Archiwum kategorii: Siły Zbrojne RP

Wojska Obrony Terytorialnej w Polsce w latach 1990-2008. Część II

Zatwierdzona w styczniu 1999 r. przez Ministra Obrony Narodowej „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zakładała wykorzystanie wojsk OT w działaniach obronnych w każdym czasie.

Wykorzystanie wojsk OT w obronie RP

Wykorzystanie wojsk OT miało następować w ramach działań (przedsięwzięć) operacyjno-taktycznych, techniczno-obronnych i szkoleniowych. Dla jednostek OT przewidziano następujące zasadnicze zadania: przygotowanie i prowadzenie obrony rejonów i obiektów na obszarze kraju, tworzenie warunków do rozwinięcia i działania wojsk operacyjnych, prowadzenie działań nieregularnych na terenie kraju zajętym przez przeciwnika, wspomaganie sił Obrony Cywilnej, koordynacja działań militarnych i pozamilitarnych ogniw obronnych państwa. W związku z tym sformułowano szczegółowe zadania wojsk OT, podzielone na zadania o charakterze operacyjnym, tj. bojowym, zadania o charakterze zabezpieczającym oraz zadania o charakterze ratowniczym.

Zadania o charakterze operacyjnym obejmowały obronę rejonów, obiektów i rubieży w ugrupowaniu wojsk operacyjnych lub samodzielnie, zwalczanie desantów powietrznych i morskich oraz grup dywersyjno-rozpoznawczych oraz udział w walce przeciwko desantom lub grupom w rejonach odpowiedzialności, osłona granic we współdziałaniu ze Strażą Graniczną i innymi formacjami państwowymi, przygotowanie i prowadzenie działań nieregularnych, osłona i obrona ważnych obiektów wojskowych i państwowych, wzmocnienie obrony wytypowanych elementów systemu kierowania i dowodzenia państwa oraz wojsk, blokada i likwidacja – wspólnie z formacjami państwowymi – dywersji i zbrojnego podziemia na terenie kraju.

Obrona Terytorialna 1

Zgodnie z koncepcją MON pododdziały Obrony Terytorialnej miały otrzymać uzbrojenie i sprzęt wycofywane z jednostek pierwszoliniowych lub znajdujące się w magazynach mobilizacyjnych.

Zadania zabezpieczające, które miały realizować wojska OT, to utrzymanie i zabezpieczenie ruchu na drogach oraz liniach kolejowych, ochrona sieci łączności państwowej i udział w jej odbudowie, inżynieryjna rozbudowa terenu w ramach operacyjnego przygotowania obrony terytorium kraju, współdziałania z Obroną Cywilną w zakresie budowy ukryć oraz ochrony ludności i dóbr kultury.

Natomiast zadania OT o charakterze ratowniczym sprowadzały się do udziału w prowadzeniu akcji ratowniczych na rzecz wojsk i służb, współdziałania z Obroną Cywilną w akcjach ratowniczych na rzecz ludności cywilnej, w razie masowych porażeń lub klęsk żywiołowych.

Uzbrojenie i struktury wojsk OT

Broń wojsk OT miała mieć w praktyce charakter typowo obronny, choć po redukcji zasadniczego uzbrojenia SZ RP i nieosiągania limitów CFE-1, formacje OT mogły posiadać również sprzęt zaliczany do traktatowego, np. pojazdy opancerzone. Podstawowe uzbrojenie i sprzęt wojskowy jednostek OT miały stanowić wzory standardowe dla Wojsk Lądowych, w tym głównie starsze typy przekazywane z wojsk operacyjnych.

Podstawowym sprzętem OT miały być ręczna broń strzelecka (karabinki AKMS i pochodne, karabiny wyborowe SWD) i zespołowa (karabiny maszynowe PK i pochodne), granatniki przeciwpancerne (RPG-2, RPG-7, RPG-76), moździerze wz. 37 kal. 82 mm, działa bezodrzutowe SPG-9 kal. 73 mm, armaty przeciwpancerne D-44 kal. 85 mm, miotacze ognia ŁPO-50, a także zestawy przeciwlotnicze (PKM-2, PKM-4, ZU-23-2, S-60, Strzała-2M). Zasadniczymi pojazdami pododdziałów miały być samochody ciężarowo-terenowe Star 660 i Star 266, samochody opancerzone BRDM-2, wozy dowodzenia SKOT R-3/3 i BRDM-2 R-5, pojazdy chemiczne BRDM-2rs, UAZ-469rs i IRS-2.  Z uwagi na koszt nie była przewidziana rozważana wcześniej produkcja nowych wzorów uzbrojenia projektowanych od razu pod kątem wojsk terytorialnych.

Jednostki OT miały być usytuowane na szczeblu regionalnym (brygady i pułki OT) i lokalnym (bataliony OT i mniejsze pododdziały). Postulowano także wprowadzenie do systemu kierowania Obroną Terytorialną dowództw powiatowych i wojewódzkich, dzięki którym jednostkami OT mogliby kierować wojewodowie i starostowie poprzez dowódców terytorialnych dowództw OT.

Centralnymi organami dowodzenia i kierowania obroną terytorialną miały być Zarząd Obrony Terytorialnej SG WP i wydziały OT rodzajów wojsk SZ RP, Oddziały OT okręgów wojskowych, wojewódzkie (regionalne) sztaby wojskowe (WSzW/RSzW), rejonowe komendy OT i komendy garnizonowe OT.

W skład wojsk OT wejść miały formacje, które pod względem zadań i możliwości podzielono na dwie grupy, zgodnie z wypracowanymi zadaniami sił obrony terytorialnej. Pierwszą grupę miały stanowić jednostki mobilne: brygady OT i bataliony OT, mobilizowane pułki saperów, pułki pontonowe, pułki żandarmerii i bataliony obrony przeciwchemicznej. Do drugiej grupy zaliczano jednostki stacjonarne: samodzielne pododdziały ochrony i obrony obiektów, bataliony obrony fortecznej, pododdziały kierowania ruchem, pododdziały inżynieryjno-techniczne i inne. Jednostki mobilne, ze względu na konieczność wykonywania zadań na znacznej przestrzeni (teoretycznie dla brygady OT rejon odpowiedzialności miał liczyć 2000-3000 km2, dla pułku OT – 1200-1800 km2, batalion OT – 400-600 km2), miały mieć środki transportowe i dysponować zapasami na kilka dni walki (działań). Inne jednostki lokalnego (powiatowego) podporządkowania, ze względu na mniejszy zasięg terytorialnego działania (batalion forteczny OT – 25 km2) oraz bardziej ograniczony charakter zadań, miały być jednostkami stacjonarnymi korzystającymi z miejscowej infrastruktury technicznej i społecznej oraz lokalnych zasobów materiałowych.

Natomiast pod względem funkcjonalności wojska OT podzielono na jednostki ogólnego przeznaczenia, jednostki rodzajów wojsk i pododdziały logistyczne, a także ośrodki szkoleniowe i inne jednostki stacjonarne. Miały to być jednostki bojowe i zabezpieczające (wspierające), a jednocześnie mobilne lub stacjonarne. Do jednostek ogólnego przeznaczenia OT wojsk lądowych zaliczano brygady OT (BOT), pułki OT (pOT), bataliony OT (bOT), bataliony ochrony i obrony obiektów (boo), bataliony forteczne (bfort) i kompanie dowodzenia (kdowOT). Jednostkami tego typu w WLiOP miały być bataliony i kompanie ochrony i obrony obiektów (boo i koo), natomiast w Marynarce Wojennej – dywizjony OT (dOT), samodzielne kompanie piechoty OT (skpOT), kompanie obserwacji brzegowej OT (kobOT) i grupy jednostek pływających OT (gjpOT).

Etaty jednostek OT

Brygada Obrony Terytorialnej miała składać się z dowództwa i sztabu, pięciu batalionów piechoty, dywizjonu artylerii przeciwpancernej, dywizjonu przeciwlotniczego, kompanii saperów, kompanii rozpoznawczej, kompanii przeciwchemicznej, kompanii łączności, kompanii zaopatrzenia, kompanii remontowej i kompanii medycznej. Brygady miały w formie szkieletowej funkcjonować również w czasie pokoju, co powodowało istnienie w ich strukturze m.in. wydziałów wychowania, kadrowego i finansowego i szefostwa służby zdrowia.

Batalion piechoty brygady miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, trzy kompanie piechoty (trzy plutony piechoty), baterię moździerzy (dwa plutony moździerzy – 6 moździerzy), baterię przeciwpancerną (3 armaty przeciwpancerne, 3 działa bezodrzutowe), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Brygada OT etat 1999

Dywizjon przeciwpancerny brygady miał mieć pluton dowodzenia, trzy baterie przeciwpancerne (trzy plutony przeciwpancerne – 6 armat przeciwpancernych), pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i drużynę medyczną. Dywizjon przeciwlotniczy brygady miał posiadać pluton dowodzenia, trzy baterie przeciwlotnicze (trzy plutony przeciwlotnicze – 4 armaty przeciwlotnicze, 4 wielkokalibrowe przeciwlotnicze karabiny maszynowe), pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny. Kompania saperów brygady miała składać się dowództwa, dwóch plutonów saperów, plutonu technicznego, plutonu rozminowania, drużyny zaopatrzenia, drużyny gospodarczej i drużyny remontowej.

