Archiwum kategorii: Wozy bojowe

Wartość bojowa współczesnych czołgów

Wykres przedstawia porównanie wartości bojowej kilku typów czołgów podstawowych, opracowanych i produkowanych w latach siedemdziesiątych, osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ub. wieku. Ocena  wartości bojowej wybranych typów czołgów została przeprowadzona w Wojskowym Instytucie Technicznym Uzbrojenia z Zielonki.

 

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Redakcja Militarium (wykorzystano sylwetki czołgów z Tank Encyclopaedia)

Pojazdy bojowe i pomocnicze na podwoziu czołgu T-90

Na bazie czołgu T-90 skonstruowano w Rosji kilka typów pojazdów wsparcia bojowego i pomocniczych. Ich liczba nie jest tak duża jak w przypadku poprzednika, czołgu T-72, na którego podwoziu – bliźniaczym z T-90 – opracowano kilkadziesiąt pojazdów specjalistycznych, nadal z powodzeniem używanych w znacznych ilościach.

System rakietowy TOS-1A Sołncepiok

Wóz rakietowy BM-1 systemu TOS-1A powstał w latach 2000-2001 Biurze Konstrukcyjnym w Omsku i stanowi rozwinięcie systemu TOS-1 Buratino na podwoziu T-72. Działon TOS-1A składa się z rakietowego wozu artyleryjskiego BM-1 (Obiekt 634B) oraz dwóch pojazdów transportowo-załadowczych TZM-T (Obiekt 563). TOS-1A został przyjęty oficjalnie do uzbrojenia w 2001 r. i do chwili obecnej wyprodukowano dla rosyjskich sił lądowych około 20 szt. BM-1.tos-1a-solniecepiok

Wyrzutnia BM-1 systemu rakietowego TOS-1A.

BM-1 powstał na podwoziu T-90, na którym zamontowano obrotową wieżę z łożem wyrzutni 24 artyleryjskich pocisków rakietowych kal. 220 mm. Opancerzenie pojazdu chroni przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami artyleryjskimi. Pojazd może mieć zamontowane panele pancerza reaktywnego Kontakt-5 (wbudowane w przednią płytę kadłuba i zamontowane na jego bokach). BM-1 wyposażono w cztery wyrzutnie 902G Tucza dla granatów dymnych 3D6 kal. 81 mm.

Załoga wozu składa się z trzech ludzi: kierowca zajmuje miejsce w kadłubie, dowódca i celowniczy wyrzutni. Wszyscy członkowie załogi dysponują indywidualnymi włazami z optycznymi przyrządami obserwacyjnymi: dowódca dzienno-nocnym TKN-3A i peryskopami optycznymi TNPO-160, TNP-305A, celowniczy TNPA-65 i TNPO-160, a kierowca TWNE-4B i TNP-165A. System kierowania ogniem obejmuje komputer balistyczny МО.1.01.01.03М2, celownik-dalmierz laserowy 1D14 i zestaw czujników PB2.329.04. Łączność zapewniają radiostacja R-163-50U i telefon wewnętrzny R-174.

tos-1a

Odpalenie pocisków rakietowych kal. 220 mm z BM-1.

Do strzelania stosuje się pociski kal. 220 mm: M0.1.01.04M o długości 3723 mm i masie 217 kg z głowicą termobaryczną, MO.1.01.04M.OP o długości 3723 mm i masie 204 kg z głowicą zapalającą lub starsze M0.1.01.04 o długości 3300 mm i masie 173 kg z głowicą termobaryczną. Zasięg minimalny wynosi 400-600 m, maksymalny – 6000 m, w przypadku MO. 1.01.04M.OP – 6700 m. Wyrzutnia może prowadzić ogień pojedynczy lub z dwóch prowadnic równocześnie. Wystrzelenie wszystkich 24 pocisków trwa 6 lub 12 s. Czas przejścia wyrzutni z położenia marszowego w bojowe jest krótszy niż 90 s.

tos-1a-solniecepiok_2

Wyrzutnia BM-1 systemu rakietowego TOS-1A z przodu.

Masa BM-1 wynosi 46,5 tony. Wóz jest napędzany silnikiem W-84-MS o mocy 618 kW (840 KM), który umożliwia osiągnięcie prędkości do 60 km/h. Zasięg maksymalny wynosi 550 km.

Wóz amunicyjny TZM-T ma załogę złożoną z trzech żołnierzy: dowódcy, operatora i kierowcy. Opancerzenie pojazdu chroni przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami artyleryjskimi. Pojazd może mieć zamontowane panele pancerza reaktywnego Kontakt-5 (wbudowane w przednią płytę kadłuba i zamontowane na jego bokach). Na kadłubie zamontowano żuraw obrotowy o udźwigu 1 tony ze sterowaniem hydraulicznym. Po jego obu bokach umieszczono dwa zasobniki z 12 zapasowymi pociskami rakietowymi każdy, z demontowanymi pancernymi osłonami. Czas przeładowania rakiet na BM-1 z TZM-T wynosi 24 minuty.

tos-1a-tzm

Wóz amunicyjny TZM-T.

Masa bojowa TZM-T wynosi 39 ton z zapasem 24 szt. rakiet. Pojazd jest napędzany silnikiem W-84-MS o mocy 618 kW (840 KM), który umożliwia osiągnięcie prędkości do 60 km/h. Zasięg maksymalny wynosi 550 km.

BMOP (BMPT)

Wóz bojowy wsparcia ogniowego BMOP (nazywany wcześniej wozem bojowym wsparcia czołgów – BMPT) powstał w biurze konstrukcyjnym UWZ na bazie prac prowadzonych w Czelabińskich Zakładach Mechanicznych w latach 80. i 90. ub. wieku, w wyniku których powstały pojazdy Obiekt 781 i Obiekt 782 oraz Obiekt 787 – wszystkie na podwoziu T-72. W 1998 r. prace nad wozem wsparcia czołgów oznaczonym Obiekt 199 podjęto w UWZ, w ramach pracy rozwojowej kryptonim Ramka. W ciągu kilku lat zbudowano cztery prototypy, które przeszły cykl badań i w 2006 r. zakłady w Niżnym Tagile poinformowały o gotowości do podjęcia produkcji – w wersji nowo wyprodukowanej (na bazie kadłuba T-90), jak i stanowiącej przeróbkę kadłubów używanych T-72.

Ostateczna wersja BMOP została zbudowana na bazie kadłuba czołgu T-72 i podzespołów wozu T-90. Zmieniono aranżację wnętrza, podzielonego na trzy przedziały: przedni, środkowy i tylny. Z przodu znajdują się miejsca kierowcy (pośrodku) oraz dwóch celowniczych (po bokach) obsługujących granatniki strzelające do przodu. Zajmujący przedział dysponują indywidualnymi włazami z przyrządami obserwacyjnymi. W przedziale środkowym, bojowym, znajduje się kosz wieży oraz część zapasu amunicji. W przedziale tylnym umieszczony jest silnik i układ przeniesienia napędu.

Przednia górna płyta kadłuba pojazdu ma budowę warstwową, do niej jest mocowany pancerz reaktywny 4S23 Rielikt. Na bokach kadłuba zamontowano fartuchy boczne, chroniące układ jezdny, a do nich przyczepiane są elastyczne ekrany z kasetami pancerza reaktywnego. Przedział napędowy jest chroniony przez pancerz reaktywny oraz „klatkę” pancerza listwowego.

BMOP ma dwuosobową niskoprofilową wieżę, której przedni pancerz jest warstwowy. W wieży znajdują się miejsca wieżą, dowódcy i działonowego, z odrębnymi włazami i przyrządami obserwacyjnymi. Przód oraz boki wieży zakryto fartuchami z kasetami reaktywnymi 4S23 Rielikt. Ekrany osłaniają również boki wieży. Zasadnicze uzbrojenie artyleryjskie i rakietowe BMOP jest umieszczone na zewnątrz wieży.

BMOP (BMPT) w wersji z 2013 r., widoczne nowa konfiguracja bocznego pancerza dodatkowego.

Pojazd ma system samoosłony z czujnikami oraz wyrzutni 902A dla granatów dymnych 3D6 kal. 81 mm. BMOP ma układ ochrony przez bronią masowego rażenia, system przeciwpożarowy 3EC-11-1 Iniej. Możliwe jest zastosowanie lemiesza do samookopywania się i trałów przeciwminowych.

BMOP jest uzbrojony w dwie sprzężone armaty samoczynne 2A42 kal. 30 mm z zapasem 900 nabojów (2 x 450 szt.) oraz karabin maszynowy PKTM kal. 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów. Zakres ruchu uzbrojenia w elewacji wynosi od -5 do +45 stopni, uzbrojenie jest stabilizowane w obu osiach. Amunicja do armat jest umieszczona wewnątrz wieży w dwóch odrębnych magazynach, poniżej podłogi wieży i podawane do obu armat indywidualnie przez rękawy amunicyjne. Amunicja do karabinu maszynowego znajduje się z kolei w zewnętrznym magazynie na wieży. Po obu stronach kołyski z armatami zamontowano po dwie wyrzutnie z kontenerami pocisków rakietowych 9M120 kompleksu Ataka-T, naprowadzanych w wiązce laserowej. Wyrzutnie mają zakres ruchu w pionie od -5 do + 25 stopni. Uzbrojeniem dodatkowym są dwa granatniki samoczynne AGS-17D kal. 30 mm montowane w opancerzonych prostopadłościennych zasobnikach na półkach nadgąsienicowych po obu stronach przedziału kierowania. Granatniki są obsługiwane przez celowniczych siedzących w przednim przedziale wozu – każdy ma częściowo obrotową wieżyczkę. Łoża granatników są stabilizowane w zakresie elewacji. Jednostka ognia jednego granatnika wynosi 300 nabojów i jest umieszczona w zasobnikach na półkach nad gąsienicami. Zakres naprowadzania broni w pionie wynosi od -5,5 do +20 stopni, w poziomie od -5 na prawą (lewą) stronę do +27 stopni na lewą (prawą) stronę.

Wieża BMOP (BMPT).

BMOP ma system kierowania ogniem głównego uzbrojenia będący wersją układu Kalina stosowanego m.in. na czołgach T-72B3. Dowódca ma panoramiczny przyrząd obserwacyjno-celowniczy PKP-T Sokolnyj Głaz, zamontowany na cokole po prawej stronie nadbudówki wieży. PKP-T integruje kamerę noktowizyjną, kamerą dzienną i dalmierz laserowy. Zakres widzenia w pionie wynosi od -15 do +60 stopni. Działonowy ma celowniki, będący odmianą przyrządu bazującym na urządzeniu PNM Sosna-U, z kamerą termowizyjną, kamerą dzienną, dalmierzem laserowym i podświetlaczem laserowym. Przyrząd celowniczy ma również układ automatycznego śledzenia celu. System kierowania ogniem zastosowany w BMOP umożliwia dowódcy wskazywanie celów działonowemu lub samodzielne prowadzenie ognia z armat i karabinum maszynowego z wykorzystaniem własnego przyrządu celowniczego lub celownika działonowego. Przechwycony obraz z celownika działonowego jest wyświetlany na monitorze dowódcy. Obaj strzelcy granatników AGS-17D mają do dyspozycji dzienno-nocne przyrządy TNK-4 Agat-MR stabilizowane w pionie.

Masa bojowa Obiektu 199 wynosi 47 ton. W układzie napędowym pracuje silnik W-92S2 o mocy 736 kW (1000 KM). Zmiana konfiguracji wnętrza skutkowała przebudową układu paliwowego. BMOP nie ma dwóch przednich zbiorników paliwa oraz przedniego zbiornika – zasobnika amunicyjnego. Zamiast nich po obu stronach środkowej części kadłuba zabudowano dwa zbiorniki główne, pomiędzy którymi znajduje się przejście z przedziału kierowania do przedziału środkowego (bojowego). Również tylny zbiornik –zasobnik amunicyjny (umieszczony w czołgu przy grodzi ogniowej) jest inny – nie ma gniazd na ładunki miotające. Z uwagi na umieszczenie granatników AGS-17D na półkach nadgąsienicowych konieczna była zmiana położenia wszystkich trzech zbiorników zewnętrznych. Dwa znajdują się one po obu stronach przedziału bojowego, a trzeci – z tyłu. Pojazd otrzymał pomocniczy agregat prądotwórczy DGU5-P27,5WM-1 lub DGU-7-P27,5WM-1, zamontowany montowany na prawej półce nadgąsienicowej z tyłu.

Copyright © Redakcja Militarium

Od T-72 do T-90. Ewolucja podstawowego czołgu ZSRR i Rosji. Część II – od T-72BU do T-90M

T-90 jest czołgiem wywodzącym się w prostej linii z „masowego” T-72, produkowanego do końca ZSRR. Po rozpadzie państwa sowieckiego w 1991 r. biura konstrukcyjne i zakłady w Leningradzie oraz Niżnym Tagile, a także fabryki Leningradzie i Omsku pozostały w Rosji, natomiast mocno rozwinięte biuro konstrukcyjne oraz zakład w Charkowie znalazły się na terytorium Ukrainy. Na Ukrainie i Białorusi pozostały także istotne z punktu widzenia produkcji pojazdów pancernych zakłady wytwarzające osprzęt mechaniczny i optoelektroniczny.

Z tego względu po wstępnym uporządkowaniu struktur przemysłu zbrojeniowego w latach 1991-1993 Rosjanie mogli przystąpić do udoskonalania T-72 i T-80, natomiast Ukraińcy ostatecznie skupili się na modernizacji czołgów typoszeregów T-64 i T-80. Jednak w latach dziewięćdziesiątych rosyjskie zakłady w Omsku, Sankt Petersburgu oraz Czelabińsku utraciły zdolność produkcji sprzętu wojskowego, utrzymała się jedynie fabryka w Niżnym Tagile, która dzięki zamówieniom zagranicznym przetrwała pierwszy okres transformacji przemysłu zbrojeniowego Federacji Rosyjskiej. W UWZ skupiono się w pierwszej kolejności na modernizacji dotychczas produkowanych i dobrze opanowanych pojazdów serii T-72. Jako elementy kolejnych wersji wykorzystano także rezultaty prac badawczych z lat osiemdziesiątych, które nie zostały przed upadkiem ZSRR wykorzystane w seryjnych pojazdach.

