Polskie moździerze LM-60 kalibru 60 mm z Wojskowego Instytutu Techniki Uzbrojenia i Huty Stalowa Wola

W 1990 r. w Wojskowej Akademii Technicznej wykonano model badawczy moździerza komandoskiego kalibru 60 mm, a w 1991 r. rozpoczęto w Ministerstwie Obrony Narodowej prace koncepcyjno-analityczne nad lekkim moździerzem kalibru 60 mm, który zamierzano wprowadzić do uzbrojenia pododdziałów ogólnowojskowych (zmechanizowanych, zmotoryzowanych, piechoty górskiej, powietrznodesantowych, aeromobilnych) oraz rozpoznawczych i specjalnych. Ponadto, moździerze kalibru 60 mm miały zostać wprowadzone na wyposażenie Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W ramach prac badawczo-rozwojowych planowano opracować dwie odmiany broni – moździerz LM-60D z trójnogiem dla pododdziałów ogólnowojskowch i moździerz LM-60K dla pododdziałów rozpoznawczych i grup specjalnych.

Moździerze LM-60D miały zastąpić, na szczeblu plutonu i kompanii, dotychczas używane sowieckie moździerze wz. 37/41/43 kalibru 82 mm. Kaliber 60 mm dla nowej konstrukcji przyjęto z uwagi na „unifikację broni z moździerzami stosowanymi w NATO”, choć to wymaganie nie zostało spełnione, bowiem stosowane obecenie w SZ RP moździerze posiadają niestandardową z innymi bronami tego kalibru lufę – jej średnica jest nieznacznie większa od 60 mm, co uniemożliwia stosowanie nabojów kalibru 60 mm.

Do prac na lekką bronią stromotorową kompanii przystąpiono w 1992 r. w dwóch ośrodkach: Wojskowym Instytucie Techniki Uzbrojenia, pod kierownictwem inż. B. Habaja, który współpracował z ówczesnym Centrum Produkcji Wojskowej Huty Stalowa Wola S.A. oraz w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Sprzętu Mechanicznego, pod kierownictwem T. Świętka. Zgodnie z założeniami, przez obu wykonawców zostały opracowane dwa typy moździerzy – wersja LM-60D (Długi) z trójnogiem i odmiana LM-60K (Komandoski) dla pododdziałów rozpoznawczych i sił specjalnych, w wersji z lufą stalową oraz kompozytową z włókna węglowego i kevlaru LM-60KC.

LM-60 HSW 2

Prototyp moździerza LM-60D opracowany przez WITU we współpracy z HSW S.A.

Równolegle, w 1993 r. w WITU rozpoczęto prace nad amunicją do moździerzy kalibru 60 mm. W ramach planowano zbudować naboje z pociskiem odłamkowo-burzącym, dymnym, zapalającym, oświetlającym i z zapalnikiem czasowym oraz dodatkowe ładunki miotające. W pracach nad kompletną amunicją, tj. nabojem z zapalnikiem głowicowym oraz ładunkami miotającymi wzięły udział także Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Skarżysko, Zakłady Metalowe Dezamet S.A., ZTS Pronit S.A., Wojskowa Akademia Techniczna i Politechnika Warszawska.

Prototypowe moździerze kalibru 60 mm opracowane w WITU i HSW S.A. oraz w OBR SM charakteryzowały się różnymi szczegółami budowy, przy zbliżonych założeniach konstrukcyjnych. Moździerz LM-60K posiadał lufę stalową z zamkiem sztywno połączoną z płytą oporową oraz mechanizm odpalający z iglicą wysuwaną z możliwością jej zablokowania. Zamek pozwalał – za pomocą przełącznika – prowadzić strzelanie w dwóch reżimach: prowadzenie ognia z iglicą w pozycji stale wysuniętej, tj. odpalenie naboju następowało w końcowej fazie jego opadania na dno lufy lub w trybie iglicy wysuwanej, w którym odpalenie załadowanego uprzednio naboju następowało za pomocą mechanizmu uderzeniowego uruchamianego rączką spustową. Z kolei odmiana LM-60D składała się z trzech części: lufy z zamkiem i ze stałą iglicą, płyty oporowej i podstawy z celownikiem optycznym MPM-44. Podstawa-dwójnóg miała pozwalać bez przestawiania na zmiany kątów ostrzału w kierunku w zakresie -/+10 stopni, w podniesieniu od +45 do +80 stopni.

W okresie od stycznia do grudnia 1993 r. w WITU przeprowadzono, na zlecenie Szefostwa Badań i Rozwoju Techniki Wojskowej MON, badania porównawcze modeli 60-mm moździerzy opracowanych przez OBR SM Tarnów i WITU wraz z HSW S.A., których celem było porównawcze sprawdzenie charakterystyk taktyczno-technicznych i eksploatacyjnych broni opracowanej i wykonanej przez dwa ośrodki naukowo-badawcze. W wyniku badań stwierdzono, że oba modele broni nie spełniają wszystkich założeń taktyczno-technicznych i polecono zmodyfikować projekty.