Brygadowa kompania rozpoznawcza miała mieć dowództwo, trzy plutony rozpoznawcze i drużynę gospodarczą. Kompania zaopatrzenia miała posiadać dowództwo, pluton transportu amunicji, pluton transportu mps i pluton gospodarczy, kompania remontowa – dowództwo, pluton remontu pojazdów kołowych, pluton remontu uzbrojenia, pluton robót specjalistycznych i drużynę ewakuacyjną, natomiast kompania medyczna – dowództwo, pluton medyczny, drużynę ewakuacji medycznej i drużynę gospodarczą.

Łącznie brygada OT miała mieć 3467 ludzi i powinna być uzbrojona (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 156 ręcznych karabinów maszynowych, 358 granatników przeciwpancernych, 30 moździerzy kalibru 82 mm i 15 dział bezodrzutowych, 33 armaty przeciwpancerne kalibru 85 mm, 12 wielkokalibrowych przeciwlotniczych karabinów maszynowych kalibru 14,5 mm i 12 armat przeciwlotniczych kalibru 57 mm.

Wyposażenie techniczne brygady OT powinno obejmować 55 radiostacji, 2 węzły łączności, 1 wóz dowodzenia, 2 komplety mostów SMT, 3 spycharko-ładowarki, 9 spychaczy, 3 koparki, 4 żurawie, 14 kuchni polowych, 18 motocykli, 2 samochody osobowe, 252 samochody ciężarowo-terenowe, 28 samochodów specjalnych (warsztatowych i innych), 4 cysterny paliwowe, 1 cysternę na wodę, 1 ciągnik, 4 sanitarki, 2 sale operacyjne, 28 wykrywaczy min, 4 samochody rozpoznania skażeń, 22 zestawy PChR, 22 rentgenoradiometry, 3 zestawy regulacji ruchu, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze, przyczepy).

Pułk Obrony Terytorialnej składać się miał z dowództwa i sztabu, dwóch batalionów piechoty zmotoryzowanej, dwóch batalionów ochrony i obrony obiektów, kompanii saperów, kompanii ratownictwa technicznego, kompanii regulacji ruchu, kompanii łączności, plutonu rozpoznania skażeń, kompanii zaopatrzenia, kompanii remontowej, kompanii medycznej.

Pułk OT etat 1999

Batalion piechoty zmotoryzowanej miał posiadać dowództwo i sztab, drużynę dowodzenia, trzy kompanie piechoty zmotoryzowanej (trzy plutony zmotoryzowane), kompanię wsparcia (pluton moździerzy, pluton dział bezodrzutowych), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Batalion ochrony i obrony obiektów powinien mieć dowództwo i sztab, drużynę dowodzenia, trzy do pięciu kompanii ochrony i obrony obiektów (trzy plutony ochrony i obrony obiektów) i drużynę gospodarczą.

Kompania saperów miała składać się z dowództwa, dwóch plutonów saperów, plutonu technicznego i drużyny rozminowania. Kompania ratownictwa technicznego posiadała dowództwo, dwa plutony ratownictwa technicznego, pluton techniczny, drużynę rozpoznania, drużynę gospodarczą. Kompania regulacji ruchu miała dowództwo, drużynę dowodzenia, drużynę motocyklową i trzy plutony regulacji ruchu. Kompania łączności składała się z dowództwa, plutonu radiowego, plutonu łączności i drużyny poczty polowej.

Kompania zaopatrzenia miała posiadać dowództwo, pluton transportu amunicji, pluton transportu mps i pluton gospodarczy, kompania remontowa – dowództwo, pluton remontu pojazdów kołowych, pluton remontu uzbrojenia, pluton robót specjalistycznych i drużynę ewakuacyjną, natomiast kompania medyczna – dowództwo, pluton medyczny, drużynę ewakuacji medycznej i drużynę gospodarczą.

Łącznie pułk OT miał mieć 2103 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 144 ręczne karabiny maszynowe, 153 granatniki przeciwpancerne, 6 moździerzy kalibru i 6 dział bezodrzutowych.

Wyposażenie techniczne pułku OT powinno obejmować 55 radiostacji, 2 węzły łączności, 1 wóz dowodzenia, 2 komplety mostów SMT, 3 spycharko-ładowarki, 9 spychaczy, 3 koparki, 4 żurawie, 14 kuchni polowych, 18 motocykli, 2 samochody osobowe, 252 samochody ciężarowo-terenowe, 28 samochodów specjalnych (warsztatowych i innych), 4 cysterny paliwowe, 1 cysternę na wodę, 1 ciągnik, 4 sanitarki, 2 sale operacyjne, 30 wykrywaczy min, 4 samochody rozpoznania skażeń, 22 zestawy PChR, 22 rentgenoradiometry, 3 zestawy regulacji ruchu, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze, przyczepy).

Samodzielny batalion OT miał posiadać dowództwo i sztab, pluton dowodzenia, trzy kompanie piechoty (trzy plutony piechoty), kompanię wsparcia (pluton moździerzy, pluton dział bezodrzutowych), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton medyczny i drużynę remontową.

Łącznie batalion OT miał mieć 478 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 27 ręcznych karabinów maszynowych, 27 granatników przeciwpancernych, 3 moździerze i 3 działa bezodrzutowe.

Wyposażenie techniczne batalionu OT powinno obejmować 24 radiostacje, 2 węzły łączności, 2 kuchnie polowe, 1 samochód osobowy, 52 samochody ciężarowo-terenowe, 2 sanitarki, 1 salę operacyjną, 1 warsztat, 6 wykrywaczy min, 4 zestawy PChR, 4 rentgenoradiometry, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze).

Samodzielny batalion obrony fortecznej miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, trzy kompanie piechoty, baterię moździerzy, baterię przeciwpancerną, pluton saperów, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Łącznie batalion obrony fortecznej miał mieć 590 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 27 ręcznych karabinów maszynowych, 27 granatników przeciwpancernych, 18 zestawów przeciwpancernych pocisków kierowanych, 9 moździerzy i 4 rakietowe miotacze ognia, 4 zestawy przeciwlotnicze Strzała-2M i 2 zestawy przeciwlotnicze ZU-23.

Samodzielny batalion ratownictwa inżynieryjnego miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, dwie kompanie ratownictwa inżynieryjnego, kompanię ewakuacyjną, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

© Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej

Polskie wojska aeromobilne – potrzeby, możliwości, perspektywy

W skład Inspektoratu Wojsk Lądowych, komórki podlegającej sztabowi Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych (DG RSZ), oprócz Zarządu Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych (ZWPiZ), któremu podlegają brygady tzw. „ciężkie”, wyposażone w czołgi i bojowe wozy piechoty, a także Zarządu Wojsk Rakietowych i Artylerii (ZWRiA) skupiającego pododdziały artylerii, występuje trzeci zarząd „bojowy” – Zarząd Wojsk Aeromobilnych i Zmotoryzowanych (ZWAiZ). ZWAiZ podlegają polskie jednostki aeromobilne, tj. 25. Brygada Kawalerii Powietrznej, 6. Brygada Powietrzno Desantowa, 1. Brygada Lotnictwa Wojsk Lądowych oraz do niedawna podporządkowane szefowi WPiZ, 12. i 17. Brygady Zmechanizowane. Podległość tych dwóch ostatnich jednostek szefowi wojsk tzw. lekkich wydaje się nieporozumieniem, które miejmy nadzieje zostanie wkrótce naprawione, a jednostki wyposażone w kołowe transportery Rosomak znajdą się w odrębnej strukturze podporządkowanej DG RSZ.

W skład 6. Brygady Powietrznodesantowej im. gen. Stanisława F. Sosabowskiego wchodzą następujące zasadnicze pododdziały: 6. batalion dowodzenia im. gen. broni Józefa Kuropieski – Kraków, 6. batalion desantowo-szturmowy im. gen. dyw. Edwina Rozłubirskiego – Gliwice, 16. batalion powietrznodesantowy im. gen. bryg. Mariana Zdrzałki – Kraków, 18. bielski batalion desantowo-szturmowy im. kpt. Ignacego Gazurka – Bielsko-Biała, 6. batalion logistyczny im. gen. dyw. Ignacego Prądzyńskiego – Kraków, 6. grupa zabezpieczenia medycznego – Kraków.