T-90, czyli ulepszony T-72B

Podstawą kolejnej modernizacji T-72, która ostatecznie stała się T-90, był czołg T-72BU. Historię pojazdu zainicjowano 19 czerwca 1986 r. – postanowieniem KC KPZR i rządu ZSRR z Nr 741-208, polecono rozpocząć pracę badawczo-rozwojową pod nazwą „Udoskonalenie T-72B”, która była realizowana przez UKBTM i UWZ we współpracy z różnymi przedsiębiorstwami i ośrodkami badawczymi ZSRR. Zmodernizowany pojazd miał być rozwinięciem modelu T-72B z zachowaniem jego zasadniczego układu konstrukcyjnego, ale z nowym wyposażeniem i pancerzem dodatkowym 4S22 Kontakt-5. Chodziło przede wszystkim o oceniany dobrze przez wojskowych kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz zaadaptowany z czołgów T-80U i T-80UD. Oficjalne oznaczenie fabryczne modelu T-72BU, Obiekt 188, oznaczało, że jest to pojazd stanowiący kolejne ogniwo rozwoju T-72, w dokumentacji krótko widniało także oznaczenie T-72BM.

W 1989 r. cztery prototypy nowego czołgu przeszły testy państwowe i w 1991 r. Obiekt 188 miał być standaryzowany w wariancie produkcyjnym T-72BU, jednak według oficjalnych danych wyniki starć pancernych podczas wojny w Kuwejcie i w Iraku w tym samym roku, spowodowały, że zdecydowano wzmocnić ochronę wozu – UKBTM miało zastosować m.in. nowy pancerz reaktywny Kontakt-5 i system ochrony TSzU-1-7 Sztora. Krótko nazywano nieoficjalnie pojazd T-88, a w 1992 r. zmodyfikowany wóz przemianowany został na T-90 ze względów prestiżowych i marketingowych oraz przeszedł uzupełniające badania państwowe. Postanowieniem Prezydenta FR Nr 759-58 z 5 października 1992 r. pojazd przyjęto do uzbrojenia.

T-90 2

Czołg T-90.

Osłona pancerna kadłuba T-90 nie różni się w zasadniczych komponentach od tej zastosowanej w czołgu T-72B wzór 1989.  Przedni górny pancerz kadłuba składa się z dwóch warstw – wewnętrznej wielowarstwowej oraz zewnętrznej z ośmioma komorami na kostki pancerza reaktywnego. Komory mają boki ze stali pancernej o grubości 20 mm oraz pokrywy o tej samej grubości. Przednia dolna płyta kadłuba ma grubość 100 mm i jest jednolita. Boczne płyty kadłuba mają grubość 80 mm. Pancerz wieży został prawdopodobnie wzmocniony, choć z uwagi na zastosowanie tej samej technologii produkcji kadłubów i wież, uznaje się, że jego efektywność nie została w znaczący sposób zwiększona. Czołg ma zabudowane moduły pancerza reaktywnego Kontakt-5, z tego na przedniej części kadłuba 12 sztuki (w blokach), na bokach – 6 sztuk i na wieży – 8 sztuk (w 6 blokach i dwa odrębnie), dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

Po raz kolejny ulepszono standardowy silnik, który w wersji W-84MS dysponuje tą samą mocą 618 kW (840 KM), powoduje to, że dynamika wozu pozostała na określonym poziomie – rozpędzenie od 0 do 30 km/h trwa aż 32 sekundy. Zastosowano nowe oprzyrządowanie silnika, w tym startogenerator SG-18-1S oraz nowe elementy układu chłodzenia i smarowania. Silnik nie jest zblokowany z przekładnią w jeden element, tzw. power-pack. Zbiorniki paliwa mają pojemność 1400 litrów, z tego wewnętrzne 705 litrów.

Armata T-90 to model 2A46M-2, stanowiący rozwinięcie działa 2A46M. Zastosowano zmodyfikowany stabilizator 2E42-4 Żasmin z mechanizmami elektromechanicznymi obrotu wieży i elektrohydraulicznymi podniesienia armaty. Prędkość naprowadzania wynosi do 17 stopni/s, a przerzutowa ponad 20 stopni/s. Teoretyczny średni błąd naprowadzania wynosi 0,4 mrad w płaszczyźnie pionowej i 0,6 mrad w poziomie. Wozy T-90 mają ulepszony kompleks rakietowy 9K119 Refleks, który posiada zmodernizowany układ naprowadzania z blokiem 9S517-1S. Wprowadzono także, po raz pierwszy w rosyjskich wozach bojowych, system Ajnet, który pozwala programowanie zapalników czasowych pocisków odłamkowych w zależności od odległości od celu, na podstawie danych z dalmierza laserowego. Jednostka ognia w automacie AZ185S3 liczy 42 naboje artyleryjskie i rakietowe, w tym 22 w zmodyfikowanym automacie załadowania, 3 w wieży i 18 w różnych miejscach w kadłubie czołgu. Dodatkowym uzbrojeniem jest sprzężony z armatą karabin maszynowy 6P7 PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów i stanowisko ZU-72 z przeciwlotniczym wielkokalibrowym karabinem maszynowym 6P17 NSW-T kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów i celownikiem PZU-7 o powiększeniu 1,2 raza. Stanowisko jest obsługiwane przez dowódcę z wewnątrz pojazdu i ma linię celowania zgrywaną z przyrządem obserwacyjnym dowódcy.

T-90 3

Czołg T-90 wzór 1992, czyli T-72BU z wieżą odlewaną.

Amunicja, którą wprowadzono prawie równocześnie z wejściem do linii czołgów T-90 to nowe naboje przeciwpancerne 3WBM-20 z pociskiem 3BM-48 Swiniec, naboje rakietowe 3UBK-20M z pociskiem 9M119M Inwar-M z tandemową głowicą kumulacyjną 9N142M o przebijalności 700 mm stali RHA, a system Ajnet współpracuje z nabojami 3WSz8 z pociskiem odłamkowo-szrapnelowym 3Sz8 Ajnet.

Czołgi T-90 wyposażono w kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz, stanowiący rozwinięcie wersji 1A45, wprowadzonej w 1985 r. wraz z wozami T-80U. W skład Irtysza wchodzą elementy działonowego, czyli system kierowania ogniem 1A42 i celownik nocny T01-K01 Buran-PA oraz podsystem dowódcy, tj. system obserwacyjno-celowniczy PNK-4S. Ponadto system kierowania ogniem kompleksu rakietowego 9K119-1 Refleks pozwala na strzelanie pociskami rakietowymi 9M119M Inwar-M w czasie ruchu czołgu z prędkościami do 30 km/h. Czas rozruchu systemu kierowania ogniem rakiet wynosi około 3 minut. Istotne jest, że system 1A45T pracuje jedynie przy obrotach silnika czołgu większych niż 1250 obr./min. lub przy zasilaniu z zewnętrznego źródła.

T-90 1992 4

T-90 w widoku z góry, dobrze widoczne panele pancerza reaktywnego i osprzęt wieży.

Pierwszy z podsystemów Irtysza – system 1A42 działonowego – składa się z zespołu celowniczego 1A43 (w skład którego wchodzą z kolei celownik dzienny 1G46 o zmiennym powiększeniu od 2,7 do 12 razy, ? 1W528-1 Tinus-W z czujnikiem wiatru DWE-BS, stabilizator armaty 2E42-4, blok przelicznika 1W216, blok zasilania PT-800/RCzN-3.3) i dalmierza laserowego-podświetlacza 9S517 dla kompleksu rakietowego 9K119. Nocny zespół celowniczy T01-K01 integruje celownik TPN-4-49 Buran-PA z reflektorem podczerwieni i wzmacniaczem światła szczątkowego o powiększeniu 6,8 raza oraz blok wprowadzania poprawek. Zasięg obserwacji TPN-4-49 w trybie pasywnym przy dobrej pogodzie sięga 1200 m, aktywnym – 1500 m. Buran-PA może pracować w dwóch reżimach – współpracy z celownikiem 1G46 lub z przyrządem PKN-4S, w tym drugim dowódca może przejąć kierowanie ogniem w reżimie Dubl/Dubl-PA (działonowy zwykle prowadzi ogień w reżimie Podstawowy). Dodatkowo działonowy posiada dwa peryskopy TNP-165A. Natomiast w odmianie T01-P02T Agawa-1, celownik nocny posiadał kamerę z detektorem linijkowym ze skanowaniem mechanicznym, o ilości elementów termoczułych 128, a także dwa monitory – dla dowódcy i działonowego. Termowizyjny celownik nocny miał powiększenie 5,5 raza lub 11 razy i zasięg wykrycia około 2500 m. Z uwagi na problemy z wdrożeniem celowników termowizyjnych T01-P02T Agawa-1 pojazdy produkowano z celownikiem T01-K01 z noktowizorem TPN-4-49 Buran-PA. Zgodnie z niektórymi danymi rosyjskimi celowniki termowizyjne miały jedynie dwa prototypowe T-90.

Kompleks obserwacyjno-celowniczy dowódcy PNK-4S integruje dzienno-nocny przyrząd TKN-4S Agat-S w obrotowej wieżyczce, o stałym powiększeniu w dzień 7,5 raza oraz w nocy 5,1 raza, stabilizowany w pionie, czujnik położenia armaty i system kontroli 1EC29, współpracujący z celownikiem PZU-7 karabinu maszynowego Kord. Zasięg obserwacji w poziomie pozwala na wykrycie na dystansie 700 m w reżimie pasywnym oraz 800 m – w aktywnym. Dowódca może jednak korzystać z celownika nocnego działonowego Buran-PA i dzięki temu przejąć kontrolę nad uzbrojeniem w reżimie Dubl i prowadzić ogień wszystkimi rodzajami amunicji, z wyjątkiem pocisków rakietowych. Poza tym dowódca posiada zestaw ? peryskopów TNPO-160 w obrotowej wieżyczce.

Kierowca posiada peryskop TNPO-168W lub dzienno-nocny przyrząd obserwacyjny TWN-5 o zasięgu widzenia 80-180 m – odpowiednio w reżimie pasywnym lub aktywnym. Urządzenia łączności UKF pojazdu to radiostacja R-163-50U Akweduk i odbiornik R-163UP, a telefon wewnętrzny – R-174. Na wieży pojazdu zamontowany jest system obrony TSzU-1-7 Sztora-1 z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSzU-1-1 i TSzU-1-11 oraz dwoma blokami po 6 wyrzutni 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

Pojazd ma system przeciwpożarowy i przeciwchemiczny 3EC13-1 Iniej z czujnikami optycznymi OD1-1S i termicznymi TD1 oraz halonem 114W2 lub 13W1 o czasie działania do 0,15 sekundy z generatorem aerozolu Doping-2BT oraz układ ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27. T-90 może być wyekwipowany w trały nożowe KTM-6M2, KTM-7 i naciskowy KTM-8 oraz lemiesz TBS-86. Teoretyczny przebieg T-90 to 2500 km do pierwszego przeglądu i 5000 km – do przeglądu głównego, natomiast resurs wozu – 11000 km lub 15 lat. Gąsienice mają przebieg 6000 km. Ergonomia stanowisk załogi wozu została poprawiona, ale z uwagi na objętość wnętrza i rozmieszczenie systemów i urządzeń wewnątrz pojazdu, nie zanotowano istotnej poprawy komfortu pracy załogi w stosunku do T-72. Obsługa pojazdu otrzymała jednak komplety umundurowania 6B15 Kowboj z twardymi hełmofonami TSz-5 Łunochod, które mają stać się z czasem podstawowymi we wszystkich pododdziałach czołgów rosyjskich wojsk lądowych.

Wersja dowódcza T-90, opracowana w ramach projektu Sambuk, otrzymała oznaczenie Obiekt 188K, czyli T-90K i została oficjalnie przyjęta do uzbrojenia w 1994 r., ale nie produkowana wówczas seryjnie. Pojazd posiada wszystkie elementy zastosowane T-90, a dodatkowym wyposażeniem wozu są radiostacja R-163-50K, rozkładane maszty o długości 4 m i 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busola artyleryjska PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

Wozy T-90 były produkowane dla sił zbrojnych Rosji w latach 1993-1996. Łącznie dostarczono wojskom lądowym Rosji 125 sztuk, natomiast dwa T-90K powstały dopiero w 2004 r.

T-90A, czyli nowa wieża

Tymczasem doświadczenia z konstruowania, produkcji oraz eksploatacji wersji czołgu przeznaczonej dla Indii, tj. T-90S, pozwoliły biuru konstrukcyjnemu UWZ na dopracowanie Obiektu 188. W nowej odmianie wozu wykorzystano również doświadczenia z wcześniejszych prac rozwojowych Motoboł i Rogatka-1 oraz z doświadczeń zdobytych w czasie prac nad następcą T-72 – czołgiem Obiekt 187. W projekcie nowej wersji T-90, oznaczonej Obiekt 188A1 zastosowano – oprócz udoskonaleń znanych eksportowego T-90S – największą zmianę konstrukcyjną od czasu wprowadzenia T-72 do uzbrojenia w 1973 r., czyli spawaną wieżę, pochodzącą z prototypowego czołgu Obiekt 187. Jej wprowadzenie było decyzją po części wymuszoną – w latach dziewięćdziesiątych w Rosji i na Ukrainie zlikwidowano ostatnie linie do odlewania wież czołgowych.

T-90S 1

Eksportowy czołg T-90S w pierwszej wersji, czyli protoplasta T-90A, z wieżą odlewaną i celownikiem nocnym ESSA.

Oprócz tego Obiekt 188A1 miał także ulepszenia wprowadzone w T-90S, tj. udoskonalone zawieszenie z nowymi wałkami skrętnymi, wahaczami i amortyzatorami, wzmocniony silnik W-92S2, kamerę cofania, czy elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-23.

Początkowo rosyjski resort obrony nie zamierzał kontynuować zakupów T-90, ale w 2003 r. podjęto decyzję o zamówieniu kolejnych serii T-90. Po „wznowieniu” produkcji Obiektu 188 dla sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej, uzgodniono dostawy pojazdów w najnowszej odmianie T-90A, czyli Obiekt 188A1, która oficjalnie przyjęta została do uzbrojenia armii rosyjskiej w 2004 r. Wersja dowódcza, czyli T-90AK, nosi oznaczenie Obiekt 188A1K.

