów Zjednoczonych (30000 szt.), Wielkiej Brytanii (7668 szt.), Kanady (19100 szt.), Czech (510 szt.), Włoch (500 szt.), Mołdowy (15 szt.).

3. pistolety maszynowe i karabinki automatyczne do: Libanu (1212 szt.), Austrii (4500 szt.), Czech (16100 szt.), Etiopii (10000 szt.), Tadżykistanu (2000 szt.).

4. karabiny maszynowe do: Czadu (500 szt.), Tadżykistanu (500 szt.), Turcji (5 szt.).

Łącznie w 2013 r. Ukraina wyeksportowała 112413 szt. broni strzeleckiej.

W 2014 r. eksport broni strzeleckiej z Ukrainy objął:

1. rewolwery i pistolety do: Republiki Konga (2 szt.), Mołdowy (2 szt.), Peru (850 szt.).

2. strzelby i karabiny do: Kanady (10400 szt.), Stanów Zjednoczonych (10166 szt,), Gruzji (100 szt.), Wielkiej Brytanii (7668 szt.), Czech (5000 szt.), Ugandy (3000 szt.), Republiki Kongo (1 szt.).

3. pistolety maszynowe i karabinki automatyczne do Republiki Konga (2 szt.).

4. karabiny maszynowe do Republiki Konga (1 szt.), Południowego Sudanu (892 szt., z tego 62 szt. wkm DSzK).

Łącznie w 2014 r. Ukraina wyeksportowała 36939 szt. broni strzeleckiej.

W 2015 r. eksport broni strzeleckiej z Ukrainy objął:

1. rewolwery i pistolety do: Peru (4 szt.), Zjednoczonych Emiratów Arabskich (2 szt.).

2. strzelby i karabiny do: Stanów Zjednoczonych (10000 szt.), Zambii (2544 szt.).

3. pistolety maszynowe i karabinki automatyczne do Zambii (104 szt.)

4. karabiny maszynowe do Zambii (17 szt.).

Łącznie w 2015 r. Ukraina wyeksportowała 12671 szt. broni strzeleckiej.

 Copyright © Redakcja Militarium

Polska koncepcja kołowej brygady średniej z 2001 roku

W 2001 r. w Szefostwie Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych Wojsk Lądowych opracowano koncepcję brygady piechoty zmotoryzowanej (nazywanej „brygadą lekką”), wyposażonej jednolicie w kołowe transportery opancerzone (KTO) w różnych wersjach.  Struktura i wyposażenie brygady były inspirowane rozwiązaniami amerykańskimi wprowadzonymi w US Army w brygadach SBCT (Stryker Brigade Combat Team).

Polska brygada miała być samodzielnym, autonomicznym oddziałem (w praktyce związkiem taktycznym), składającym się z trzech batalionów  bojowych, samodzielnych w możliwościach ogniowych i logistycznych, tj. nie wymagających sił wzmocnienia i wsparcia bojowego. Każdy batalion powinien być zdolny do walki z przeciwnikiem w każdych warunkach terenowych i pogodowych, o każdej porze doby.  Brygada powinna mieć taką organizację, aby móc działać całością sił lub poszczególnymi grupami batalionowymi.

Mobilność brygady powinna być rozumiana dwojako, jako mobilność taktyczna (zdolność do szybkiego przemieszczenia własnymi środkami transportowymi w ramach teatru operacji) i jako mobilność operacyjna (zdolność do szybkiego przerzutu środkami transportowymi na odległy teatr operacji). Wymagano zdolności do natychmiastowego podjęcia działań co najmniej jednym batalionem po wykonaniu przemieszczenia (przerzutu).

Brygada miała składać się z batalionu dowodzenia, trzech batalionów bojowych, dywizjonu artylerii, dywizjonu przeciwlotniczego, kompanii rozpoznawczej, kompanii saperów, kompanii przeciwchemicznej i batalionu logistycznego.

brygada_zmotoryzowana_kto_rosomak_1Struktura brygady „lekkiej” (wariant).

W składzie batalionu dowodzenia miały znaleźć się kompania łączności, kompania regulacji ruchu i kompania zabezpieczenia, w tym zabezpieczenia manewru, wszystkie z elementami wydzielanymi w przypadku samodzielnych działań poszczególnych batalionów.

Batalion brygady lekkiej powinien składać się z kompanii dowodzenia, trzech kompanii bojowych, kompanii wsparcia i kompanii logistycznej. Struktura kompanii piechoty miała być w praktyce powtórzeniem struktury batalionu – drużyna dowodzenia, trzy plutony piechoty i pluton wsparcia. Kompania piechoty miała być pododdziałem zdolnym do działań samodzielnych, autonomicznym pod względem dowodzenia, rozpoznania i prowadzenia ognia na dystansie 2000-3000 m, zdolnym do pokonywania zapór minowych typu lekkiego, w tym powierzchniowych pól minowych. Pluton piechoty, analogicznie jak kompania, powinien być przygotowany do samodzielnych działań i wsparcia ogniem drużyn na dystansie do 1200-1500 m. W skład plutonu powinny wejść trzy drużyny piechoty oraz drużyna wsparcia z moździerzem lub granatnikiem samoczynnym. Drużyna piechoty jako pododdział do wykonywania zadań ogniowo-manewrowych, powinna składać się z dwóch sekcji (ogniowej i manewrowej).

Kompania wsparcia batalionu powinna zapewnić wsparcie ogniowe walczącym kompaniom i powinna składać się z dwóch plutonów moździerzy, plutonu wsparcia i pluton przeciwpancernego.

brygada_zmotoryzowana_kto_rosomak_2

Struktura batalionu brygady (wariant).

Podstawowe wsparcie ogniowe batalionom bojowym powinien zapewniać brygadowy dywizjon artylerii  z trzema autonomicznymi ogniowo bateriami, uzbrojony w lekkie samobieżne haubice polowe. Dywizjon przeciwlotniczy powinien składać się z trzech baterii przeciwlotniczych z mobilnymi zestawami rakietowo-artyleryjskimi.

Kompania rozpoznawcza brygady powinna dysponować trzema lub czterema plutonami z bojowymi wozami rozpoznawczymi wyposażonymi i uzbrojonymi tak, aby mogły podjąć skuteczna walkę z pojazdami opancerzonymi przeciwnika. Trzy lub cztery plutony powinna mieć również kompania saperów z mobilnymi środkami do minowania, a także rozminowania i inżynieryjnego przygotowania terenu. Kompania przeciwchemiczna brygady powinna być zdolna do rozpoznania i likwidacji skażeń przez przeciwnika używającego różnych środków chemicznych i biologicznych.

Batalion logistyczny brygady miał składać się z trzech kompanii – zaopatrzenia, remontowej i medycznej – wyposażonych w odpowiednie środki i sprzęt.

W koncepcji z 2001 r. założono posiadania funkcjonowanie w polskich Wojskach Lądowych trzech samodzielnych brygad tego typu „o potencjale zbliżonym do brygad sojuszników”.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. MON