Natomiast w skład 25. Brygady Kawalerii Powietrznej im. Księcia Józefa Poniatowskiego wchodzą następujące zasadnicze pododdziały: 25. batalion dowodzenia – Tomaszów Mazowiecki, 1. batalion kawalerii powietrznej – Leźnica Wielka, 7. batalion kawalerii powietrznej – Tomaszów Mazowiecki, 1. dywizjon lotniczy – Leźnica Wielka, 7. dywizjon lotniczy – Nowy Glinnik, 25. batalion logistyczny – Tomaszów Mazowiecki, 25. grupa zabezpieczenia medycznego, Powietrzna Jednostka Ewakuacji Medycznej – Nowy Glinnik, Ośrodek Szkolenia Aeromobilno-Spadochronowego – Leźnica Wielka.

25. Brygada Kawalerii Powietrznej 1

Polskie siły aeromobilne to pięć batalionów lekkiej piechoty wyposażonych w nowoczesne uzbrojenie i sprzęt wojskowy.

Z kolei w skład 1. Brygady Lotnictwa Wojsk Lądowych wchodzą następujące zasadnicze pododdziały: 49. Baza Lotnicza – Pruszcz Gdański, 56. Baza Lotnicza – Inowrocław, Dywizjon Rozpoznania Powietrznego – Mirosławiec, Centralna Grupa Taktycznych Zespołów Kontroli Obszaru Powietrznego – Inowrocław.

Należy podkreślić, że możliwości wykonawcze wojsk aeromobilnych będą w zasadniczej mierze wynikać z możliwości środków transportu (śmigłowców i samolotów) oraz wsparcia udzielonego przez własne lotnictwo. Promień taktyczny działania 25. BKPow. i jednostek śmigłowców bojowych wynosi około 150-200 km i jest podyktowany możliwościami maszyn i ich promieniem działania, w przypadku 6. BPD, a w zasadzie jej części, możliwości te będą większe, ale w większym stopniu uzależnione od wsparcia lotnictwa bojowego i transportowego.

Bataliony aeromobilne

Bataliony liniowe obu brygad zaliczane są do tzw. pododdziałów lekkich, choć organizacja i wyposażenie poszczególnych jednostek różnią się. Przykładowo, 18. batalion powietrznodesantowy, jako jedyny w tym rodzaju wojsk, posiada kompanie szturmową i wsparcia z pojazdami HMMVW w charakterze pojazdów transportowych i nośników (ciągników) uzbrojenia.

Ogólnie jednak bataliony powietrznodesantowe i kawalerii powietrznej posiadają kompanię dowodzenia, trzy kompanie liniowe (szturmowe), kompanię wsparcia, taktyczny zespół koordynacji operacji powietrznych oraz kompanię logistyczną i zespół zabezpieczenia medycznego.

Kompania szturmowa składa się z trzech plutonów szturmowych, plutonu przeciwpancernego z sześcioma lub dziewięcioma obsługami przenośnych wyrzutni pocisków Spike-LR, a także z sekcji strzelców wyborowych i drużyny transportowej. Drużyny szturmowe są nieduże (siedmioosobowe), pluton to trzy drużyny oraz drużyna dowodzenia z moździerzem LM-60D kalibru 60 mm i środkami do rozwijania systemu łączności grupy bojowej.

Kompania wsparcia składa się z drużyny dowodzenia, trzech plutonów moździerzy i drużyny gospodarczej, a kompania dowodzenia z plutonu łączności, plutonu rozpoznawczego, plutonu regulacji ruchu i plutonu logistycznego.

W skład batalionów dowodzenia obu brygad wchodzą kompania łączności, kompania rozpoznawcza, kompania saperów, bateria przeciwlotnicza, kompania regulacji ruchu, pluton przeciwchemiczny i kompania logistyczna. Batalion dowodzenia 6. BPD posiada dodatkowo kompanię zabezpieczenia lądowania.

W czasie działań bojowych kompanie saperów stają się samodzielnymi pododdziałami, podporządkowanymi dowódcom obu brygad, ale w praktyce działają w składzie taktycznych grup bojowych. Kompania saperów brygady powietrznodesantowej składa się z dowództwa, dwóch plutonów saperów, plutonu płetwonurków, drużyny robót inżynieryjnych, drużyny minowania, drużyny wydobywania i oczyszczania wody, drużyny zabezpieczenia, drużyny zaopatrzenia i drużyny transportowej. Z kolei kompania saperów brygady kawalerii powietrznej składa się z dowództwa, trzech plutonów saperów, plutonu płetwonurków, drużyny robót inżynieryjnych, drużyny wydobywania i oczyszczania wody i drużyny zabezpieczenia.

Potencjał bojowy batalionów aeromobilnych ma ogólny wpływ na charakterystykę formacji kawalerii powietrznej i powietrznodesantowych. Wedle obecnie funkcjonujących uregulowań regulaminowych batalion powietrznodesantowy może utrzymywać obszar o szerokości 3-5 km i głębokości 3 km, przykładowo, w czasie ćwiczeń w 2012 r. głębokość rejonu obrony 6. BPD działającej całością sił ustalono na 17 km.

Środki transportowe i wsparcia – śmigłowce

Podstawowymi śmigłowcami użytkowanymi przez wojska aeromobilne są to śmigłowce rodziny W-3 Sokół, oraz Mi-8 i Mi 17. Śmigłowce te skupione są w dwóch dywizjonach – 1. Dywizjonie Lotniczym składającym się z eskadry śmigłowców Mi-8 i eskadry maszyn Mi-17, natomiast 7. Dywizjon Lotniczy ma dwie eskadry na śmigłowcach W-3WA Sokół oraz trzy Sokoły w wersji rozpoznawczej Porcjon-2/3 i jedną maszynę W-3 PSOT, czyli powietrzne stanowisko obserwacji terenu. Pierwszy dywizjon posiadać ma etatowo 28 śmigłowców ciężkich, drugi – 32 maszyny lekkie.

Dodatkowo do jednostek lotniczych zalicza się Powietrzną Jednostkę Ewakuacji Medycznej (Nowy Glinik) z dwoma śmigłowcami Mi-17AE i dwoma W-3AE.

49. Baza Lotnicza ma dwie eskadry śmigłowców bojowych Mi-24D, łącznie etatowo 24 maszyny, 56. Baza Lotnicza – jedną eskadrę śmigłowców bojowych Mi-24W – 12 maszyn, poza tym obie bazy lotnicze posiadają po jednej eskadrze śmigłowców wielozadaniowych Mi-2, łącznie etatowo 32 maszyny. Dywizjon rozpoznania powietrznego ma posiadać eskadrę bezzałogowych systemów rozpoznawczych klasy mini i eskadrę bezzałogowych systemów rozpoznawczych klasy taktycznej.

W kwietniu 2015 r. w MON, jako zwycięzcę postępowania w zakresie pozyskania nowych wielozadaniowych śmigłowców dla SZ RP, wskazało maszynę Airbus Helicopters H225M Caracal.

Caracal PL 1

Mimo, że ogólnymi zdolnościami transportowymi H225M najbardziej, spośród trzech branych pod uwagę konkurentów, odpowiada Mi-17, nie posiada jednak, tak jak konstrukcja rosyjska, rampy lub dużych tylnych wrót ładunkowych. Z punktu widzenia transportu samych żołnierzy różnica mało istotna, z uwagi na transport śmigłowcami również broni ciężkiej poważna, bowiem tylko poprzez szerokie drzwi tylne i rampę można szybko wyładować np. ważące 300 kg moździerze M-98, skrzynie z amunicją, wyposażeniem i zaopatrzeniem, małe pojazdy, np. motocykle, quady, które można transportować wewnątrz śmigłowca tej klasy.

Patrząc z tej perspektywy, decyzja o zmianie kształtu zamówienia, przypomnijmy, z planowanych 48 śmigłowców w wersji transportowej zakupione zostanie tylko 16 – w celu zastąpienia Mi-8 – a także o utrzymaniu w dalszej eksploatacji Mi-17 wydaje się zrozumiała i oparta na racjonalnych przesłankach. Jedynym obecnie racjonalnym ekonomicznie i funkcjonalnie rozwiązaniem problemu transportu sprzętu i ładunków byłby zakup maszyn ciężkich klasy CH-47 Chinook.

Zakup kilkunastu (od 12 do 24 sztuk) śmigłowców CH-47F mógłby rozwiązać problem utrzymania odpowiednich zdolności transportowych po wycofaniu maszyn rodziny Mi-17. Należy jednak mieć świadomość, że wyjątkowo wysokie koszty wprowadzenia, jak i użytkowania tych maszyn, zapewne wielokrotnie wyższe niż maszyn z zakładów im. Mila, powodują, że nie należy spodziewać się konkretnego planu pozyskania śmigłowców klasy 20-30 ton przed 2022 r.

Jednak problem zapewnienia brygadom lekkim odpowiednich możliwości transportowych jest kwestią zasadniczą dla dalszego funkcjonowania i możliwości rozwoju wojsk aeromoblinych.