Wieża ma konstrukcję z płyt spawanych średniej i wysokiej twardości z wewnętrznymi komorami na wkłady pancerza specjalnego. Ocenia się, że wkłady stanowią moduły niewybuchowego pancerza reaktywnego NERA (Non Energetic Reactive Armor). Zewnętrzna czołowa ściana wieży ma grubość 65 mm, wewnętrzna – 150 mm. Strop stanowi płaską monolityczną płytę pancerną o grubości około 20 mm. Ściany boczne mają z kolei grubość 75 mm. Na kadłubie i wieży zamontowano zmieniony ERA 4S23 Kontakt-5 w ilości 12 bloków na przodzie kadłuba, 6 sztuk na jego bokach i 8 modułów klinowych na wieży, dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

T-90A 3

T-90A na poligonie, widoczny kształt górnej części spawanej wieży.

Poprawiono również, ale nadal w prosty i mało perspektywiczny sposób, manewrowość czołgu. Zastosowano bowiem silnik W-92S2 o mocy 736 kW (1000 KM), w którym wprowadzono sprężarkę napędzaną gazami spalinowymi i odpowiednio wzmocniono układ przeniesienia napędu, w tym przekładnie pośrednią i skrzynie biegów, który jednak nadal nie jest demontowany jako całość.

T-90A posiada armatę 2A46M-5 (D-81M5), standaryzowaną w 2005 r., w której lufa jest sztywniejsza, wymieniono także łożyska w po raz kolejny zmodyfikowanej kołysce działa. Sam mechanizm załadowania AZ185M1 został zmodyfikowany i posiada kasety amunicyjne o długości zwiększonej z 680 mm do 740 mm, pozwalające na załadowanie pocisków podkalibrowych z dłuższymi penetratorami. W T-90A i kolejnych modyfikacjach Obiektu 188 zamontowano ulepszony stabilizator 2E42-4 Żasmin z napędami wieży o zwiększonej prędkości do 20 stopni/s a przerzutowej – do 40 stopni/s, a także średnim błędzie stabilizacji zmniejszonym do około 0,3 mrad w obu płaszczyznach. Wprowadzono nowy wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P49 Kord kalibru 12,7 mm na stanowisku ZU-72M obsługiwanym przy otwartym lub zamkniętym włazie dowódcy.

T-90A

Czołg T-90A.

W jednostce ognia wprowadzono amunicję wielozdaniową do nowego działa reprezentowaną przez nabój 3WOF-36 z pociskiem odłamkowo-burzącym 3OF-26 z programowanym zapalnikiem czasowym, T-90A wyposażono w zmodyfikowany system Ajnet-M.

Nowe uzbrojenie rakietowe, które wprowadzono równolegle z rozpoczęciem dostaw T-90A, nabój rakietowy 3UBK-14F z pociskiem 9M119F1 z ładunkiem odłamkowo-burzącym 9N142F do zwalczania celów „miękkich”. Pociski Inwar mają prędkość średnią 340 m/s, naprowadzane są półautomatycznie w kodowanej wiązce laserowej emitowanej przez celownik działonowego i posiadają zasięg w przedziale 100-5000 m lub 100-3500 m w wersji 9M119F1. Naprowadzanie rakiet jest możliwe w czasie jazdy z prędkością do 30 km/h. Jednostka ognia T-90A wynosi 42 naboje, z tego 22 w automacie załadowania.

Wieża-T-90A

Wieża T-90A, widoczna spawana konstrukcja korpusu.

W systemie kierowania ogniem planowano zamontować znany z T-90 celownik nocny działonowego T01-P02T Agawa-2 z kamerą termowizyjną pierwszej generacji lub nowy T01-P06 Nokturn. Rosyjskie termowizory Agawa-2 okazały się jednak ostatecznie tak zawodne, że na pierwszych pojazdach seryjnych zamontowano celownik nocny działonowego T01-K05 Buran-M z noktowizorem pasywnym EPM-59G Miraż-K o zasięgu w trybie pasywnym 1800 m i aktywnym 1500 m, natomiast od 2006 r. na T-90A montowane są białoruskie celowniki nocne ESSA z termowizorem Thales Catherine-FC o powiększeniu o powiększeniu 4,8 raza i zasięgu 4000 m. ESSA jest stabilizowany w obu płaszczyznach i zintegrowany z układami kompleksu prowadzenia ognia 1A45T Irtysz-T, który posiada m.in. nowy blok balistyczny 1W216-M1. Do obserwacji i śledzenia celów termowizor wykorzystuje dane wypracowane przez system kierowania ogniem, a obraz z Catherine-FC jest widoczny w okularze przyrządu działonowego oraz może być wyświetlany na monitorach umieszczonych na stanowiskach działonowego i dowódcy. Ten ostatni dysponuje przyrządem T01-K01 Agat-MP.

T-90 (T-72BU) T-90A T-90SM
Oznaczenie Obiekt 188 Obiekt 188A1 Obiekt 188M
Rok 1992 2006
Masa bojowa 46,5 tony 47 ton 48 ton
Silnik W-84MS W-92S2 W-92S2F
Układ przeniesienia napędu Mechaniczny Mechaniczny Mechaniczny
Pancerz reaktywny 4S22 Kontakt-5 4S23 Kontakt-5 (Relikt) 4S24 Relikt
Armata 2A46-M2 2A46-M5 2A46-M5
Układ stabilizacji 2E42-4 Żasmin 2E42-4 Żasmin 2E58
System rakietowy 9K119 Refleks 9K119-1 Refleks 9K119M Refleks-M (?)
Sprzężony karabin maszynowy 6P7K PKTM 6P7K PKTM 6P7K PKTM
Wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P17 NSW-T 6P49 Kord 6P49 Kord
Zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie T05BW-1
Kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz 1A45T Irtysz Kalina
System kierowania ogniem 1A42 1A42
Celownik dzienny działonowego 1G46 Promiń 1G46 Promiń PNM Sosna-U
Celownik nocny działonowego T01-K01 Buran-PA T01-K05 Buran-M lub ESSA PNM-T Sosna-U
Peryskopy działonowego TNP-165A TNP-165A TNP-4
Przyrząd obserwacyjny dowódcy TKN-4S Agat-S TKN-4MP Agat-MP PKP-T Sokolnyj Głaz
Peryskopy dowódcy TNPO-160 TNPO-160 TNP-4
Peryskopy kierowcy TNPO-168/TWN-5 TNPO-168/TWN-5 TWN-10 + TWKT-95
System ochrony pojazdu TSzU-1 Sztora-1 TSzU-1M Sztora-1M Tsz-U-1-2M Sztora-2M
Wyrzutnie granatów dymnych 902A 902A 902A
System ppoż. 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej
System ochrony przed bronią ABC GO-27 GO-27 PUKZ-1A
Radiostacja R-163-50U + R-163-UP R-163-25U-Je + R-163-UP R-168-5-UW i R-168-25U
System łączności wewnętrznej R-174 R-168AWSK-B R-168AWSK-B
System nawigacji GPK-59 Gamma-2 14C821 Grot-W

T-90A jest wyposażony w radiostację R-163-25U-Je Akweduk i odbiornik R-163-UP oraz system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B, układ przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej, moduł ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27, urządzenia trałowe, a także lemiesz. Według oficjalnych danych pojazdy ostatnich serii miały być wyposażone w systemy wymiany informacji PTK-T-2 dla wozów szeregowych i PTK-T-1 dla T-90AK oraz układ nawigacyjny Gamma-2 z odbiornikiem satelitarnym układu GLONASS, ale dostępne źródła nie potwierdzają tego faktu.

System obrony T-90A to nowsza wersja TSzU-1-2M Sztora-1M z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSz-1 i TSz-1-11 oraz dwoma 6-lufowymi wyrzutniami 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

T-90A 1

Czołgi T-90A.

Wersja dowódcza T-90AK posiada dodatkowe radiostacje R-163-25U i R-163-50K, rozkładany maszt o długości 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busolę artyleryjską PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

Według danych rosyjskich, w latach 2004-2011 wyprodukowano i przekazano siłom lądowym Federacji Rosyjskiej 337 sztuk nowych czołgów, z tego w latach 2004-2005 30 wozów T-90A, w okresie 2006-2009 180 pojazdów T-90A i 7 dowódczych T-90AK oraz w 2010 i 2011 r. – 120 wozów T-90A i T-90AK. W tym ostatnim przypadku liczbę pojazdów dowódczych określa się na kilkanaście sztuk.

T-90M(S), czyli zmodyfikowana wieża i pancerz reaktywny Rielikt

Jeszcze w 2003 r. rozpoczęto prace nad kolejną modernizacją wozów T-72 i T-80, która miała polegać m.in. na zabudowaniu nowego uniwersalnego modułu wieżowego UBM. Spośród dwóch konkurencyjnych projektów – Proryw z biura konstrukcyjnego w Niżnym Tagile i Burłak, opracowanego przez KBTM z Omska, wybrano koncept omski, jednak z uwagi na brak możliwości spełnienia wymagania co do modułowego opancerzenia zasadniczego UBO, program zakończono w 2009 r. Powrócono zatem do zmodyfikowanej wieży z T-90A, nazwanej Proryw-2, która została umieszczona na dostosowanym podwoziu T-90, a sam pojazd oznaczono Obiekt 188M. Prace konstrukcyjne i badania gotowego czołgu, który otrzymał symbol T-90MS, sugerujący, że jest to eksportowy wariant modernizacji, trwały w latach 2010-2011. Pojazd posiada kadłub przejęty z poprzedniej wersji T-90, nie zdecydowano się na radykalne przekonstruowanie tej części pojazdu pomimo, że już w latach osiemdziesiątych zastosowano nowe i znacznie efektywniejsze rozwiązania przodu kadłuba w Obiekcie 187 – klasyfikowanym wówczas jako następca T-72. Szersze są także fartuchy boczne, osłaniające układ jezdny z panelami pancerza reaktywnego w przedniej części i pancerzem prętowym w tylnej. Integralną częścią czołgu jest elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-2E.

T-90MS 1

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Wieża ma zasadniczą konstrukcję tożsamą z zastosowaną na T-90A, jednak prawdopodobnie zastosowano wzmocniony pancerz czołowo-boczny wieży, jarzmo armaty ma dodatkową klinową osłonę, a boki niszy są obudowane osłoną prętową. W 2013 r. zaprezentowano pojazd z kolejną wersją wieży Proryw-2(?), z dodaną niewielką niszą z tyłu modułu, który spełnia rolę częściowej przeciwwagi i mieści przedział z dodatkową amunicją do armaty w ilości 10 sztuk, podawaną ręcznie z zewnątrz.

Na T-90MS zastosowano pancerz reaktywny 4S24 Relikt z modułami w ilości 12 sztuk na przedniej górnej płycie kadłuba i po 12 na każdym boku, na wieży znajduje się 10 modułów Relikta w różnych konfiguracjach. Dodatkowo strop wieży jest wzmocniony przed amunicją artyleryjską modułami dodatkowego pancerza, prawdopodobnie opracowanymi w ramach projektu Kaszin.

Napęd pojazdu stanowi wzmocniony silnik wysokoprężny W-92S2F o mocy 830 kW (1128 KM) przy 2100 obr./min. z automatyczną skrzynią biegów. Sforsowano go po raz kolejny, a większą moc posiada dzięki zwiększeniu wydajności sprężarki powietrza, poprawieniu sprawności chłodzenia oraz zwiększeniu ilości wtryskiwanego do cylindrów paliwa. W związku z wątpliwościami, co do wymaganej trwałości jednostki napędowej ulepszono zarówno jej konstrukcję (podwyższenie sprawności filtrów, układu chłodzenia), jak i technologię wykonania podzespołów. Planowane jest zastosowanie po raz kolejny udoskonalonego silnika W-99 o mocy 880 kW (1196 KM). Układ przeniesienia napędu pozostał mechaniczny, z przekładnią pośrednią planetarnymi skrzyniami biegów i planetarnymi przekładniami bocznymi, ale w podsystemie sterowania zastosowano – po raz pierwszy w czołgu rodziny T-72 – wolant kierowcy, jest to rozwiązanie znane z prototypowego Obiektu 187. W układzie jezdnym nowe koła o zwiększonej wytrzymałości i tej samej średnicy 750 mm, co we wszystkich odmianach T-72.

T-90MS 4

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Główne uzbrojenie pozostało niezmienione – armata 2A46M-5 ze sprzężonymi karabinem maszynowym PKTM – jednak kolejny raz zmodyfikowano automat ładowania AZ185M2 o pojemności 22 pocisków i ładunków miotających. Dodatkowe osiem pocisków i ładunków miotających znajduje się wewnątrz przedziału bojowego. W zasobniku w wieży przewożone jest 10 dodatkowych pocisków i ładunków miotających. Czołg posiada moduł Ajnet-M do programowania zapalników czasowych pocisków odłamkowych. Z armaty można odpalać wszystkie pociski artyleryjskie i wspomniane wcześniej kierowane rakiety systemu 9K119M Refleks-M. Podstawowymi nabojami przeciwpancernymi miały być 3WBM-22 z pociskiem podkalibrowym 3BM-59 Swiniec-1 i 3WBM-23 z pociskiem 3BM-60 Swiniec-2, oba z nowymi wzmocnionymi ładunkami miotającymi 4Ż96 Ozon-T. W skład jednostki ognia mogą wejść, oprócz wspomnianych, także naboje 3WOF-77W z pociskami odłamkowo-burzącymi 3OF-54, a także nabój 3WSz-7 z pociskiem szrapnelowym 3Sz-7 Woron.

Zamiast wkm 6P49 Kord zamontowano na wieży zdalnie sterowane i lekko opancerzone stanowisko strzeleckie T05BW-1 uzbrojone w karabin maszynowy 6P7K PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 800 nabojów lub wkm kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów. Według oficjalnych informacji w UBM Proryw-2 miałaby w przyszłości zostać zamontowana armata 2A82 kalibru 125 mm przeznaczona dla perspektywicznego czołgu Obiekt 148, czyli T-14 Armata.