W okresie od stycznia do grudnia 1994 r. w ramach prac badawczo-rozwojowych „60 mm moździerz LM60D i LM60K1, opracowanie dokumentacji do uruchomienia produkcji ww. wyrobów” wykonano zmodyfikowane moździerze oraz opracowano dokumentację konstrukcyjną do wykonanie partii próbnej 60-mm moździerzy LM60D i LM60K1 i przeprowadzono ponowne testy. Ponadto w ramach dwuetapowej pracy badawczo-rozwojowej „Opracowanie i badania promocyjne moździerzy LM60D i LM60K1 na potrzeby Jednostek Nadwiślańskich”, prowadzonej od stycznia 1993 r. do kwietnia 1994 r., opracowano rozwiązania nosideł transportowych dla moździerza LM-60D i amunicji, wykonano prototypy nosideł i przeprowadzono ich badania, a także dokumentację eksploatacyjną broni. Wyniki pracy wykorzystano przy opracowywaniu dokumentacji konstrukcyjnej moździerzy do wykonania partii próbnej.

LM-60 HSW 1

Prototyp moździerza LM-60K2 opracowany przez WITU we współpracy z HSW S.A.

Po przeprowadzeniu kolejnych prób w 1994 r., ponownie zmodyfikowano moździerze w wersji „komandoskiej” i do końca 1994 r. zrealizowano pracę badawczo-rozwojową „60 mm moździerz w wersji LM60K2”, zgodnie z którą opracowano i przebadano nowe rozwiązania konstrukcyjne moździerza w wersji LM60K2 i celownika UCMC (Uniwersalny celownik moździerza COMMANDO), w tym wykonano prototypy i przeprowadzono badania dwóch modeli przygotowanych, tak jak poprzednie wersje LM-60K, przez WITU i CPW HSW oraz OBR SM. Moździerz LM-60K2 z WITU i CPW HSW miał nowy mechanizm odpalania i kołową płytę oporową stożkowo-membranową oraz uniwersalny celownik grawitacyjny ze skalą kątową oraz naniesioną podziałką donośności dla dwóch ładunków miotających. Celownik posiadał także podświetlacze trytowe poziomicy i skali nastaw.

LM-60D (WITU i HSW) LM-60D (OBR SM) LM-60K (WITU i HSW) LM-60K (OBR SM) LM-60KC (OBR SM)
Status Prototyp Prototyp Prototyp Prototyp Prototyp
Kaliber 60 mm 60 mm 60 mm 60 mm 60 mm
Masa moździerza 16,93 kg 17,55 kg 6,6 kg 6,4 kg 6,4 kg
Masa płyty oporowej 4,2 kg 5,2 kg 1,66 kg 1,15 kg 1,15 kg
Kąty podniesienia +45-85 stopni 45-85 stopni 0-85 stopni 0-85 stopni 0-85 stopni
Zasięg minimalny 100 m 100 m 100 m 100 m 100 m
Zasięg maksymalny 2700 m 2500 m 1400 m 1500 m 1300 m
Szybkostrzelność – ogień korygowany 10 strz./min. 15 strz./min. 10 strz./min. 10 strz./min. 5 strz./min.
Szybkostrzelność – ogień niekorygowany >20 strz./min. 30 strz./min. >20 strz./min. 25 strz./min. >10 strz./min.
Liczba pocisków w salwie 40 40 40 40 5
Obsługa 3 ludzi 3 ludzi 1-2 ludzi 1-2 ludzi 1-2 ludzi

W trakcie prac badawczych natrafiono na trudności z wykonaniem odpowiedniej amunicji – prototypowe naboje nie spełniały założonych wymagań, m.in. występowały problemy z materiałem na ładunki dodatkowe, a w trakcie prowadzenia ognia niecałkowicie spalał się zasadniczy ładunek miotający i nie osiągano zakładanego zasięgu. Tym samym, brak odpowiedniej koordynacji równolegle prowadzonych prac nad moździerzami i amunicją także powodował przesuwanie badań w czasie. I mimo, że prototypowe moździerze wykonano w obu ośrodkach dość szybko, opóźnienia w konstruowaniu amunicji spowodowały kilkukrotne wydłużenie procesu projektowania i wdrażania broni.

W okresie od lipca 1995 r. do stycznia 1996 r. przeprowadzono uzupełniające badania kwalifikacyjne 60 mm moździerzy LM-60D i LM-60K2, których celem było było przetestowanie moździerzy LM60D i zmodyfikowanych LM60K2 po wprowadzeniu zmian konstrukcyjnych i technologicznych zaleconych przez Komisję kwalifikacyjną. Na podstawie wyników z tych badań, w 1998 r. przeprowadzono postępowanie przetargowe, które doprowadziło do wybrania oferty Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Sprzętu Mechanicznego. W tym samym roku zakończono badania kwalifikacyjne naboju O-LM60 z pociskiem odłamkowym. Tym samym moździerze LM-60 opracowane w WITU we współpracy z CPW HSW S.A. pozostały egzemplarzami prototypowymi.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Huta Stalowa Wola