Jeszcze niedawno MON zapowiadało wstępnie zakup dla SZ RP docelowo nawet 200 śmigłowców różnego typu – 90 maszyn wielozadaniowych, 32 szturmowe, 54 transportowe, 24 ciężkie transportowe. Wydaje się, że te ambitne plany w zderzeniu z rzeczywistością są nieaktualne. Należy wziąć bowiem pod uwagę, że szacowany koszt zakupu 50 maszyn Caracal może wynieść nawet 13 mld PLN, czyli prawie 10% środków przeznaczonych na modernizację techniczną armii w latach 2013-2022. Zapewne drugie tyle pochłonie eksploatacja maszyn.

Środki transportowe – samoloty

Samoloty transportowe SZ RP skupione są w 3. Skrzydle Lotnictwa Transportowego (3. SLTr) w Powidzu. W skład skrzydła wchodzi 1. Baza Lotnictwa Transportowego w Warszawie z eskadrą śmigłowców, 8. Baza Lotnictwa Transportowego w Krakowie-Balicach z 12. i 13. eskadrami lotniczymi, 33. Baza Lotnictwa Transportowego w Powidzu z 14. Eskadrą Lotniczą i 7. Eskadrą Działań Specjalnych oraz trzy lotnicze Grupy Poszukiwawczo-Ratownicze.

CASA C-295M 1

Posiadane obecnie 21 samoloty C-130E i C-295M zabezpieczają potrzeby transportowe SZ RP i nie wydaje się zasadne zwiększanie ich ilości w najbliższych latach.

Zasadnicze wyposażenie 3. SLTr stanowi 16 maszyn C-295M, zgrupowanych w 8. Bazie Lotnictwa Transportowego. Casy są prawdziwymi „końmi roboczymi” polskich sił zbrojnych – zapewniają nie tylko możliwość szkolenia skoczków, ale także (ze względu na szczupłość środków) transport zaopatrzenia także na potrzeby kontyngentów wojskowych (latały min do Afganistanu). Maszyny zabierają na pokład do 9700 kg ładunku, 5 palet 463L, bądź do 47 spadochroniarzy. Cięższe samoloty transportowe to pięć C-130E Hercules, znajdujących się na stanie 33. Bazy Lotnictwa Transportowego w Powidzu, samoloty otrzymane od Stanów Zjednoczonych w ramach programu FMF, dość stare, ponieważ wyprodukowane w latach siedemdziesiątych i wymagające w najbliższym czasie wymiany. Na pokład mogą zabrać do 19 ton ładunku, m.in. 2-3 pojazdy klasy HMMWV, 6 palet 463L lub 64 skoczków. Trudno się spodziewać, aby w najbliższym czasie MON zdecydowało się na poszerzenie floty maszyn tej klasy.

Zasobniki desantowe 1

Zasobnik ZT-100, ładowność do 100 kg. Stosowanie wyłącznie lekkich zasobników sprawiało, że realny potencjał 6. BPD był mniej niż iluzoryczny.

Siły Zbrojne RP posiadają także 37 samolotów An-28/M-28 w różnych wersjach, z tego 14 egzemplarzy w Marynarce Wojennej i 23 w Siłach Powietrznych, m.in. w 8. BLTr (8 sztuk) i 33. BLTr (7 sztuk). Są to lekkie maszyny o zdolnościach krótkiego startu i lądowania, mogące operować z lądowisk gruntowych. Służą przede wszystkim do zadań pomocniczych, w tym do szkolenia pilotów i transportu ludzi oraz niewielkich ładunków. Na pokład mogą zabrać do 17 skoczków lub 2000 kg ładunku.

Dodatkowo MON bierze udział w międzynarodowym projekcie Multi Role Transport Tanker. Wraz z Holandią, Norwegią negocjowany jest zakup czterech wielozadaniowych samolotów tankowania powietrznego A330M MRTT, które będą działały w ramach wspólnej jednostki z macierzystą bazą w Eindhoven. Maszyny te dysponują dość dużymi możliwościami transportowymi i z pewnością mogą odciążyć Casy i Herculesy w zadaniach związanych z zabezpieczeniem materiałowym ewentualnych kolejnych polskich kontyngentów wojskowych. Interesującym wątkiem jest jak zostanie uregulowana kwestia wykorzystania tych maszyn w przypadku działań w czasie kryzysu lub wojny.

Zasobniki desantowe 2

Zasobniki towarowe Container Delivery System A-22 o wymiarach podstawy 48 x 48 cali, wysokości 62 cali i masie do 650 kg. Zasobniki CDS służą do przerzutu żywności, paliwa i amunicji.

Warto wspomnieć, że od 2009 roku 6. Brygada Powietrznodesantowa ma możliwość zaopatrywania swych pododdziałów z powietrza. Po kilkunastu latach przerwy przeszkoleni m. in. przez Hiszpanów z Airbus Military, żołnierze kompanii zabezpieczenia desantowania, wchodzącej w skład 6. batalionu logistycznego, a mogli „zrzucić” pierwsze ciężkie ładunki. Wcześniej przez kilka lat zrzuty ograniczały się wyłącznie do lekkich zasobników towarowych.

W ogólnej ocenie środki transportowe jakimi dysponuje Wojsko Polskie umożliwiają jednorazowe przerzucenie (oraz zabezpieczenie materiałowe) przy pomocy wszystkich dostępnych śmigłowców i samolotów jednego słabego batalionu – w przybliżeniu takiego jaki obecnie funkcjonuje w ramach 6. czy 25. Brygady.

Z tego względu i z uwagi na słabość środków wspierających, a także ewentualne trudności z zabezpieczeniem działań pod względem materiałowym, bardziej prawdopodobne wydaje się jednak wykorzystanie w walce mniejszych grup desantowych, szczebla plutonu lub kompanii. Należy zatem postawić tezę, że o ile w siłach średnich i ciężkich podstawowym modułem bojowym jest batalion (batalionowa grupa bojowa), o tyle w wojskach aeromobilnych – z uwagi na stan sił i środków – będą to plutony, rzadziej kompanie. Teoretycznie 25. BKPow. jest w stanie wydzielić dwie taktyczne grupy bojowe w sile wzmocnionego batalionu lub 6-8 szwadronowych grup bojowych, dla 6. BPD będą to trzy TGB lub 9-12 SzGB.

Tara desantowa Casa C295M

Platform Delivery System – tara desantowa umożliwiająca transport większych ładunków, sprzętu, w tym mniejszych pojazdów, o masie do 12 ton – w zależności od wersji.

Zgodnie z analizami dotyczącymi sił aeromobilnych manewr pionowy sił „lekkich” z użyciem skupionych sił lotniczych jest opłacalny, po warunkiem jednak, że zostanie racjonalnie zaplanowany i przeprowadzony we współdziałaniu z innymi rodzajami wojsk i uderzeniami lotnictwa.

Wzmocnienie potencjału

Jednostki powietrznodesantowe ze względu na specyfikę wykonywanych zadań powinny diametralnie różnić się organizacją i wyposażeniem od jednostek ogólnowojskowych. Struktura pododdziałów przygotowanych „do desantu” powinna umożliwiać proste wydzielenie komponentu zadaniowego – rzutu szturmowego (plutony, kompanie szturmowe) oraz wzmocnienia (pododdziały wsparcia wyposażone w moździerze, zestawy przeciwpancerne, zestawy przeciwlotnicze).

Podstawowym „modułem” powinien być pluton szturmowy – składający się z trzech drużyn szturmowych i sekcji dowodzenia. Drużyny powinny być większe niż obecnie, tj. co najmniej dziewięciosobowe, wyposażone w broń strzelecką indywidualną i zespołową, a także lekką broń przeciwpancerną (przeciw umocnieniom polowym), zdolne do samodzielnego prowadzenia działań, np. szturmu budynków. Trzy takie plutony oraz pluton wsparcia z trzema moździerzami LM-60D, trzema zestawami Spike-LR i drużyną strzelców wyborowych z karabinami wyborowymi kalibru 7,62 mm i 12,7 mm, to kompania szturmowa, która może być wzmocniona kolejnymi plutonami szturmowymi bądź wsparcia.

Amunicja Carl Gustav 84 mm

Specyfika zadań wymusza na drużynie aeromobilnej posiadanie lekkiej broni wsparcia. Ze względu na ograniczenia powinna być to broń możliwie uniwersalna. W takie potrzeby dobrze wpisuje się działo bezodrzutowe Carl-Gustaf, który dysponuje szerokim wachlarzem amunicji przeznaczonej nie tylko do niszczenia pojazdów, ale i umocnień i siły żywej, widocznej na zdjęciu. Jest to popularne rozwiązanie, choć warto pamiętać, że nie jedyne.