Kompleks kierowania ogniem „zmodernizowanego” T-90 to zmodyfikowany system Kalina, znany m.in. z T-72B2 Rogatka i T-72B3. System składa się z celownika działonowego PNM-T Sosna-U i przyrządu obserwacyjno-celowniczego dowódcy PKP-T Sokolnyj Głaz, monitorów dowódcy i działonowego, cyfrowego komputera balistycznego i czujników: meteorologicznego DW-B, temperatury ładunku miotającego i pochylenia czopów armaty, a także układ pomiaru ugięcia lufy UUI-1. Oprócz zasadniczych przyrządów, załoga dysponuje rezerwowym układem celowniczym armaty, z kamerą dzienno-nocną, o zasięgu 2000 m w dzień i 1000 m w pogodną noc.

PNM-T Sosna-U dysponuje kanałem dziennym z powiększeniami 4 lub 12 razy, termowizorem Catherine-FC, dalmierzem laserowym i podświetlaczem laserowym dla pocisków rakietowych, a PKP-T Sokolnyj Głaz kanałem dziennno-nocnym z kamerą, termowizorem Catherine-FC i dalmierzem laserowym. Oba przyrządy posiadają także autotrackery – ASC. Dodatkowo opracowano projekt integracji systemu kierowania ogniem z modułem automatyzacji dowodzenia batalionem czołgów w ramach pracy projektowo-badawczej Polzunok.

T-90M stanowisko działonowego i dowódcy

Wnętrze T-90MS, z lewej stanowisko działonowego, z prawej – dowódcy.

Ponadto działonowy posiada dwa peryskopy dzienno-nocne TNP-4E-06, a dowódca – osiem takich przyrządów wokół wieżyczki. Właz dowódcy ma nową konstrukcję, wzorowaną na pantografowych rozwiązaniach izraelskich typu Urdan. Nowością są także cztery kamery obserwacji okrężnej TWKT-95N19 na wieży. Kierowca dysponuje przyrządem obserwacyjnym TWN-10 z kanałami telewizyjnym i termowizyjnym oraz kamerą cofania TWKT-95N19, a obraz z tych przyrządów wyświetlany jest na monitorze, na którym prezentowane są także dane o parametrach pracy układów czołgu.

System obrony wozu tworzy układ TSzU-1-2M, czyli Sztora bez promienników zakłócających, ale z nowymi czujnikami opromieniowania (?) oraz dwa bloki 902W po 6 wyrzutni granatów dymnych z modułem ich ręcznego lub automatycznego odpalania. Dodatkowo pojazd może być pokryty modułami maskującymi Nakidka lub nowszymi Tiernownik. W miejsce standardowego urządzenia ochrony przed bronią masowego rażenia zastosowano nowy czulszy system PUKZ-1A.

Wyposażenie łączności i nawigacji T-90M i jego odmian jest najbogatsze ze wszystkich dotychczas opracowanych wersji czołgu i obejmuje układ identyfikacji pojazdów lądowych Remieszok, system łączności i transmisji danych szczebla taktycznego Sozwiezdje-M2, układy nawigacji satelitarnej 14C821 Grot-W i nawigacji bezwładnościowej. Aparatura Sowiezdje-M2 na T-90MS integruje radiostacje R-168-5-UW i R-168-25U, antenę R-168-BSzDA, blok szyfrujący T-236W, system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B i pulpit sterowania, połączone siecią Ethernet. Cała elektronika połączona jest szyną danych R52070-2003.

T-90MS

Czołg w konfiguracji pokazanej po raz pierwszy w 2013 r., widoczna „nisza” wieży.

Na lewej półce nadgąsienicowej zabudowano opancerzony pomocniczy agregat prądotwórczy DGU5-P27,5WM-1 o mocy 5 kW lub DGU7-P27,5-WM-1 o mocy 7 kW. Opcją jest natomiast montaż systemu klimatyzacji KE-2K. System przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej współpracuje z blokiem automatycznego wyłączania silnika BAS-6M.

Czołgi T-90M nie zostały  zamówione przez ministerstwo obrony Federacji Rosyjskiej, mimo że UWZ złożyły propozycję produkcji seryjnej pojazdów dla rosyjskich sił lądowych.

Copyright © Redakcja Militarium

Rosyjskie makiety uzbrojenia i sprzętu wojskowego

Makiety uzbrojenia i sprzętu wojskowego dla sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej produkuje Przedsiębiorstwo Naukowo-Produkcyjne (NPP) Rusbał z siedzibą w Moskwie. Wytwarzane są makiety pojazdów, samolotów, wyrzutni rakietowych i systemów przeciwlotniczych (w położeniu marszowym i bojowym) oraz makiety zamaskowanego sprzętu wojskowego.

Makiety są wyposażone w odbijacze kątowe imitujące echo radiolokacyjne rzeczywistego sprzętu rozmieszczonego na ziemi oraz emitery radiowe oraz cieplne imitujące sygnaturę radiową i termiczną sprzętu zasilane generatorami spalinowymi. Każda makieta może być rozstawiona w czasie do 60 min. przez zespół czterech ludzi. Żywotność makiety wynosi 5 lat lub 50 cykli składania/rozkładania. Graniczne temperatury użytkowania to od -20 stopni C do +50 stopni C.

Makieta_T-72_1 Makieta_T-72_2 Makieta_9K79_Toczka Makieta_MiG-31 Makieta_Su-27 Makieta_S-300_2 Makieta_S-300_4 Makieta_S-300_5Makieta_S-300_6

 Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Rusbał

Radzieckie i ukraińskie czołgi nowej generacji – od Obiekt 450 do Obiekt 477A1 Nota

Najbardziej nowoczesne i zarazem awangardowe czołgi końca istnienia ZSRR powstały w biurze konstrukcyjnym Charkowskich Zakładów Budowy Środków Transportu im. Małyszewa (ChZTM) kierowane przez A. Morozowa.

W tym ośrodku stworzono w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ub. wieku projekty kilku wozów nowej generacji, których rozwiązania konstrukcyjne były pewną podstawą do stworzenia dwóch współczesnych rosyjskich wozów: Obiekt 195 oraz najnowszego Obiekt 148, czyli czołgu T-14 Armata.

Obiekt 450, czyli T-74

Już 1972 roku rozpoczęto w ChZTM projektowanie wozu Obiekt 450 (T-74), który zrywał z klasyczną koncepcją układu konstrukcyjnego ówczesnych czołgów. Analizy potencjalnych trafień środkami przeciwpancernymi przeciwnika w czołg skłoniła konstruktorów z Charkowa do opracowania pojazdu niewielką bezzałogową lub niskoprofilową wieżą z całym zapasem amunicji w kadłubie. Również załoga zajmowała swoje miejsca w kadłubie. Mniejsza masa wieży i wypracowany dzięki temu zapas nośności umożliwiły wzrost osłony kadłuba pojazdu. Kadłub miał z przodu jednolitą płytę pancerną zbudowana z kilku warstw stali i tekstolitu szklanego, za którą umieszczono zbiornik paliwa. Trzyosobowa załoga zajmowała miejsca w kadłubie – siedzący w środku, w niewielkim koszu wieży pod jej łożyskiem. Za przedziałem załogi znajdował się chroniony przedział amunicyjny (35-40 sztuk amunicji scalonej) i automat załadowania. Podajnik automatu miał wybierać nabój z kadłubowego magazynu i ładować go przez luk w tyle wieży, wymagało to każdorazowego zgrywania osi armaty z osią podajnika, co zmniejszało szybkostrzelność. Napęd stanowił silnik wysokoprężny 5TDF o mocy 515 kW (700 KM) z mechanicznym układem przeniesienia napędu. W niewielkiej, lekko opancerzonej wieży Obiektu 450 zamontowano armatę kal. 125 mm, sprzężoną z dwoma na wielkokalibrowymi karabinami maszynowymi kal. 12,7 mm, trzeci wkm na szczycie był zdalnie sterowany przez dowódcę. Masa pojazdu sięgała 40 ton.

Czołg Obiekt 450

Czołg Obiekt 450.

Projekt Obiektu 450 zakończono w 1974 roku, mimo przeprojektowania podajnika w celu zwiększenia szybkostrzelności. O przerwaniu prac zadecydowały m.in. niemożność skonstruowania wystarczająco sprawnego układu obserwacyjno-celowniczego dla załogi siedzącej w kadłubie (szczególnie dowódcy), a nie relatywnie wysoko w załogowej wieży.

Obiekt 490, czyli Buntownik

Kolejny projekt awangardowego czołgu nowej generacji zainicjowano w ChZTM oficjalnie w 1980 roku. Pierwsza koncepcja pojazdu, oznaczonego Obiekt 490, wskazywała, że powinien mieć dwuosobową załogę siedzącą w niskoprofilowej wieży po obu stronach armaty kal. 125 mm. Amunicja miała być umieszczona w niszy wieży i kadłubie. Bardzo skomplikowany miał być system obserwacyjno-celowniczy z trzema niezależnymi zespołami celowników panoramicznych, kamerami i radiolokatorami, również system kierowania miał być półautomatyczny. Z uwagi na nierealny układ konstrukcyjny, w 1982 roku zmieniono założenia projektowe i opracowano mniej zaawansowany technicznie pojazd, który nazwano Obiekt 490A Buntar (Buntownik).

Czołg Obiekt 490A Buntar

Czołg Obiekt 490A Buntar.

Z uwagi na problemy techniczne z zapewnieniem świadomości sytuacyjnej załodze zajmującej miejsca nisko w kadłubie, w Buntarze zaproponowano układ pośredni – z niskoprofilową załogową wieżą. W przedniej części kadłuba umieszczono zbiornik paliwa (z zapasem amunicji dodatkowej) i przedział kierowcy, następnie przedział podwieżowy i z tyłu – przedział napędowy z silnikiem 5TDF, a docelowo 6TD o mocy 736 kW (1000 KM). Przód kadłuba chroniony był przez kombinowany układ pancerza wielowarstwowego (stal i ceramika lub tekstolit szklany) z modułami pancerza specjalnego ze zintegrowanymi kasetami wypełnionymi modułami pancerza reaktywnego ERA. Boki kadłuba chronione były przez pancerz wielowarstwowy (stal i ceramika lub tekstolit szklany) i segmenty pancerza dodatkowego zawierającego również zintegrowane kasety na elementy ERA. Wieża pojazdu była załogowa, niskoprofilowa, z zewnętrznie lawetowaną armatą, spawana z płyt stalowych rozdzielonych warstwą ceramiki – dodatkowo front wieży oraz jej boki osłonięte były przez moduły pancerza specjalnego. Uzbrojeniem głównym czołgu Obiekt 490A była armata 2A66M kal. 125 mm, docelowo nowa armata kal. 130 mm. Na wieży pojazdu miał się znajdować sprzężony z przyrządem dowódcy i sterowany odległościowo wkm. Amunicję do armaty umieszczono w wieży z prawej strony, a automat załadowania  – pod zamkiem armaty. System obserwacyjno-celowniczy obejmował dwa zespoły przyrządów obserwacyjno-celowniczych dowódcy, w tym jeden panoramiczny przyrząd oraz celownik działonowego. Masa pojazdu sięgała 48 ton.

Czołg Obiekt 490A Buntar_2

Czołg Obiekt 490A Buntar.

Dwa prototypy Obiektu 490A Buntar, zbudowane latach 1984-1985, przeszły próby i okazały się pojazdami – jak na prototypy – udanymi. Jednak jeszcze w 1984 roku podjęto w ZSRR decyzję, że czołgi nowego pokolenia będą uzbrojone w armatę kal. 152 mm ze znacznie dłuższą amunicją (1300 mm) niż w działach kal. 125 mm (780 mm). Spowodowało to, że prace nad Buntarem zostały w Charkowie wstrzymane na rzecz nowej konstrukcji.

Obiekt 477, czyli Bokser

Nowym pojazdem miał być Obiekt 477, którego opracowywanie rozpoczęto jeszcze w 1984 roku. Bokser zachowywał ogólną koncepcję poprzednika z niskoprofilową wieżą, jednak zupełnie inaczej rozwiązano kwestię automatu załadowania.

Układ konstrukcyjny nowego pojazdu był następujący: z lewej strony przodu kadłuba znajdował się przedział kierowania, z prawej rozmieszczono zbiornik paliwa. Następnie, w przedziale niskoprofilowej załogowej wieży, siedzieli dowódca i działonowy – pomiędzy nimi znajdował się magazyn amunicji natychmiastowego użycia (8 szt. nabojów i ładunków miotających) wraz z automatem załadowania. Główny magazyn amunicji (32 szt. nabojów i ładunków miotających) umieszczono za przedziałem wieżowym. Tył kadłuba zajmował przedział napędowy z silnikiem 6TD i układem przeniesienia mocy.

Przód kadłuba stanowił moduł pancerza stalowo-ceramicznego dodatkowo osłonięty pancerzem reaktywnym. Osłona burt kadłuba składała się z wielowarstwowego pancerza z zewnętrznymi ciężkimi fartuchami balistycznymi z elementami reaktywnymi. Konstrukcja stopu kadłuba, czoła oraz stopu wieży miała również konstrukcję wielowarstwową. Włazy załogi były podobnej grubości i ze względu na swoją masę miały hydrauliczne wspomaganie otwierania. Strop kadłuba, włazów i wieży pokrywać miały lekkie panele pancerza reaktywnego ERA przeciw głowicom kumulacyjnym.

Czołg Obiekt 477 Bokser

Czołg Obiekt 477 Bokser.

Uzbrojenie główne Obiektu 477 stanowić miała armata ŁP-81 kal. 152 mm z automatem załadowania, będącym pochodną układu karuzelowego znanego z czołgów rodziny T-72. Magazyn amunicji natychmiastowego użycia był uzupełniany samoczynnie pociskami i ładunkami miotającymi z głównego przedziału amunicyjnego. Uzbrojeniem dodatkowym miała być sprzężony z działem karabin maszynowy kal. 7,62 mm oraz zamontowana na wieży armata automatyczna 2A72 kal. 30 mm. System obserwacyjno-celowniczy Obiekt 477 obejmował panoramiczny przyrząd obserwacyjno-celowniczy dowódcy z kamerą termowizyjną, celownik działonowego z termowizorem, oba wyposażone w układ automatycznego wykrywania i śledzenia celów. Bokser miał czujniki ostrzegawcze, wyrzutnie granatów dymnych, układ ochrony przed bronią masowego rażenia, pomocniczą jednostkę zasilającą małej mocy, otrzymać miał również system aktywnej ochrony hard-kill. Masa pojazdu sięgała 55 ton.