Oprócz reorganizacji pododdziałów najniższego szczebla potrzebne jest zwiększenie mobilności pododdziałów po zrzucie. Aeromobilnej piechocie potrzeba lekkich pojazdów, których przerzut nie byłby problemem dla posiadanych przez SZ RP środków, a które zapewniłyby manewr środkami ogniowymi. Obecnie moździerze M-98 transportowane są bezpośrednio na stanowiska, z którego będą prowadzić ogień. W przypadku niebezpieczeństwa i potrzeby nagłego opuszczenia rejonu działań (z reguły oprócz zasadniczego stanowiska ogniowego przygotowuje się jedno – dwa stanowiska zapasowe, odległe od 400-600 m od siebie) dowódcy nie pozostaje nic innego jak porzucenie sprzętu – jak wspomniano M-98 z wózkiem transportowym ma masę około 300 kg. Dodatkowo pojazdy te stanowiłyby szczątkową formę zaplecza logistycznego i zapewniałyby transport amunicji lub zaopatrzenia z punktu zrzutu do jednostek walczących.

MON prowadzi kilka postępowań celem pozyskania pojazdów, które docelowo maja trafić także do pododdziałów aeromobilnych.

Pojazdy ogólnowojskowe – Mustang

MON w ramach obecnego PMT planuje zakup 1600 nowych pojazdów osobowo-ciężarowych wysokiej mobilności, które zastąpią eksploatowane obecnie samochody terenowe Honker. Wymagany jest napęd 4×4, możliwość przewozu w wersji nieopancerzonej 9 osób lub 2000 kg ładunku. Pojazd ma mieć dach w dwóch odmianach: miękkiej, demontowanej, wykonanej z materiału (soft top) oraz klasycznej metalowej (hard top). Prócz tego ma być także wersja opancerzona do poziomu 2 (w tym szyby) oraz 2b dla ochrony przeciwminowej według STANAG 4569A/B. Dopuszczalna masa całkowita Mustanga nie powinna przekraczać 3500 kg.

Tarpan Honker 2324 1

W ramach modernizacji technicznej SZ RP polski resort obrony planuje zakup 1,6 tys. nowych samochodów terenowych, które mają zastąpić Honkery. Część Mustangów zapewne trafi do jednostek aeromobilnych.

Pojazd musi mieć siedzenia absorbujące energię wybuchu (w wersji opancerzonej) i minimum trzypunktowe pasy bezpieczeństwa. Wymagana prędkość maksymalna nie może być mniejsza niż 90 km/h po szosie i 50 km/h w terenie, a minimalny zasięg to 650 km. Pojazdy mają być zdolne do ciągnięcia przyczepy o masie do 750 kg. Wymagana jest także możliwość transportu na pokładzie samolotów transportowych, m.in. C-130 Hercules.

Pojazdy wielozadaniowe – Pegaz

Ze względu na niejawny tryb postępowania, nie jest możliwe publikowanie wymagań taktyczno-technicznych stawianych pojazdom Pegaz. Wiadomo, że MON zakłada zakup około 500 pojazdów wielozadaniowych w dwóch odmianach: bojowej i dowodzenia. Mimo tytułu postępowania, wozy mają być zakupione nie tylko dla Wojsk Specjalnych, ale i Wojsk Lądowych.

Lekkie pojazdy rozpoznawczo-uderzeniowe – Żmija

MON ogłosiło także postępowanie przetarg na dostawę stu osiemnastu pojazdów dalekiego rozpoznania o kryptonimie Żmija. Według wstępnych wymogów mają to być pojazdy z niezależnym napędem 4×4, o masie własne do 1700 kg i możliwości przewozu minimum trzech osób i 900 kg ładunku. Zasięg po drogach utwardzonych to minimum 800 km (wartość pożądana to 1200 km), silnik o mocy co najmniej 90 kW (123 KM) ma zapewniać prędkość maksymalną 100 km/h (pożądana do 120 km/h). Na drogach gruntowych wartości wymagane maleją odpowiednio do 60 km/h (70 km/h). Minimalną głębokość brodzenia określono na 0,5 m, pokonywania rowów o szerokości do 0,6 m i przeszkód pionowych o wysokości do 0,3 m. Pojazd musi być wyposażony w czteropunktowe pasy bezpieczeństwa i siedzenia absorbujące energię wybuchu, podłoga Żmii ma zapewniać ochronę na poziomie 1 według STANAG 4569, a koła muszą mieć wkładki run-flat. Pojazd ma być uzbrojony w karabin maszynowy kalibru 7,62 lub kalibru 12,7 mm albo granatnik automatyczny kalibru 40 mm, dodatkowo wyposażony powinien być w uchwyt dla karabinu maszynowego kalibru 7,62 mm na stanowisku dowódcy. Gabaryty pojazdu powinny umożliwiać transport na pokładzie średniego samolotu transportowego C-130 lub na podwieszeniu zewnętrznym pod śmigłowcami, jak również zapewnić możliwość desantowania metodą spadochronową. Założono 7-dniową autonomiczność działania grupy

Pojazdy oraz przyczepy wysokiej mobilności

Najciekawszym, z punktu widzenia jednostek podległych ZWAiZ, jest jednak dialog techniczny w sprawie 80 pojazdów i 160 przyczep wysokiej mobilności specjalnie dla jednostek aeromobilnych. MON poszukuje małych, tj. o długości do 3,6 m, szerokości do 2,1 m i wysokości do 2,3 m, pojazdów w układzie 4×4 lub 6×6, które można „zrzucać”, przy pomocy 12-stopowej platformy PDS, z C-295M i C-130 lub transportować na zawiesiu pod śmigłowcem Mi-17 (H225M). Pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej 3500 kg mają mieć ładowność 1200 kg. Wóz ma mieć możliwość transportu 4 żołnierzy lub dwóch i rannego na noszach, albo dwóch i zasobnika CDS A-22. Pojazd ma mieć możliwość szybkiego montażu stanowiska strzeleckiego dla karabinu maszynowego, bądź zestawu Spike-LR. Oprócz tego pojazd ma mieć możliwość holowania dwóch przyczepek – każda o masie do 750 kg (i ładowności 450 kg) lub też przyczepki i zestawu przeciwlotniczego ZUR-23-2 lub moździerza M-98.

Alvis Supacat 6x6

Nie wiadomo, czy Inspektorat Uzbrojenia MON szuka pojazdu na kształt wszędołazu Alvis Supacat 6×6, czy może bardziej konwencjonalnej konstrukcji.

Generalnie dość niejednoznaczne, jeśli chodzi o kształt pojazdu, wymagania jasno mówią o docelowym przeznaczeniu tych pojazdów. Mają to być długo wyczekiwane i potrzebne środki holownicze dla „ciężkiego” oręża batalionów lekkich.

Środki rozpoznawcze

Oprócz naziemnych systemów zwiadowczych i wskazywania celów, kompanie i bataliony aeromobilne powinny posiadać bezzałogowe środki rozpoznawcze. Polskie przyszłe drony klasy taktycznej i MALE, czy też uderzeniowe, będą stacjonować w Mirosławcu i pozostawać do dyspozycji dowództwa szczebla operacyjnego i nie należy się spodziewać, aby w czasie wojny w takie środki zostały wyposażone jednostki aeromobline. Natomiast małe BŚR klasy mini i mikro – są zarówno potrzebne jak i przystępne cenowo. Kompanie operujące na terenie zajętym przez nieprzyjaciela muszą dysponować odpowiednim obrazem sytuacji. Ze względu na sposób przerzutu nie mogą liczyć na zaawansowane środki rozpoznawcze bazujące na platformach lądowych, a śmigłowce załogowe nie zawsze będą mogły podjąć ryzyko operowania w głębi ugrupowania przeciwnika.

Lekkie haubice dla desantu?

Często można się spotkać z pomysłem wyposażenia jednostek aeromobilnych w lekkie haubice holowane. Haubice kalibru 105, a nawet kalibru 155 mm, o masie od 1500 do 4000 kg, można bez większych problemów transportować na zawiesiach pod śmigłowcami, a w niektórych wypadkach nawet zrzucać z samolotów. Z pewnością taka broń zwiększyłaby możliwości formacji. Jednak należy pamiętać samo posiadanie haubic to nie wszystko. Praktyczne wykorzystanie tej broni oznacza zwielokrotnienie potrzeb z zakresu transportu (przerzut, dział, amunicji, środków ciągu itd.) co nie jest obecnie akceptowalne przy nader skromnych polskich możliwościach.

Środki przeciwlotnicze

Obecnie obie brygady dysponują standardowymi środkami przeciwlotniczymi Wojsk Lądowych – zestawami rakietowo-artyleryjskimi ZUR-23-2 oraz przenośnymi przeciwlotniczymi zestawami rakietowymi Grom. Środki te w brygadach mają ograniczone możliwości zwalczania samolotów i śmigłowców, nie tyle z uwagi na możliwości bojowe, ale ze względu m.in. na brak jednolitego systemu dowodzenia, luki w pokryciu ogniowym oraz działanie zwykle z zasadzek, jednak ciężko tutaj wprowadzić istotne zmiany w jakości tych pododdziałów. W analizie potrzeb należy pamiętać, że podstawą prowadzenia skutecznych aeromoblinych jest kontrola przestrzeni powietrznej nad obszarem operacji, a to może zapewnić jedynie własne (sojusznicze) lotnictwo bojowe, czyli polskie Siły Powietrzne.

Ograniczone możliwości

Niezależnie od tego w jaki sposób zostanie wzmocniony potencjał pododdziałów aeromobilnych, należy mieć świadomość, że zasadniczo możliwości wykorzystania tych formacji pozostaną niezmienione. Podczas obrony terytorium kraju – podstawowego zadania SZ RP – jednostki aeromobline będą wydzielały niewielkie pododdziały do realizowania szeregu zadań szczebla taktycznego. Istotna zmiana tego stanu byłaby długotrwałym i bardzo kosztowny procesem, który może prowadzić tylko do wydrenowania budżetu ze środków, nie dając przy tym gwarancji wymiernych korzyści.

Caracal + haubica 105 mm

Co prawda można transportować sprzęt na zawiesiu pod śmigłowcem, ale ten sposób generuje dodatkowe komplikacje i ograniczenia, których należy unikać. Na zdjęciu brazylijski H225M z haubicą kalibru 105 mm.

Nie należy jednak wpadać w skrajność i zupełnie marginalizować wojsk aeromobilnych. Wszelki wysiłek powinien być skupiony na doskonaleniu struktur oraz wypracowania najwłaściwszej koncepcji wykorzystania niewielkich pododdziałów aeromobilnych podczas kombinowanych operacji – zarówno o charakterze zaczepnym, jak i obronnym.

Dywizja Desantowo-Szturmowa

W istocie powyższa nazwa jest prowokacją. Nie proponujemy utworzenia kolejnej struktury dowodzącej w gruncie rzeczy nielicznymi poddziałami walczącymi. Nie proponujemy rozbudowy wojsk aeromobilnych, widzimy natomiast potrzebę połączenia 25. BKPow. i 6. BPD w jedną strukturę. W skład jej powinny wejść dwa pułki aeromobilne – pułk kawalerii powietrznej powstały w wyniku połączenia 1 i 7. bkpow oraz pułk powietrzno desantowy z 16 i 18. bpd. Pułki o identycznej strukturze (kompanijnej), z identycznym uzbrojeniem i wyposażeniem. Mimo odmiennej nazwy zachowanej z uwagi na tradycję, żołnierze obu pułków będą przechodzić identyczne szkolenie i będą gotowi do prowadzenia operacji desantowych zarówno z wykorzystaniem spadochronów, jaki i śmigłowców. Trzeci pułk powinien mieć charakter „cięższy”, tj. nieprzygotowany do skoków, lecz zachowujący możliwość transportu powietrznego. Jego wyposażeniem powinny być lekkie pojazdy patrolowe, pułk będzie dysponował nieco inną organizacją i zdecydowanie większą siłą ognia w stosunku do pułków „lekkich”. Pułk mógłby powstać na bazie 22. batalionu piechoty górskiej. „Dywizję” powinien uzupełniać „batalion” rozpoznawczy, powstały na bazie 6. bpd, co z kolei wprowadza zmianę w organizacji batalionu dowodzenia gdzie zlikwidowana zostałaby kompania rozpoznawcza. Szkolenie w batalionie powinno obejmować w dużym stopniu tematykę działań specjalnych.

Struktura – przykład

Jednostka posiadałaby następujące pododdziały bojowe. Batalion dowodzenia, w skład którego weszłyby dwie kompanie dowodzenia, bateria przeciwlotnicza, pluton chemiczny, pluton saperów, kompania logistyczna, grupa zabezpieczenia medycznego. Batalion rozpoznawczy (batalion dalekiego rozpoznania i działań specjalnych) w składzie trzech kompanii rozpoznawczych. Pułk kawalerii powietrznej w składzie kompania dowodzenia, pięć szwadronów (kompanii), kawalerii powietrznej, kompania moździerzy (5 plutonów po 3 sztuki M-98), szwadron (kompania) logistyczny. Pułk powietrznodesantowy, w składzie kompania dowodzenia, pięć kompanii powietrznodesantowych, kompania moździerzy (5 plutonów po 3 sztuki M-98), kompania logistyczna. Pułk piechoty, w składzie składzie kompania dowodzenia, pięć kompanii powietrznodesantowych, kompania moździerzy (5 plutonów po 3 sztuki M-98), kompania logistyczna.

Razem czy osobno?

Interesującą kwestią jest temat podległości dywizjonów śmigłowców. Obecnie oba dywizjony, tj. 1. i 7. Dywizjony Lotnicze z Nowego Glinika i Leźnicy Wielkiej podlegają bezpośrednio dowódcy 25. BKPow. Niemniej w MON pojawiła się niedawno koncepcja połączenia potencjału wszystkich dywizjonów w „skrzydło” śmigłowcowe – gdzie obecne dywizjony zostaną zamienione na bazy lotnictwa. Wedle dość wstępnych założeń w Leźnicy Wielkiej miałby stacjonować dotychczas podległe 25. BKPow. eskadry, dodatkowo 7. Eskadra Działań Specjalnych, która dziś jest w Powidzu i podlega 33. BLTr. Podobnie w Nowym Gliniku, oraz Latkowie koło Inowrocławia, gdzie stacjonują śmigłowce 1. Brygady Lotnictwa Wojsk Lądowych. Wedle zamysłów docelowo skrzydło wchłonęłoby także śmigłowce należące do Marynarki Wojennej.

Mi-24

Mimo, że śmigłowce szturmowe nie znajdują się bezpośrednio na wyposażeniu 25. Brygady Kawalerii Powietrznej, to odgrywają niezmiernie istotne rolę dla jej funkcjonowania. Piechota bez wozów bojowych i artylerii skazana jest na wsparcie z powietrza – a to mogą zapewnić wyspecjalizowane śmigłowce.

Z jednej strony może to wzbudzać pewnego rodzaju emocje – wszak oczywistym wydaje się aby jednostka tak ściśle związana ze śmigłowcami jak kawaleria powietrzna posiadała własne środki transportowe. Z drugiej strony należy pamiętać ze 25. BKPow. jest jednostką bezpośrednio podległą ZWAiZ podobnie jak 1. BLWL. Polskie możliwości zmuszają do możliwie efektownego wykorzystania całej floty śmigłowców. A to można uzyskać koordynując ich działalność przez jeden podmiot. Zwłaszcza że śmigłowce „działają na rzecz” nie tylko formacji aeromobilnych, ale także wojsk specjalnych, jednostek rozpoznawczych oraz pododdziałów ogólnowojskowych, realizując cały szereg zadań i przedsięwzięć.

Zakończenie

Pomimo defensywnej doktryny naszych Sił Zbrojnych, potrzeba utrzymania komponentu wojsk aeromobilnych wydaje się konieczna. Dwa czynniki determinują takie działania – po pierwsze obecność SZ RP w strukturach NATO, która obliguje nas do wystawienia własnych sił w ramach międzynarodowych sił szybkiego reagowania, po drugie, potrzeby operacyjne wynikające z ogniskowo-przestrzennego charakteru współczesnego pola walki. Wojska aeromobilne wpisują się w koncepcje sił, które mogą oddziaływać na dużym obszarze realizując szerokie spektrum zadań począwszy od zadań opóźniających, poprzez działania przeciwdesantowe, na rajdach i innych formach działań zaczepnych kończąc.

Jednak, aby wojska aeromobilne były efektywnym narzędziem potrzeba gruntowna zmiana podejścia do problematyki kształtu i zasad funkcjonowania. Siły zbrojne nie potrzebują dwóch formacji aeromobilnych wyspecjalizowanych w wykonywaniu operacji powietrzno-manewrowych. Przy skromnym zapleczu i potencjale należy dążyć do kumulacji całych zasobów w jednym związku taktycznym, którego zadaniem będzie zabezpieczenie potrzeb SZ RP w tego typu operacjach. Przekształcenie dwóch istniejących już brygad w jedną strukturę ma służyć przede wszystkim redukcji nadmiernych struktur sztabowo-dowódczych, a przy tym może przynieść dodatkowy efekt synergii wynikający z efektywniejszej koordynacji między różnymi podmiotami podlegającymi dziś dwóm różnym bytom.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej; Air-Pol; Alvis Group; Militarium

Analiza: Pływalność polskich pododdziałów lądowych

Pływalność jednostek wojsk lądowych to stopień samodzielnego pokonywania – w wymiarze lądowym – przeszkód wodnych, w sytuacji zniszczenia lub uszkodzenia, albo braku przepraw stałych. Stopień pływalności jest określany ułamkiem dziesiętnym lub wartością procentową. Pływalność nie dotyczy, z zasady, pododdziałów czołgów, których podstawowe wozy bojowe, tj. czołgi pokonują przeszkody wodne po ich dnie.