Projekt czołgu uznano za perspektywiczny, jednak największy problem stwarzał skomplikowany automat załadowania, awaryjność układu obserwacyjno-celowniczego oraz brak kamer termowizyjnych odpowiedniej jakości. Do zakończenia programu na etapie prototypów przyczyniła się głównie kolejna decyzja o zmianie uzbrojenia głównego – na armatę ŁP-83 kal. 152 mm z jeszcze dłuższą (1800 mm) amunicją. Do tego doszło także wykradzenie z biura w Charkowie części planów oraz zdjęć nowego pojazdu i ich przekazanie USA, a także rozgrywki polityczne na szczeblu kierowniczym w radzieckim przemyśle zbrojeniowym w latach osiemdziesiątych.

W konsekwencji, w ChZTM zdecydowano o przeprojektowaniu konstrukcji bazującej na Bokserze, ale z nowym uzbrojeniem i aranżacją kadłuba. Nowy pojazd miał rywalizować z konkurencyjnymi prototypami czołgów nowej generacji dla Armii Czerwonej: Obiektem 299 z Leningradu oraz Obiektem 187A z Uralskiej Fabryki Wagonów (UWZ).

Obiekt 477A, czyli Młot

Nowy charkowski pojazd nazwano Obiekt 477A Mołot (Młot). Dość szybko, bo w 1989 roku zbudowano pierwszy prototyp pojazdu. Podstawową różnicą w stosunku do Obiektu 477 Bokser było zastosowanie nowej armaty ŁP-83 kal. 152 mm z dłuższą lufą oraz innego systemu zasilania w amunicję pozwalającego na używanie dwudzielnej amunicji o długości do 1800 mm.

Czołg Obiekt 477A Mołot_1

Czołg Obiekt 477A Mołot.

Pewnym zmianom uległ również pancerz pojazdu – grubość modułu frontu kadłuba pogrubiono, zmniejszono natomiast grubość warstwowego pancerza burt, ale pogrubiono ciężkie burtowe fartuchy balistyczne. Dla Mołota opracowano nowy pancerz reaktywny, który pierwotnie miał bazować na modułach ERA typu Kontakt-5. W celu zachowania limitu masy czołgu zdecydowano o szerokim wykorzystaniu komponentów z tytanu, w elementach kadłuba, włazów załogi, cytadeli i pancerza modułowego wieży.

W środkowej części kadłuba, pomiędzy miejscami dowódcy i działonowego – umieszczono bęben z 10 sztukami amunicji, z którego ładowano armatę. Główne magazyny amunicyjne (w układzie taśmowym lub bębnowym) znajdowały się po bokach przedniej części kadłuba – po obu stronach przedziału kierowania. Każdy z magazynów nich mieścił po 12 kompletów amunicji kal. 152 mm. Łącznie zatem jednostka ognia wynosiła 34 sztuki amunicji armatniej.

Pojazd miał napędzać silnik wysokoprężny 6TD-2 lub turbina gazowa GTD-1250 – w obu przypadkach wymagano mocy układu napędowego na poziomie 1104-1214 kW (1500-1650 KM). Przeniesienie mocy miała zapewniać automatyczna siedmiobiegowa hydromechaniczna skrzynia przekładniowa. Masa pojazdu miała nie przekraczać 55-57 ton.

Czołg Obiekt 477A Mołot

Czołg Obiekt 477A Mołot.

System kierowania ogniem miał zostać jeszcze bardziej rozbudowany w porównaniu do poprzednika – planowano dodać radiolokator, autotracker oraz układ wymiany informacji o celach na szczeblu pododdziału. W skład systemu zarządzania walką miał wejść system identyfikacji swój-obcy, układ nawigacji inercyjnej i satelitarnej oraz opcję zdalnego sterowania pojazdem w pewnych sytuacjach.

Prototypy Obiektu 477A przeszły testy w latach 1992-1993. Wypadły one na tyle pomyślnie, że jeszcze w 1992 roku zadecydowano o zbudowaniu 50 przedseryjnych pojazdów. Miały one mieć zubożony w stosunku do prototypów system kierowania ogniem, bez docelowego panoramicznego przyrządu celowniczego dowódcy z kamerą termowizyjną, dalmierzem laserowym i autotrakerem. Armata ŁP-83 miała strzelać pociskami rakietowymi, ale prawdopodobnie jeszcze przed zakończeniem projektu zdecydowano o rezygnacji z tego typu uzbrojenia, na bazie konstatacji, że głowica kumulacyjna kal. 152 mm nie gwarantuje pokonania czołowego pancerza czołgu M1 Abrams.

Czołg Obiekt 477A1 Nota

Czołg Obiekt 477A1 Nota.

Po rozpadzie ZSRR charkowski ośrodek produkcji czołgów pozostał na Ukrainie. W Rosji podjęto w 1993 roku decyzję o opracowaniu przez biuro konstrukcyjne UWZ własnego czołgu nowej generacji oznaczonego jako Obiekt 195, a jednocześnie o kontynuowaniu prac nad Obiektem 477A. Zmodyfikowany pojazd otrzymał oznaczenie Obiekt 477A1 Nota. Nota otrzymała „nową” armatę 2A83 kal. 152 mm oraz mniej zawansowany system kierowania ogniem. W latach 1994-2000 powstały trzy prototypy, prawdopodobnie przebudowane z Obiekt 477A, równocześnie z pracami trwało testowanie czołgu Mołot – ostatnie strzelania w ramach badań przeprowadzono w 2000 roku. Na skutek zmian sytuacji geopolitycznej, w Rosji zadecydowano w 2001 roku o przerwaniu wspólnych prac i skupieniu się na rozwijaniu rodzimego układu zastosowanego w czołgu Obiekt 195.

Łącznie powstało jedenaście pojazdów testowych oraz prototypów charkowskiego czołgu nowej generacji w dwóch nieznacznie się różniących odmianach, tj. Obiekt 477A Mołot i Obiekt 477A1 Nota. Z trzech maszyn w finalnej konfiguracji (Obiekt 477A1) jedna lub dwie, wraz z kompletem dokumentacji technicznej, trafiły do zakładów UWZ w Niżnym Tagile.

Mimo fiaska programu Nota, według niektórych źródeł uruchomiono pracę nad jego wersją rozwojową Obiekt 477A2, kryptonim Biała (oznaczenie prawdopodobne). Czołg ten stanowić miał pojazd Obiekt 477A1, pozbawiony rosyjskich komponentów oraz ze zubożonym po raz kolejny systemem kierowania ogniem.

Copyright © Redakcja Militarium

Chińskie czołgi podstawowe – ewolucja (V)

Do lat dziewięćdziesiątych ub. wieku w Chinach opracowano kilka prototypów czołgów podstawowych, których konstrukcja jest pewną próbą zerwania z układem pojazdów poprzedniej generacji, czyli Typ 85/90, przy zachowaniu niektórych kluczowych elementów tych wozów, takich jak armata, zmechanizowany układ zasilania w amunicję rozdzielnego ładowania, czy podzespoły układu jezdnego.

Na początku lat dziewięćdziesiątych ub. wieku rozpoczęto projektowanie kolejnego typu pojazdu, który miał być odpowiednikiem zagranicznych czołgów trzeciej generacji. Zadanie powierzono instytutowi badawczemu Nr 201 i zakładom Nr 617. W konstrukcji wykorzystano elementy układu jezdnego, geometrię kadłuba, armatę i układ ładowania z czołgu T-72M, nowa miała być wieża, bazująca na modelu opracowanym dla Typ 96, a także układ napędowy.

Typ 98

Nowy czołg, oznaczony miał być modelem bardziej zaawansowanym niż czołg Typ 96, wywodzący się jeszcze z Typ 85-IIM (Typ 90-II). Pojazd po raz pierwszy pokazano publicznie w 1999 r., a dwa lata później rozpoczęto seryjną produkcję pod oznaczeniem Typ 98 (ZTZ-98).

Type 98

Typ 98.

Przeprojektowano, tj. wydłużono i podwyższono kadłub, który jednak w swoich zasadniczych nawiązuje do rozwiązań pierwowzoru, czyli T-72M. Kadłub czołgu Typ 98 jest spawany jednorodnych z płyt pancernych o grubości od około 30 mm (tył-góra) do około 70-100 mm (boki-przód-dół). Przednia górna płyta pancerza ma konstrukcję wielowarstwową. Wieża spawana ze stali pancernej z wewnętrznymi komorami pancerza specjalnego jest odmianą wieży z czołgu Typ 96. Według niektórych źródeł pancerz specjalny w komorach stanowią pakiety NERA oraz wewnętrzna płyta ze stali wysokiej twardości. Układ jezdny czołgu i boki kadłuba chronione są odchylanymi do góry fartuchami stalowymi.

Układ bieżny składa się z sześciu par podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Pierwsza, druga i szósta para kół ma amortyzatory hydrauliczne dwustronnego działania. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm, podtrzymywane w górnym biegu przez cztery rolki.

Napęd Typ 98 stanowi ośmiocylindrowy silnik wysokoprężny MTU WD396 o mocy 882 kW (1200 KM), stanowiący rozwinięcie cywilnej jednostki MTU 396. Układ przeniesienia napędu typu mechanicznego składa się z przekładni pośredniej oraz dwóch planetarnych skrzyń biegów przenoszących moc na dwie planetarne przekładnie boczne i koła napędowe.

Uzbrojenie zasadnicze Typ 98 stanowi armata gładkolufowa ZPT-98 kal. 125 mm o długości lufy 48 kalibrów, z przedmuchiwaczem i osłoną termiczną lufy ze stopów aluminium. Kąty ruchu działa w pionie wynoszą od -6 do +14 stopni, napędy działa w pionie i wieży elektohydrauliczne. Stabilizator uzbrojenia jest kopią rosyjskiego urządzenia 2E28M Sireń. Z działem sprzężono karabin maszynowy Typ 86  kal. 7,62 mm. Na wieży czołgu znajduje się wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 85 kal. 12,7 mm. Zapas amunicji obejmuje 42 naboje do armaty (z tego 22 w automacie załadowania, a 19 – w kadłubie), 300 nabojów do wielkokalibrowego karabinu maszynowego i 2000 nabojów do karabinu maszynowego. Po bokach wieży zamontowano dwa bloki po pięć wyrzutni granatów dymnych i odłamkowych Typ 84.

Type 98_5

Typ 98 z gąsienicami z nakładkami gumowymi.

System kierowania ogniem obejmuje przyrząd obserwacyjny dowódcy, celownik działonowego, czujniki i przelicznik balistyczny. Panoramiczny przyrząd obserwacyjno-celowniczy dowódcy ze wzmacniaczem obrazu i dalmierzem laserowym. Powiększenie kanału dziennego wynosi 7,5 razy przy polu widzenia 7,5 stopnia. Dodatkowo dowódca dysponuje sześcioma peryskopami optycznymi. Celownik działonowego integruje celownik dzienny, celownik termowizyjny i dalmierz laserowy o zasięgu 5000 m. Celownik dysponuje czterokrotnym powiększeniem przy polu widzenia 20 stopni i dziesięciokrotnym przy polu widzenia 6 stopni. Łączność zapewnia radiostacja Typ 889W i telefon wewnętrzny VIC-8.

Masa czołgu wynosi 48 ton, wymiary: długość kadłuba 6920 mm, szerokość 3372 mm, wysokość do stropu wieży 2400 mm, prześwit 470 mm. Prędkość maksymalna sięga 65 km/h, a zasięg 500 km, z dodatkowymi zbiornikami – 600 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, ścianki pionowe o wysokości 0,85 m, rowy o szerokości 2,7 m i podjazdy o nachyleniu 30 stopni.

Typ 99

W zmodernizowanym czołgu, oznaczonym Typ 99, ujawnionym w 2001 r., na wieży zastosowano panele modułowego pancerza ukształtowane w kształt klina. Według najbardziej wiarygodnych informacji moduły zawierają elementy pancerza NERA. Na przedniej płycie kadłuba umieszczono natomiast kostki pancerza reaktywnego FY-II.

Type 98G

Typ 99.

W układzie napędowym zastosowano silnik o mocy 1102 kW (1500 KM), prawdopodobnie bezlicencyjną kopię niemieckiego MTU MB871 Ka.50,  zblokowany w power-pack z układem przeniesienia napędu ESM500. Uzbrojenie i system kierowania ogniem jest taki sam, jak u poprzednika. Według niektórych danych zmniejszono do 41 sztuk nabojów zapas amunicji do armaty ZPT-98 kal. 125 mm.

Type 99

Typ 99.

Na niektórych czołgach Typ 99 zamontowano natomiast system ochrony aktywnej JD-3, z czujnikami ostrzegawczymi LRW i generatorami LDSW, zakłócający działania układów naprowadzania przeciwpancernych pocisków kierowanych i oślepiający przyrządy obserwacyjne wozów bojowych przeciwnika. Na części wozów można zauważyć także system laserowy JT-1 służący do oślepiania przyrządów celowniczych przeciwnika.

Masa czołgu wynosi 50 ton, wymiary: długość kadłuba 6920 mm, szerokość 3372 mm, wysokość do stropu wieży 2200 mm, prześwit 470 mm. Prędkość maksymalna wynosi 65 km/h, a zasięg 450 km, z dodatkowymi zbiornikami – 550 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, ścianki pionowe o wysokości 0,85 m, rowy o szerokości 2,7 m i podjazdy o nachyleniu 30 stopni.

W zmodyfikowanej wersji Typ 99A (Typ 99G) wprowadzono zmiany w systemie kierowania ogniem. Na przedniej płycie kadłuba zamontowano panele nowego pancerza reaktywnego FY-IV. Na modułach pancerza specjalnego wieży również umieszczono panele pancerza reaktywnego FY-IV, a na bokach wieży – moduły pancerza FY-III. Masa pojazdu wzrosła do 52 ton.

Type 99A1

Typ 99.

W kolejnym zidentyfikowanym wariancie Typ 99 zastosowano nową konfigurację pancerza reaktywnego na przodzie kadłuba. Zmodernizowane wozy Typ 99 mają także system ochrony aktywnej JD-3.

Typ 99A2 – nowy czołg

W 2011 r. ujawniono istnienie czołgu Typ 99A2 (chińskie oznaczenie Typ 99A). Pojazd powstawał od 2003 r. Mimo zbieżności nazwy z poprzednim modelem, w nowym typie zastosowano zasadnicze zmiany, które pozwalają uznać Typ 99A (Typ 99A2) za nową konstrukcję, a nie kolejny wariant rozwojowy Typ 99.

Type 99A2_1

Typ 99A2.

Typ 99A2 ma nową wieżę z panelami opancerzenia specjalnego oraz reaktywnego FY-III i FY-IV, w tym pokrywającymi również jej strop. Także kadłub został istotnie zmieniony, przednia płyta została pokryta panelami pancerza reaktywnego FY-IV.

Napęd pojazdu stanowi silnik o mocy 1102 kW (1500 KM), prawdopodobnie bezlicencyjna kopia niemieckiego MTU MB871 Ka.50,  zblokowany w power-pack z układem przeniesienia napędu ESM500. Zapas paliwa wynosi 1245 litrów.

Uzbrojenie Typ 99A2 stanowi nowa armata gładkolufowa kal. 125 mm, będąca istotnie zmodyfikowanym działem 2A46M. Kąty ruchu działa w pionie wynoszą od -6 do +14 stopni, napędy działa w pionie i wieży elektohydrauliczne. Z armaty można prowadzić ogień przeciwpancernymi pociskami kierowanymi. Automat załadowania wzorowany na rosyjskich rozwiązaniach AZ. Łączny zapas amunicji do armaty wynosi 42 naboje, do karabinu maszynowego 3000 naboi, a wielkokalibrowego karabinu maszynowego – 300 naboi.

W systemie kierowania ogniem znajduje się nowy dzienno-nocny celownik działonowego z termowizorem i dalmierzem laserowym oraz panoramiczny przyrząd obserwacyjno-celowniczy dowódcy z termowizorem i dalmierzem laserowym. Wprowadzono monitory na stanowiskach dowódcy i działonowego – na obu może być prezentowany obraz z termowizora celownika działonowego. Pojazd ma zamontowany czujnik dynamicznego ugięcia lufy.

Zamontowano nowe radiostacje i układ łączności wewnętrznej oraz system dowodzenia, a także system nawigacji.

Masa czołgu wynosi 58 ton, wymiary: długość kadłuba 6900 mm, szerokość 3372 (z ekranami burtowymi 3700) mm, wysokość do stropu wieży 2350 mm, prześwit 500 mm. Prędkość maksymalna sięga 65 km/h, a zasięg 600 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, ścianki pionowe o wysokości 0,85 m, rowy o szerokości 2,7 m i podjazdy o nachyleniu 30 stopni.

Copyright © Redakcja Militarium

MBT Advanced Technology Demonstrator, czyli najnowsza modernizacja czołgu Leopard 2

MBT ATD (Advanced Technology Demonstrator) to propozycja modernizacji czołgu Leopard 2 opracowana przez koncern Rheinmetall Defence. Pojazd ma pełny zestaw nowych elementów, które mogą zostać zamontowane na unowocześnianych pojazdach, w zależności od wymagań odbiorcy. Wozem bazowym dla MBT ATD był Leopard 2A4, a co za tym idzie, pakiet zmian można wdrożyć na każdym wozie w tej wersji, bez konieczności jego wcześniejszej modernizacji do wariantu A5-A7.

Leopard MBT ATD_2

Ochronę pojazdu przed różnymi zagrożeniami zwiększono poprzez zamontowanie na kadłubie i wieży pancerza dodatkowego AMAP (Advanced Modular Armor Protection): dennego AMAP-M, burtowego AMAP-I, bocznego AMAP-SC przeciwko pociskom kumulacyjnym i bocznego AMAP-B przeciwko pociskom podkalibrowym do kal. 25 mm oraz stropu wieży AMAP-R. Wnętrze pojazdu wyłożono wykładziną przeciwodłamkową AMAP-L. Do tylnej części kadłuba i wieży przymocowano listwowe ekrany przeciwkumulacyjne.

Leopard MBT ATD_4

W skład systemu kompleksowej ochrony czołgu wchodzi system ochrony aktywnej  AMAP-ADS (Active Defence System) z czujnikami radiolokacyjnymi i optycznymi oraz efektorami rozmieszczonymi z przodu i po bokach wieży. Moduły rażące AMAP-ADS zostały rozmieszczone w taki sposób, aby chronić czołg zarówno przed pociskami przeciwpancernymi atakującymi boki pojazdu, jak i przeciwpancernymi pociskami kierowanymi rażącymi górną część wieży.

Ochronę bierną pojazdu wzmacniać ma system ochrony ROSY-L (Rapid Obscuring SYstem – Land), którego cztery bloki z 10 wyrzutni granatów dymnych, łzawiących lub błyskowo-hukowych każdy rozmieszczono z każdej strony wieży. MBT ADT został pokryty modułami kamuflażu mobilnego SolarEShield.

Leopard MBT ATD_3

Świadomość sytuacyjną załogi zwiększono poprzez montaż układu SAS (Situational Awarnesses System), czyli bloków czujników optoelektronicznych, przeznaczonych do dookólnej obserwacji sytuacji wokół pojazdu. W skład SAS mogą wchodzić kamery dzienne i termowizyjne, czujniki ostrzegania przed opromieniowaniem laserowym lub radiolokacyjnym, a także czujniki informujące o odpaleniu pocisków rakietowych. SAS steruje także wyrzutniami ROSY-L, może być również zintegrowany z systemem kierowania ogniem czołgu i przekazywać dane do przelicznika balistycznego. W opcji znajduje się również możliwość montażu systemu detekcji wystrzału.

Główne uzbrojenie pojazdu to armata gładkolufowa Rh 120 kal. 120 mm z lufą o długości 55 kalibrów. Działo zostało przystosowane do strzelania nowymi rodzajami amunicji, np., programowaną DM11 lub nieprogramowaną Rh31 z nowym zapalnikiem. MBT ATD ma całkowicie cyfrowe układy sterowania uzbrojeniem i wieżą, nowe systemy teleinformatyczne (C4I), zarządzania sytuacją taktyczną i łączności.

Leopard MBT ATD_5

Przyrządy optoelektroniczne załogi obejmują nowy przyrząd obserwacyjno-celowniczy SEOSS-panoramic, celownik działonowego SEOSS-sector oraz kamerę dzienno-nocną kierowcy. Moduły SEOSS integrują kamerę dzienną, kamerę termowizyjną i dalmierz laserowy. SEOSS-panoramic jest stabilizowany w obu płaszczyznach, SEOSS-sector jedynie w płaszczyźnie elewacji. Kierowca otrzymał system obserwacji dzienno-nocnej z kamerą termowizyjną.

Dodatkowym wyposażeniem MBT ATD może być zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie, np. Quimek lub Nanuk wyposażone w karabin maszynowy, granatnik lub pociski rakietowe.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Militarium

Chińskie czołgi podstawowe – ewolucja (IV)

Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych rozpoczęto w chińskich placówkach badawczych opracowanie pojazdu dla własnych sił zbrojnych. Do budowy nowego pojazdu wykorzystano bazę w postaci prototypowego czołgu Typ 85-IIM (Typ 90-II), w ulepszonej wersji używanego w Pakistanie.

Przyspieszenie prac nastąpiło po wojnie w Zatoce Perskiej w 1991 r., która wykazała niskie możliwości bojowe starszych typów czołgów proweniencji radzieckiej. Podjęto decyzje o opracowaniu dwóch typów pojazdów: mniej zaawansowanego, bazującego na Typ 90-II oraz nowocześniejszego, który miał być odpowiednikiem zagranicznych trzeciej generacji. Oba typy miały być produkowane równolegle. Prace nad nowym czołgiem pierwszego typu ukończono w 1995 r.

Czołg Typ 96

Nowy pojazd otrzymał początkowo oznaczenie Typ 88C (ZTZ-88C), oznaczenie sugerowało – nieprawidłowo – że czołg jest rozwojową wersją nieujawnionych pojazdów Typ 88A i Typ 88B. W rzeczywistości wóz bazuje na wersji Typ 85-IIM (Typ 90-II), od której różni się zmodyfikowanym systemem kierowania ogniem oraz układem przeniesienia napędu. W  1997 r. wykonano dopracowaną odmianę czołgu, która ostatecznie otrzymała oznaczenie Typ 96. Pojazd był produkowany w dużych seriach i według deklaracji dowództwa sił zbrojnych będzie podstawowym czołgiem chińskiej armii w nadchodzących latach.

Type 85-IIM

Czołg Typ 85-IIM – protoplasta Typ 96.

Typ 96 ma kadłub o konstrukcji spawanej z płyt pancernych o grubości do 100 mm (przód-dół), 20-80 mm (boki) i 20-45 mm (tył). Przednia górny pancerz kadłuba składa się z płyty stalowej o grubości około 100 mm i dodatkowej osłony o grubości 350 mm z dwóch warstw stali i polimerowego lub szkłotekstolitowego wypełniacza pomiędzy nimi. Wieża czołgu Typ 96 jest konstrukcją spawaną z płyt pancernych. Wieża składa się z cytadeli oraz dwóch komór pancerza specjalnego. Cytadela jest wykonana z płyt walcowanych łączonych spawaniem i w rejonie położonym zaraz za modułami pancerza specjalnego ma grubość 150 mm. Komory czołowe pancerza specjalnego – prawa i lewa – mają grubość około 550 mm. Według niektórych źródeł pancerz specjalny w komorach stanowią pakiety NERA oraz wewnętrzna płyta ze stali wysokiej twardości. Układ jezdny czołgu i boki kadłuba chronione są odchylanymi do góry fartuchami stalowymi.

Do napędu zastosowano silnik wysokoprężny z turbodoładowaniem serii 12150L7-BW o mocy 537 kW (730 KM). Zapas paliwa wynosi 1400 litrów w zbiornikach wewnętrznych i zewnętrznych umieszczonych w półkach nadgąsienicowych. Układ przeniesienia napędu typu mechanicznego składa się z przekładni pośredniej oraz dwóch planetarnych skrzyń biegów przenoszących moc na dwie planetarne przekładnie boczne i koła napędowe.

Type 96_2

Typ 96 wczesnych wersji.

Układ bieżny składa się z sześciu par podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Górna gałąź gąsienicy podtrzymywana jest przez trzy rolki biegu powrotnego. Pierwsza, druga, piąta i szósta para kół nośnych mają amortyzatory hydrauliczne dwustronnego działania. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Głównym uzbrojeniem czołgu Typ 96 jest armata gładkolufowa Typ 98 (ZPT-98) kal. 125 mm z przedmuchiwaczem i bez osłony termicznej lufy ze stopów aluminium. Stabilizator armaty to kopia rosyjskiego układu 2E28M Sireń. Kąty ruchu działa w pionie wynoszą od -6 do +14 stopni. Armata sprzężona z karabinem maszynowym Typ 86  kal. 7,62 mm. Na wieży czołgu znajduje się wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 85 kal. 12,7 mm. Zapas amunicji obejmuje 39 nabojów do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowego karabinu maszynowego i 2250 nabojów do karabinu maszynowego.

System kierowania ogniem to wersja rozwojowa układu Typ 37A (ISFCS-212) ze zmodyfikowanym przelicznikiem balistycznym i nowym zespołem czujników. Działonowy ma stabilizowany dzienno-nocny celownik z dalmierzem i podświetlaczem laserowym oraz termowizorem. Dowódca dysponuje przyrządem obserwacyjnym zabudowanym w kopułce obserwacyjnej z pasywnym kanałem noktowizyjnym o zasięgu do 800 m, który jest kopią rosyjskich TKN-3 i TKN-4.

Pojazd ma termiczną aparaturę dymotwórczą, 12 wyrzutni granatów dymnych w dwóch blokach na wieży, a także system ochrony przed bronią masowego rażenia oraz układ przeciwpożarowy.

Masa czołgu wynosi 42,8 tony, wymiary: długość kadłuba 6325 mm, szerokość 3372 mm, wysokość do stropu wieży 2300 mm, prześwit 480 mm. Prędkość maksymalna sięga 65 km/h, a zasięg 500 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m.

Typ 96G (Typ 96A)

W 2006 r. ujawniono istnienie zmodernizowanej wersji Typ 96G. Czołg ma wzmocnione opancerzenie kadłuba – na płycie górnej przedniej zamontowano moduły pancerza reaktywnego FY-II (16 sztuk). Burty wieży chronione są na całej długości przez 12 kostek FY-II.

Type 96_3Czołg Typ 96G (Typ 96A).

Do napędu zastosowano silnik wysokoprężny z turbodoładowaniem Perkins CV-12-1200 CTA o mocy 735 kW (1000 KM) z układem przeniesienia mocy ESM500.

Masa pojazdu wzrosła do 44 ton.  Prędkość maksymalna sięga 65 km/h, a zasięg 500 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m.

Przyrząd celowniczy działonowego czołgu Typ 96A jest nowego typu z pasywnym nocnym kanałem obserwacyjnym oraz nowym dalmierzem laserowym. Wielkokalibrowy karabin maszynowy może być obsługiwany przez dowódcę „spod pancerza”.

W 2014 r. zaprezentowano kolejną odmianę Typ 96G (Typ 96A) z po raz kolejny zmodyfikowanym układem pancerza specjalnego wieży.

Copyright © Redakcja Militarium

Chińskie czołgi podstawowe – ewolucja (II)

Opracowywanie udoskonalonej odmiany czołgu Typ 59 rozpoczęto w 1963 r. Pierwotnie nowy pojazd, o oznaczeniu fabrycznym WZ-121, miał stanowić powiększony Typ 59 i już 1965 r. był gotowy pierwszy prototyp wozu. W prace nad nowym pojazdem zaangażowano Instytut Badawczy Nr 60 oraz fabrykę Nr 617.