Poniżej zaprezentowano wskaźnik pływalności dla elementów bojowych batalionów ogólnowojskowych, tj. batalionu zmechanizowanego, batalionu zmotoryzowanego, tzw. „53-wozowych”, tj. składających się z kompanii dowodzenia (kdow), czterech kompanii zmechanizowanych (kz) lub piechoty zmotoryzowanej (kpzmot), kompanii wsparcia (kwsp), kompanii logistycznej (klog) i grupy zabezpieczenia medycznego (GZMed). Struktura ta została wprowadzona we wszystkich batalionach „ciężkich” i „średnich” Wojsk Lądowych, od kilku lat stopniowo zwiększany jest etat batalionów tego typu do 58 wozów bojowych, proces ten ma zakończyć się w 2016 r. Dodatkowo zaprezentowano wskaźnik pływalności dla batalionu piechoty, transportowanego samochodami ciężarowymi. Do wyliczenia wskaźnika wzięto pod uwagę wszystkie pojazdy kołowe i gąsienicowe batalionów oraz przyczepy.

Batalion zmechanizowany:

Łącznie pojazdów – 147

Łącznie pojazdów pływających – 64

Łącznie pojazdów niepływających – 93

Współczynnik pływalności – 0,435

kdow kz (x 4) kwsp klog GZMed
Pojazdy – razem 24 17 14 37 4
Pojazdy pływające 7 14 0 1 0
Pojazdy niepływające 17 3 14 36 4

Batalion piechoty zmotoryzowanej:

Łącznie pojazdów – 174

Łącznie pojazdów pływających – 59

Łącznie pojazdów niepływających – 115

Współczynnik pływalności – 0,339

kdow kpzmot (x 4) kwsp klog GZMed
Pojazdy – razem 24 18 21 54 3
Pojazdy pływające 4 13 3 0 0
Pojazdy niepływające 20 5 18 54 3

Batalion piechoty:

Łącznie pojazdów – 137

Łącznie pojazdów pływających – 3

Łącznie pojazdów niepływających – 134

Współczynnik pływalności – 0,021

kdow kp (x 4) kwsp klog GZMed
Pojazdy – razem 24 15 17 33 3
Pojazdy pływające 3 0 0 0 0
Pojazdy niepływające 21 15 17 33 3

Z przeprowadzonych powyżej wyliczeń wynika, że im wyższy szczebel dowodzenia (kompania – batalion – brygada) tym wskaźnik pływalności jest coraz niższy. Istotne jest, że jeśli chodzi o podstawowy szczebel taktyczny, tj. batalionu (batalionowej/taktycznej grupy bojowej), rzut bojowy pododdziału piechoty zmechanizowanej lub piechoty zmotoryzowanej, tj. wozy bojowe oraz pojazdy wsparcia bojowego nie posiada jednolicie cechy pływalności.

Copyright © Redakcja Militarium

Wojska Obrony Terytorialnej w Polsce w latach 1990-2008. Część I

Po zakończeniu wojny, wojska obrony terytorialnej, tj. wewnętrznej, w różnej formie istniały w Polsce od 1945 r. i funkcjonowały równolegle siłami Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego (KBW).  W latach sześćdziesiątych, na bazie tych sił, stworzono system wojsk obrony terytorialnej kraju, który obejmował jednostki Wojsk Obrony Wewnętrznej, a także Wojsk Ochrony Pogranicza, odpowiadające za ochronę granic państwa.

Obrona terytorialna w PRL

Komitet Obrony Kraju (KOK), uchwałą nr 002/59 z 14 maja 1959 r., zdecydował o rozpoczęciu tworzenia formacji obrony terytorium kraju, nazwanych wojskami OTK, jako sił układu wewnętrznego, przeznaczonych do wykonywania szerokiego zakresu zadań militarnych, we współpracy z organami spraw wewnętrznych. Utworzenie wojsk obrony terytorialnej wynikało z będącego zasadniczym wnioskiem z drugiej wojny światowej i pierwszych lat powojennych przeświadczenia, że cały obszar Polski będzie zagrożony atakami przeciwnika (w tym rakietowo-jądrowymi), a także z ustaleń na szczeblu państw członkowskich Układu Warszawskiego, zgodnie z którymi dotychczasowe wojska lądowe, lotnictwo i marynarka wojenna, jako wojska operacyjne, miały działać w ramach Zjednoczonych Sił UW, natomiast obroną własnego terytorium miały zajmować się specjalnie sformowane i odrębne od sił operacyjnych wojska wewnętrzne.

Zgodnie ze wstępnymi założeniami KOK wojska OTK miały składać się z sił obrony powietrznej kraju, wojsk przekazanych z KBW, Wojsk Ochrony Pogranicza oraz jednostek zapasowych i szkolnych.

Zadaniami wojsk OTK, poza obroną terytorium PRL przed lotnictwem i atakami sił lądowych (m.in. desantami morskimi, desantami powietrznymi, grupami dywersyjno-rozpoznawczymi), miały być ochrona ważnych obiektów, wsparcie sił cywilnych w czasie klęsk żywiołowych, budowa infrastruktury państwa oraz – charakteryzowane jako jedno z ważniejszych – przygotowanie i utrzymanie systemu komunikacji i baz dla potrzeb wojsk własnych i sojuszniczych Układu Warszawskiego, przede wszystkim dla przegrupowującej się na zachód Armii Czerwonej.

Ostatecznie wojska OTK podzielono na formowane od podstaw wojska obrony terytorialnej (OT), Wojska Obrony Powietrznej Kraju (WOPK) oraz siły obrony terytorialnej marynarki wojennej. Do systemu OTK należały również wojska wewnętrzne (WOW), zorganizowane na bazie przekazanych do Ministerstwa Obrony Narodowej z resortu spraw wewnętrznych sił KBW, a także Wojska Ochrony Pogranicza (WOP).

Wojska OTK 2

Wojska OTK PRL odpowiadały za obronę terytorium kraju, w tym obronę przeciwlotniczą.

Organizację wojsk obrony terytorialnej rozpoczęto faktycznie w od stycznia 1963 r., na mocy uchwały KOK nr 104/62 z 16 listopada 1962 r., której elementem był plan operacyjny obrony terytorialnej kraju oraz uchwała Rady Ministrów nr 164/63 z 4 maja 1963 r. o zasadach organizacji jednostek OT.  W pierwszej kolejności planowano sformować pułki OT i bataliony OT, te pierwsze w każdym województwie (łącznie 16), natomiast bataliony – w każdym powiecie (łącznie 330). Struktura organizacyjna pododdziałów powielała etaty jednostek piechoty wojsk operacyjnych. Pułki OT miały podlegać szefom Wojewódzkich Sztabów Wojskowych (WSzW), natomiast bataliony OT – szefom Powiatowych Sztabów Wojskowych.

W latach 1963-1969 utworzono brygadę OT, 18 pułków OT, 63 bataliony OT i mniejsze jednostki, a łączny stan osobowy OT powiększono do około 40 tys. żołnierzy w 1970 r. W Marynarce Wojennej sformowano dwie flotylle obrony wybrzeża z pododdziałami okrętowymi (trałowce, okręty przeciwpodwodne) i brzegowymi. W ramach tworzenia jednolitego systemu OTK utworzono wojska OPK, składające się wówczas z 12 pułków lotnictwa myśliwskiego, dwóch dywizji i ośmiu pułków OPL oraz czterech pułków radiotechnicznych. W 1965 r. resortowi obrony narodowej podporządkowano przekazane z resortu spraw wewnętrznych Wojska Ochrony Pogranicza, w składzie dziewięciu brygad i trzech samodzielnych oddziałów WOP. W 1966 r. przekazano natomiast z Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego trzy brygady KBW, osiem pułków KBW, pułk pancerny KBW, pułk pontonowo-mostowy, pułk łączności, dwa bataliony inżynieryjne i batalion łączności. Jednostki te przeformowano w Wojska Obrony Wewnętrznej.

W 1970 r. wojska OTK składały się funkcjonalnie z siedmiu rodzajów sił: jednostek zabezpieczenia organów obrony kraju, Wojsk Obrony Wewnętrznej, jednostek obrony przed bronią masowego rażenia, jednostek zabezpieczenia przegrupowania, jednostek Obrony Terytorialnej (lądowych i marynarki wojennej), Wojsk Obrony Powietrznej Kraju oraz Wojsk Ochrony Pogranicza.