Jednakże program zanotował opóźnienie związane z kwestiami dopracowania podzespołów pojazdu. Podczas walk nad Ussuri w 1969 r. w ręce Chińczyków dostał się radziecki czołg T-62. Dzięki temu inżynierowie chińscy przebadali rozwiązania techniczne pojazdu. Produkcja czołgu, oznaczonego Typ 69, była prowadzona w co najmniej dwóch zakładach i równolegle z modelem Typ 59. Łącznie wyprodukowano około 1500 czołgów Typ 69. Pojazd Typ 69 odniósł duży sukces eksportowy i wszedł na wyposażenie armii Bangladeszu, Birmy, Iraku, Iranu, Pakistanu, Sri Lanki, Sudanu, Zimbabwe oraz Tajlandii.

Typ 69

Pierwsza wersja miała kadłub, układ napędowy i jezdny przejęte z Typ 59. Zasadniczą różnicą była nowa wieża, zbliżona do wieży T-62 z gładkolufową armatą kal. 100 mm standaryzowaną jako Typ 69 zbudowaną na bazie chińskiego działa Typ 59 i rozwiązań przejętych z sowieckiej armaty U-5TS kal. 115 mm. Pojazd od początku miał dwupłaszczyznowy stabilizator armaty, skopiowany z układu ? czołgu T-62.

Type 69

Czołg Typ 69 z armatą gładkolufową kal. 100 mm.

Kadłub czołgu Typ 69 jest spawany jednorodnych z płyt pancernych o grubości 20 mm (tył-dół, dno), 35 mm (strop), 46 mm (przód-dół, tył-góra), 79 mm (boki-góra), 20 mm (boki-dół), 97-100 mm (przód-góra, przód-dół). Wieża stanowi monolityczny odlew ze stali pancernej wzorowany na konstrukcji T-62. Grubość ścian wieży wynosi około 240 mm dla frontu oraz około 150 mm dla boków, 65 mm dla tyłu oraz 20 mm dla stropu.

Napęd stanowi dwunastocylindrowy silnik wysokoprężny 12150L-7B o mocy 426 kW (580 KM) przy 2000 obr./min. Zapas paliwa wynosił 952 litry w zbiornikach wewnętrznych i zewnętrznych umieszczonych na prawej półce nadgąsienicowej. Układ przeniesienia napędu składa się z przekładni pośredniej, wielotarczowego sprzęgła głównego, skrzyni biegów o 5 przełożeniach do jazdy w przód i jednym do tyłu, dwóch mechanizmów skrętu i dwóch przekładni bocznych. Układ bieżny składał się z dziesięciu podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Uzbrojeniem czołgu jest armata gładkolufowa Typ 69 kal. 100 mm, sprzężona z karabinem maszynowym Typ 59T  kal. 7,62 mm i wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 54 kal. 12,7 mm na wieży. Zapas amunicji obejmuje 44 naboje do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowego karabinu maszynowego i  3400 nabojów do karabinu maszynowego. Zastosowano hydrauliczny układ stabilizacji działa. Prędkości kątowe naprowadzania armaty w poziomie wynoszą od 0,07 do 15 stopni/s, w pionie – od 0,04 do 4,5 stopnia/s. Amunicja do armaty została skopiowana i przekalibrowana z radzieckiej amunicji kal. 115 mm zdobytej w 1969 r.

Type 69-II

Czołg Typ 69-II z armatą gwintowaną kal. 100 mm.

Przyrządy obserwacyjno-celownicze były kopiami rozwiązań sowieckich i obejmowały peryskopowy dzienno-nocny celownik działonowego, peryskopowy dzienno-nocny przyrząd obserwacyjny dowódcy, dalmierz laserowy Typ 82 z ręcznym wprowadzeniem odległości do przelicznika balistycznego. Przyrządy mają aktywne kanały nocne z podświetlaniem dwoma reflektorami podczerwieni. Pozostawiono jako awaryjny teleskopowy celownik działonowego Typ 70 (TSz-2A-22). Czołg ma termiczną aparaturę dymotwórczą i system przeciwpożarowy. Wprowadzono nową radiostację Typ 889 i czołgowy telefon wewnętrzny Typ 883. Odmiana Typ 69-I miała zmodyfikowane dzienno-nocne przyrządy celownicze.

Masa czołgu wynosi 36,5 tony, wymiary: długość kadłuba 6243 mm, szerokość 3270 mm, wysokość 2400 mm, prześwit 425 mm. Prędkość maksymalna sięga 50 km/h, a zasięg 440 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,7 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Type 69-II

Iracki czołg Typ 69-II zdobyty przez Brytyjczyków w czasie wojny w Zatoce Perskiej w 1991 r.

Eksploatacja czołgów z armatą gładkolufową kal. 100 mm wykazała jednak, że celność armaty jest niższa niż bruzdowanego działa Typ 59 kal. 100 mm. W związku z tym szybko zrezygnowano z jej montowania i kolejna odmiana czołgu, Typ 69-II (WZ-121A), ujawniona w 1983 r., miała już bruzdowaną armatę kal. 100 mm z czołgu Typ 59-II z dwupłaszczyznowym systemem stabilizacji. Wprowadzono również nowe typy amunicji, opracowane przy współpracy z firmami izraelskimi. Uzbrojenie dodatkowe pozostało bez zmian, na części czołgów wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 59T kal. 12,7 mm jest osłonięty płytą pancerną. Czołg Typ 69-II ma system kierowania ogniem Typ 37 (ISFCS-212), opracowany przy współpracy z brytyjską firmą Marconi, z dzienno-nocnym stabilizowanym celownikiem działonowego Typ 70 (TGS-1A), połączonym zamontowanym nad jarzmem armaty dalmierzem laserowym Typ 83 (TLR1A),  elektromechanicznym przelicznikiem balistycznym i czujnikami, m.in. temperatury, prędkości wiatru, prędkości naprowadzania armaty. Celownik działonowego ma siedmiokrotne powiększenie w dzień i w nocy, pole widzenia 6 stopni i zasięg widzenia w nocy do 800 m. Wprowadzono nowy przyrząd obserwacyjny dowódcy Typ 69, który ma pięciokrotne powiększenie w dzień i sześciokrotne w nocy, pole widzenia od 8 do 12 stopni i zasięg widzenia w nocy do 350 m. Oba przyrządy do prawidłowego działania w nocy wymagają podświetlania dwoma odrębnymi reflektorami podczerwieni.

Type 69-IIA

Pakistański czołg Typ 69-II.

Masa czołgu Typ 69-II wzrosła do 37 ton, wymiary: długość kadłuba 6243 mm, szerokość 3270 mm, wysokość całkowita 2807 mm, prześwit 425 mm. Wersja dowódcza czołgu z dwoma radiostacjami – jedną Typ 882 i jedną Typ 889 – otrzymała oznaczenie Typ 69-IIC (WZ-121C).

Pojazdy pomocnicze na bazie Typ 69

Na bazie podwozia czołgu Typ 69 powstało kilka pojazdów wsparcia i pomocniczych.

Pierwszym z nich jest prototypowy przeciwlotniczy zestaw artyleryjski Typ 80 (WZ-305) z dwoma armatami Typ 59 kal. 57 mm, będącymi kopiami radzieckich armat S-68, w opancerzonej wieży bez dachu. Konstrukcja wieży powielała rozwiązania znane z sowieckiego zestawu ZSU-57-2. Zapas amunicji wynosił 300 nabojów, szybkostrzelność 100-120 strz./min. Zasięg maksymalny 5500 m, pułap 3000 m, a kąty podniesienia uzbrojenia od -5 do +85 stopni. Zestaw miał zwalczać cele powietrzne poruszające się z prędkością do 150 m/s. Załoga Typ 80 liczyła sześć osób. Masa bojowa pojazdu wynosiła 31 ton.

Drugim pojazdem był przeciwlotniczy zestaw artyleryjski W-88 z dwoma armatami Typ 74 kal. 37 mm, będącymi kopiami radzieckich armat 61-K, w opancerzonej wieży. Zapas amunicji wynosił 500 nabojów, szybkostrzelność 160-170 strz./min. Zasięg maksymalny 4000 m, pułap 2500 m, a kąty podniesienia uzbrojenia od -7 do +87 stopni. Zestaw miał zwalczać cele powietrzne poruszające się z prędkością do 140 m/s. Załoga W-88 liczyła pięciu żołnierzy. Masa bojowa pojazdu wynosiła 34 tony. Zestaw nie był produkowany seryjnie.

Trzecim pojazdem jest most szturmowy Typ 84 (WZ-621) z przęsłem o konstrukcji zbliżonej do niemieckiego mostu Biber na podwoziu Leoparda 1. Typ 84 ma dwusekcyjne przęsło stalowe o długości 18 m i masie 8 ton, umożliwiające przekraczanie przeszkód o szerokości 16 m pojazdom o masie do 40 ton. Napęd mechanizmu rozkładania (składania) przęsła hydrauliczny, umożliwiający rozłożenie (złożenie) mostu w czasie 4-5 minut. Załoga dwuosobowa. Pojazd o masie 38 ton osiąga prędkość maksymalną 50 km/h i zasięg do 360 km. Uzbrojenie stanowi karabin maszynowy typ 59 kal. 7,62 mm.

Type 79

Czołg Typ 79.

Wóz zabezpieczenia technicznego Typ 653 (WZ-653A) lub Typ 84 ma spawaną nadbudówkę oraz sterowane hydraulicznie wyposażenie do prac inżynieryjnych i obsługowych, w tym lemiesz, dźwig, wyciągarkę oraz zestaw narzędzi. Boki kadłuba i układu jezdnego osłonięto stalowymi ekranami przeciwkumulacyjnymi. Załoga Typ 84 jest pięcioosobowa. Masa wozu wynosi 38 ton, wymiary: długość kadłuba: 6240 mm, wysokość 2340mm, szerokość 3270 mm, prześwit 425 mm. WZT osiąga prędkość maksymalną 50 km/h i ma zasięg do 440 km.

Na podwoziu czołgu Typ 69 opracowano także kolejny przeciwlotniczy zestaw artyleryjski Typ 88. Pojazd miał inną niż W-88 wieżę z dwoma armatami Typ 74 kal. 37 mm z zapasem amunicji wynoszącym 500 nabojów. Szybkostrzelność armat wynosiła 220-240 strz./min, zasięg maksymalny 4000 m, pułap 2500 m, a kąty podniesienia uzbrojenia od -10 do +87 stopni. Zestaw miał zwalczać cele powietrzne poruszające się z prędkością prędkość do 250 m/s. Na wieży zamontowano stację radiolokacyjną wykrywania celów o zasięgu do 15 km, do pomiaru odległości do celu służył dalmierz laserowy. Załoga W-88 liczyła pięciu żołnierzy. Masa bojowa pojazdu wynosiła 34 tony. Zestaw nie był produkowany seryjnie.

Eksperymentalny WZ-122

Po zdobyciu rosyjskiego czołgu w 1969 r. Chińczycy nie ograniczyli się jedynie do skopiowania jego rozwiązań. W 1970 r. rozpoczęto program opracowania nowego czołgu oznaczonego WZ-122, na bazie doświadczeń zdobytych przy badaniu T-62. Planowano zwiększyć kaliber kopiowanej armaty do 115 mm i umożliwić strzelanie z działa przeciwpancernymi pociskami kierowanymi. Kadłub pojazdu miał być powiększony z wielowarstwową płytą przednią, nowa, choć nawiązująca swoimi rozwiązaniami do T-62, miała być również wieża – także z pancerzem wielowarstwowym. Planowano zastosować m.in. zawieszenie o zmiennym skoku wahaczy, armatę przeciwlotniczą zamiast wielkokalibrowego karabinu maszynowego. Brak odpowiednich technologii i problemy ze skopiowaniem niektórych rozwiązań spowodowały jednak, że projekt czołgu WZ-122 rozwijał się bardzo powoli. Nie udało się wdrożyć do seryjnej produkcji armaty U-5TS kal. 115 mm z T-62, planowano zastosować bruzdowaną armatę kal. 122 mm, podobnie zamiast armaty przeciwlotniczej rozważano instalację dwóch wielkokalibrowych karabinów maszynowych.

Montaż dwóch prototypów WZ-122 zakończono w 1971 r. Pojazd miał kadłub spawany z płyt jednorodnych o grubości od 20 mm do 100 mm, wieża była odlewana i miała ściany o grubości od 40 mm do 240 mm, ale bardziej nachylone względem poziomu niż w T-62. WZ-122 miał dwunastocylindrowy silnik wysokoprężny 12150L-7B o mocy 426 kW (580 KM) przy 2000 obr./min. Zapas paliwa 1360 litrów. Układ bieżny składał się z dziesięciu podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, poruszanych mechanizmem hydroneumatycznym, dwóch kół napinających z przodu i dwóch kół napędzających z tyłu. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Uzbrojeniem czołgu była armata gładkolufowa U-5TS kal. 115 mm, sprzężona z karabinem maszynowym Typ 59T kal. 7,62 mm i dwa wielkokalibrowe karabiny maszynowe Typ 54 kal. 12,7 mm na wieży. Zapas amunicji obejmuje 40 nabojów do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowych karabinów maszynowych i 2500 nabojów do karabinu maszynowego. Zastosowano hydrauliczny układ stabilizacji działa.

Masa czołgu wynosi 37,5 tony, wymiary: długość kadłuba 6630 mm, szerokość 3300 mm, wysokość 2395 mm, prześwit maksymalny 430 mm. Prędkość maksymalna sięga 50 km/h, a zasięg 450 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,85 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Pojazdy były badane do 1973 r. i uznano, że niski poziom technologiczny zastosowanych rozwiązań nie pozwoli na wdrożenie czołgu do produkcji seryjnej.  W 1974 r. zbudowano uproszczony model WZ-122-2 (WZ-1222), który jednak nadal wykazywał wiele mankamentów. W następnym roku zakończono projekt.

Typ 79, czyli Typ 69-III

W połowie lat rozpoczęto prace nad modernizacją Typ 69, która miała być swoistym „pomostem” do chińskiego czołgu nowej generacji. Otwarcie na Zachód umożliwiło pozyskanie technologii oraz komponentów m.in. z Izraela i Wielkiej Brytanii. Efektem prac był ujawniony w 1984 r. czołg Typ 79 (WZ-120D), początkowo oznaczany Typ 69-III, w którym zasadniczą zmianą było zamontowanie armaty Typ 83 kal. 105 mm o bruzdowanej lufie, czyli kopii brytyjskiego działa L7A3 z ulepszonym układem stabilizacji. Do działa Typ 83 opracowano również nową amunicję podkalibrową kal. 105 mm.

System kierowania ogniem Typ 37A (IFCS-212), opracowany przy współpracy z brytyjską firmą Marconi, w którego skład wchodzą nowe komponenty: dalmierz laserowy zespolony z celownikiem działonowego, przelicznik balistyczny i celownik działonowego z pasywnym kanałem nocnym. Dowódca ma analogiczny do działonowego nowy przyrząd obserwacyjno-celowniczy z pasywnym kanałem nocnym. Z armatą sprzężony jest karabin maszynowy Typ 59T kal. 7,62 mm, a na wieży zamontowano wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 54 kal. 12,7 mm. Zapas amunicji obejmuje 40 nabojów do armaty, 500 nabojów do wielkokalibrowych karabinów maszynowych i 2500 nabojów do karabinu maszynowego.

Type 79_2

Czołg Typ 79.

Konstrukcja kadłuba i wieży pozostała nie zmieniona (zmodyfikowano wieżyczkę dowódcy), zamontowano natomiast stalowe fartuchy chroniące boki kadłuba i układ jezdny. Wzmocniony silnik 12150-7BW osiąga 537 kW (730 KM) przy 2000 obr./min. Czołg Typ 79 otrzymał również nowe gąsienice z gumowymi nakładkami. Wprowadzono automatyczny system ochrony przed bronią masowego rażenia i układ gaśniczy przedziału silnika oraz załogi, na wieży zamontowano dwa bloki po cztery wyrzutnie granatów dymnych.

Masa czołgu wynosi 37,5 tony, wymiary: długość kadłuba 6325 mm, szerokość 3300 mm, wysokość 2400 mm, prześwit 480 mm. Prędkość maksymalna sięga 50 km/h, a zasięg 400 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,7 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Pojazd Typ 79 nie był eksportowany, wszystkie wyprodukowane pojazdy (około 300 sztuk) trafiły do chińskich sił zbrojnych.

Copyright © Redakcja Militarium

Chińskie czołgi podstawowe – ewolucja (I)

Pierwszym czołgiem seryjnie produkowanym w Chinach był Typ 59, czyli sowiecki T-54A. Produkcję pojazdu, na bazie zakupionej w 1957 r. i przekazanej z ZSRR dokumentacji oraz przy znaczącym udziale specjalistów radzieckich, rozpoczęto w 1961 r.

Pojazdy były produkowane w zakładach Nr 617 w Baotou oraz zakładach Nr 447 w Szanghaju. Pierwsze wozy jednostki armii ChRL otrzymały w większych ilościach w 1963 r. Łącznie w latach 1961-1987 wyprodukowano, według szacunków zachodnich, nawet do 10000 czołgów Typ 59, noszących oznaczenie fabryczne WZ-120, z czego armia ChRL przejęła około 6000 egzemplarzy.

Typ 59 oraz jego modyfikacje były szeroko eksportowany do krajów takich jak Albania, Bangladesz, Irak, Iran, Kongo, KRLD, Kambodża, Pakistan, Wietnam, Zimbabwe, Tanzania i Sudan.

Typ 59 – pierwsze odmiany

Załoga wszystkich seryjnych wersji czołgu jest czteroosobowa. Kierowca zajmuje miejsce po lewej stronie frontu kadłuba. W wieży i przedziale podwieżowym zajmują miejsca pozostali trzej członkowie załogi. Dowódca siedzi po prawej stronie od zespołu armaty, celowniczy po lewej, a ładowniczy – za celowniczym.

Pojazdy Typ 59 (WZ-120) są tożsame z rosyjskimi T-54A, czyli pojazdami z armatą gwintowaną D-10T kal. 100 mm, ale nie miały początkowo reflektorów podczerwieni serii Łuna.

Type 59

Bazowa wersja czołgu Typ 59.

Kadłub czołgu Typ 59 jest spawany jednorodnych z płyt pancernych o grubości 20 mm (tył-dół, dno), 30 mm (strop), 46 mm (przód-dół, tył-góra), 79 mm (boki-góra), 20 mm (boki-dół), 97-100 mm (przód-góra, przód-dół). Wieża odlewana jako monolit ze stali pancernej o grubości 203 mm (przód), 150 mm (boki), 65 mm (tył) i 20 mm (strop).

Napęd stanowi dwunastocylindrowy silnik wysokoprężny 12150L, kopia rosyjskiego W-54 z T-54A, o mocy 382 kW (520 KM) przy 2000 obr./min. Zapas paliwa wynosi 932 litry w zbiornikach wewnętrznych i zewnętrznych umieszczonych na prawej półce nadgąsienicowej. Układ przeniesienia napędu składa się z przekładni pośredniej, wielotarczowego sprzęgła głównego, skrzyni biegów o pięciu przełożeniach do jazdy w przód i jednym do tyłu, dwóch mechanizmów skrętu i dwóch przekładni bocznych. Układ bieżny obejmuje pięć par podwójnych kół nośnych zawieszonych niezależnie na wahaczach i wałkach skrętnych, parę kół napinających z przodu i parę kół napędzających z tyłu. Gąsienice staliwne o szerokości 580 mm.

Type 59 Mod

Zmodyfikowany czołg Typ 59 z dalmierzem laserowym nad jarzmem armaty.

Działo czołgu nosi oznaczenie Typ 59, sprzężony z nim karabin maszynowy SGMT kal. 7,62 mm – Typ 59T, a wielkokalibrowy karabin maszynowy DSzKM kal. 12,7 mm – Typ 54. Armata ma kąty ruchu w pionie od -4 do +17 stopni i hydrauliczny układ stabilizacji działa w pionie, odpowiednik rosyjskiego STP-1 Gorizont. Teleskopowy przyrząd celowniczy działonowego jest również kopią celownika TSz-2A-22, poza tym celowniczy ma peryskopowy przyrząd obserwacyjny MK-4. Dowódca dysponuje przyrządem obserwacyjnym odpowiednikiem TPN-1, a kierowca dziennym przyrządem obserwacyjnym MK-1K lub nocnym – kopią radzieckiego TWN-1. Zapas amunicji obejmuje 34 naboje do armaty, 200 nabojów do wielkokalibrowego karabinu maszynowego i 3500 nabojów do sprzężonego karabinu maszynowego.

Łączność zewnętrzną zapewnia radiostacja UKF – odpowiednik urządzenia R-113, a wewnętrzną telefon pokładowy – kopia R-120.

Type 59-I

Czołg Typ 59-I.

Masa czołgu wynosi 35,8 tony, wymiary: długość kadłuba 6040 mm, szerokość 3270 mm, wysokość do stropu wieży 2400 mm, prześwit 425 mm. Prędkość maksymalna sięga 48 km/h, a zasięg 360-440 km. Pojazd może pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 1,4 m, a po przygotowaniu do 5 m, rowy o szerokości 2,7 m i ścianki o wysokości 0,8 m.

Kolejna wersja, Typ 59-I (WZ-120A), ma kilka udoskonaleń w stosunku do bazowego wariantu, m.in. zmodyfikowaną armatę Typ 59, oznaczoną Typ 69 i prosty układ kierowania ogniem z analogowym przelicznikiem balistycznym z danymi do strzelania wprowadzanymi ręcznie. Działonowy otrzymał celownik nocny analogiczny do rosyjskiego TPN-1. Wprowadzono system przeciwpożarowy silnika. Jednostkę ognia powiększono do 44 nabojów i wzbogacono o pociski podkalibrowe AP100-2 kal. 100 mm. Pojazdy tej wersji były produkowane w seriach różniących się kompletacją, na przykład różnymi wariantami układu kierowania ogniem, m.in. stosowano dalmierze laserowe Typ 82 i Typ 83-II umieszczone nad armatą. Do standardu Typ 59-I zostały, według danych rosyjskich, zmodernizowane do końca lat osiemdziesiątych wszystkie pozostające w służbie wozy Typ 59.

Type 59-II

Czołg Typ 59-II.

W  1982 r. zaprezentowano nowy wariant czołgu. W pojeździe Typ 59-II (WZ-120B) wzmocniono silnik 12150L, który osiągnął moc maksymalną 426 kW (580 KM). Zamontowano gwintowaną armatę Typ 81 kal. 105 mm, kopię brytyjskiego działa L7A3 (była to armata M68 pozyskana z Izraela). Działo miało takie same kąty ruchu w elewacji jak armata Typ 59, układ stabilizacji w obu płaszczyznach i prosty układ kierowania ogniem z dalmierzem laserowym pochodzące z Typ 59-I. Amunicja obejmowała pełną gamę nabojów pochodzenia izraelskiego, według niektórych danych w Chinach opracowano pocisk podkalibrowy kal. 105 mm z rdzeniem ze zubożonego uranu (?). Zapas amunicji pozostał taki sam jak w poprzedniku. Działonowy otrzymał nowy pasywny przyrząd obserwacyjny DC 1024/00, a dowódca analogiczny DC 1026/00, a kierowca – DC  1028/00. Wprowadzono również nową radiostację pokładową serii A-220. Masa pojazdu wzrosła do 36,5 tony.

Wczesna wersja czołgu Typ 59-IIA.

W odmianie Typ 59-IIA zastosowano burtowe ekrany przeciwkumulacyjne, osłonę termiczną lufy armaty Typ 81-I kal. 105 mm ze stopów aluminium i pasywne przyrządy obserwacyjno-celownicze załogi.

Type 59-IIA1

Późna wersja Typ 59-IIA z dalmierzem laserowym i innym typem celownika działonowego.

Pojazd wyposażono także w znane z poprzedniej odmiany dwa bloki po cztery wyrzutnie granatów dymnych, odpalanych ręcznie przez dowódcę pojazdu lub działonowego.

Na podwoziu czołgu Typ 59 opracowano wóz zabezpieczenia technicznego Typ 73. Pojazd ma nadbudowę z przedziałem roboczym, w jego przedniej części znajdują się miejsca dowódcy i kierowcy z indywidualnymi włazami. Typ 73 uzbrojony jest w wielkokalibrowy karabin maszynowy Typ 59T kal. 12,7 mm i wyposażony w żuraw, lemiesz, wciągarkę oraz narzędzia do prac obsługowych i remontowych pojazdów gąsienicowych.

Głęboka modernizacja Typ 59

Od końca lat osiemdziesiątych znana jest wersja głęboko zmodernizowana, oznaczana Typ 59-IID (WZ-120C), w której na przodzie kadłuba i wieży zamontowano kostki pancerza reaktywnego FY-1 (13 modułów na kadłubie, 28 na wieży), a boki kadłuba chronione są stalowymi ekranami przeciwkumulacyjnymi. Wzmocniono zawieszenie i wprowadzono zmodyfikowane gąsienice o tej samej szerokości. Czołg otrzymał nową aparaturę dymotwórczą oraz układ ochrony przed bronią masowego rażenia oraz nową wersję radiostacji A-220A.

 Silnik w wersji 12150L-7 (oznaczenie eksportowe VR 36) osiąga moc 426 kW (580 KM) przy większym zużyciu paliwa, co spowodowało zmniejszenie zasięgu, chociaż w oficjalnych materiałach jest podawane nadal 440 km, a z dodatkowymi zbiornikami – 600 km.

Type 59 - ZTZ-59D1

Czołg Typ 59-IID odpowiada sowieckiemu T-55AMD.

System kierowania ogniem, odmiana układu Typ 77 (ISFCS-212), opracowanego przez brytyjską firmę Marconi, obejmuje stabilizowany dzienno-nocny celownik działonowego z dalmierzem laserowym i  elektroniczny przelicznik balistyczny. Załoga ma dzienno-nocne pasywne przyrządy obserwacyjno-celownicze. Według niektórych danych w miejscu noktowizyjnego celownika działonowego ze wzmacniaczem obrazu planowano zamontować celownik z kamerą termowizyjną.

Pojazdy eksperymentalne

Czołg Typ 59 stał się również bazą dla pojazdów eksperymentalnych i prototypowych. Pierwszym z nich był Typ 59-I ze wzmocnionym pancerzem kadłuba i wieży oraz nowymi przyrządami celowniczymi, w tym celownikiem działonowego.

Typ 59-I ze wzmocnionym pancerzem.

Na Typ 59 w Chinach zamontowano gładkolufową armatę MG253 kal. 120 mm bazującą na niemieckim modelu Rheinmetall Rh 120-L44, dokumentacja działa została przekazana z Izraela, prawdopodobnie z dwuosiowym stabilizatorem elektromechanicznym.

Czołg Typ 59Gai

Działo zamontowano w wieży czołgu Typ 59-II, a pojazd oznaczono Typ 59Gai  lub Typ 59-120 (WZ-120K). Zapas amunicji zmniejszył się do 28 nabojów. Masa czołgu pozostała na poziomie 36,5 tony.

Po opanowaniu produkcji armaty gładkolufowej Typ 98 (ZPT-98) kal. 125 mm stanowiącej kopię radzieckiego działa czołgowego 2A46, zamontowano ją eksperymentalnie w wieży czołgu Typ 59.  Pojazd otrzymał także panele dodatkowego pancerza kadłuba i wieży.

Eksperymentalna odmiana czołgu Typ 59 z armatą kal. 125 mm.

Zmodernizowany pojazd, oznaczony Typ 59-125, a w wersji eksportowej VT-3, występuje w kilku podwersjach. Pierwsza odmiana miała armatę umieszczoną w standardowej wieży ze wzmocnionym pancerzem i moduły opancerzenia dodatkowego na przedniej części kadłuba.

Type 59-125Jedna z odmian czołgu Typ 59-125.

W kolejnej wersji Typ 59-125 (VT-3), na podwoziu Typ 59 zamontowano wieżę znacznie nowszego pojazdu Typ 96 z armatą Typ 98 kal. 125 mm.

Czołg VT-3 z wieżą Typ 96.

Z kolei pojazd z wieżą czołgu Typ 99 z armatą Typ 98 kal. 125 mm jest oznaczany jako Typ 59T (Typ 59-125).

Type 59T VT-3W najnowszej wersji VT-3 zastosowano wieżę czołgu Typ 99.

Copyright © Redakcja Militarium