W kolejnej fazie zmian w OTK, tj. od 1971 r. do 1980 r., przeformowano część jednostek WOW w jednostki OT o niższym stopniu gotowości, zlikwidowano z kolei większość dotychczasowych batalionów OT, a jednostki podległe szefom Wojewódzkich Sztabów Wojskowych podporządkowano trzem istniejącym okręgom wojskowym. W Wojskach Obrony Powietrznej Kraju rozpoczęto wprowadzanie rakietowych zestawów przeciwlotniczych i nowych stacji radiolokacyjnych. Wojska Ochrony Pogranicza przekazano w 1971 r. resortowi spraw wewnętrznych, natomiast wojska OT upodobniły się do wojsk wewnętrznych, które nadal odgrywały priorytetową rolę w obronie terytorium państwa. Na bazie trzech pułków WOW sformowano elementy trzech rezerwowych dywizji zmechanizowanych, dla których pododdziały bojowe miały mobilizować jednostki operacyjne Wojsk Lądowych.

W trzecim etapie, w latach 1981-1988 nastąpiła dalsza redukcja jednostek OTK, powiązana z reorganizacją i ujednoliceniem struktur istniejących pododdziałów. W 1985 r. wojska obrony wewnętrznej obejmowały trzy brygady WOW, brygadę łączności WOW, trzy pułki WOW, pułk łączności WOW, siły obrony terytorialnej liczyły dwie brygady OT, osiem pułków OT, cztery pułki pontonowo-techniczne OT, a wojska OPK osiem pułków lotnictwa myśliwskiego, dwie dywizje i dwie brygady artylerii OPK oraz trzy brygady radiotechniczne.

Z uwagi na ogólną redukcję sił zbrojnych PRL w drugiej połowie lat osiemdziesiątych, a później rokowania rozbrojeniowe państw-członków Układu Warszawskiego z krajami zachodnimi dotyczące zmniejszenia liczebności wojsk, strona polska podjęła decyzje o rozformowaniu formacji OTK – uznano, że ich zadania mogą przejąć siły operacyjne sił zbrojnych. Na podstawie zarządzenia szefa Sztabu Generalnego WP nr 0112 z 15 września 1988 r. podjęto proces rozformowywania m.in. wojsk OT, który miał być zrealizowany do końca 1989 r. Likwidację wojsk OT zakończono faktycznie w marcu 1990 r., a wojsk obrony wewnętrznej w listopadzie 1991 r. Jednostki WOPK połączono z kolei w 1990 r. z operacyjnymi Wojskami Lotniczymi w jedną formację – Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.

Pierwsze koncepcje Obrony Terytorialnej w suwerennej Polsce

Już w listopadzie 1990 r., z uwagi na wnioski z analizy ówczesnego położenia militarnego Polski, podjęto próbę utworzenia (reaktywacji) wojsk obrony regionalnej. Z uwagi na brak szerszych doświadczeń struktury nowej formacji wzorowano na wojskach wewnętrznych z czasów PRL, czyli sił obrony regionalnej. Zgodnie z rozkazem MON nr pf 21/oper. z 8 listopada 1990 r. zakładano utworzenie brygad Obrony Regionalnej podporządkowanych dowództwom okręgów wojskowych i pułków Obrony Regionalnej podporządkowanych administracji wojskowej w województwach, mobilizowanych od podstaw i w ostatniej kolejności z dostępnych zasobów osobowych, wyposażonych w sprzęt i uzbrojenie wycofywane z użycia w wojskach operacyjnych.

NJW 1

Wojska OT tworzone w latach dziewięćdziesiątych miały liczyć do 120-130 tys. żołnierzy w czasie wojny.

W 1992 r. wojska regionalne przemianowano na wojska Obrony Terytorialnej, mimo że były to wciąż zmotoryzowane wojska wewnętrzne (regionalne). Brygady OT i pułki OT, wzorowane na strukturze organizacyjnej wojsk wewnętrznych, planowano podporządkować terenowej administracji wojskowej. W związku z tym stopniowo miała być rozbudowana struktura dowodzenia – oprócz dowództw szczebla regionalnego, zakładano tworzenie terytorialnych dowództw na poziomie powiatu. Do 1995 r. zamierzano utworzyć Regionalne Sztaby Wojskowe i Rejonowe Komendy Obrony Terytorialnej, na bazie doświadczeń z funkcjonowania eksperymentalnych Regionalnych Sztabów Wojskowych, utworzonych zarządzeniem Szefa SG WP nr 118/org. z dnia 17 listopada 1992 r. Zakładano, że w każdym z czterech okręgu wojskowym powstanie jedna brygada OT, która będzie bazą do rozwinięcia okręgowych sił obrony terytorialnej, liczących 2-3 brygady OT, 3-5 pułków OT, po jednym pułku saperów i pontonowym i szereg mniejszych jednostek. W siłach lądowych miały być zorganizowane samodzielne bataliony OT, bataliony forteczne oraz bataliony ochrony i obrony obiektów. W Marynarce Wojennej planowano sformować bataliony obserwacyjne, a w Wojskach Lotniczych i Obrony Powietrznej bataliony i kompanie ochrony i obrony obiektów.

W latach 1994-1995 zostały opracowane w Zarządzie Obrony Terytorialnej SG WP „Przeznaczenie, struktura organizacyjna i zasadnicze wyposażenie jednostek OT ogólnego przeznaczenia oraz podstawowe normy ich taktycznego użycia” i „Koncepcja organizacji i funkcjonowania rejonowych komend obrony terytorialnej (RKOT)”.

Ostatecznie planowano wprowadzanie koncepcji struktur wojsk OT i ich użycia wzorowanej na zasadach wykorzystania wojsk wewnętrznych z czasów PRL, czyli mobilnych jednostek piechoty zmotoryzowanej, zamiast typowych sił obrony lokalnej w postaci lekkiej piechoty.

W 1993 r. wskazywano docelową liczebność sił OT na 670 tys. żołnierzy, w 1995 r. zredukowano ją do 300 tys. żołnierzy, z uwagi na brak środków finansowych oraz zmniejszenie się zasobów broni strzeleckiej i lekkiej broni zespołowej w ciągu tej dekady.

Ostateczna koncepcja sił obrony terytorialnej

W 1994 r. rozpoczęto prace nad zmodyfikowaną koncepcją rozwoju OT, która miała zostać wprowadzona w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych. Ogólne zadania siły obrony terytorialnej zostały sformułowane już w „Regulaminie Działań Taktycznych” z 1994 r. W określonych w 1997 r. i zmodyfikowanych w następnym roku „Założeniach rządowego programu modernizacji Sił Zbrojnych RP na lata 1998-2012” („Armia 2012”), bazującym na sformułowanej do 1996 r. koncepcji Biura Bezpieczeństwa Narodowego, uwzględniono rozbudowę wojsk OT, choć w mniejszym stopniu niż postulowany na początku lat dziewięćdziesiątych. W wydanym przez Zarząd OT Sztabu Generalnego WP uzupełnieniu do tego planu z 1998 r. wskazano wielkość rzędu 80 tys. żołnierzy w czasie wojny i 5 tys. w okresie pokoju.

W pierwszej kolejności jeszcze w latach 1994-1996 sformowano 1. Brygadę OT w Lęborku, 2. Brygadę OT w Mińsku Mazowieckim i 3. Brygadę OT w Lublinie. Jednostki zostały utworzone na bazie pododdziałów bojowych i pododdziałów wsparcia wojsk operacyjnych. Tworzenie w pierwszej kolejności pododdziałów Obrony Terytorialnej na tzw. ścianie wschodniej służyć miało mocniejszemu zaakcentowaniu obecności militarnej w tej części kraju. Dla obszaru Polski na wschód od Wisły odnosiło się to do stawianego formacji OT zadania demonstrowania stałej obecności SZ RP i gotowości do podjęcia szybkich działań w przypadku jakiejkolwiek sytuacji zagrażającej bezpieczeństwu i suwerenności państwa.

Ostatecznie zatwierdzona przez Ministra Obrony Narodowej decyzją nr 105/MON z dnia 11 stycznia 1999 r. „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zakładała, że w czasie pokoju w jednostkach OT będzie nie więcej niż 10 tys. żołnierzy, którzy pełnić będą służbę na zasadach zbliżonych do obsady pododdziałów wojsk operacyjnych. Planowana struktura i etaty przewidzianych do sformowania jednostek miały pozwolić na rozwinięcie sił OT liczących do 120 tys. żołnierzy w czasie „W” (a etaty pokojowe OT nie powinny być większe niż 10 procent stanów przewidzianych na czas wojny). Oceniano przy tym, że wojska terytorialnej powinny liczyć co najmniej 300 tys. ludzi, a docelowo ponad 550 tys. żołnierzy. W 1997 r. w już istniejących pododdziałach służyło około 5,5 tysiąca żołnierzy, a do końca 2003 r. liczba ta miała zostać podwojona.

 „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zawierała podstawowe dane na temat zadań, struktur organizacyjnych i zasad funkcjonowania tej części składowej Sił Zbrojnych RP. Wojska Obrony Terytorialnej miały stać się siłą zbrojną przeznaczoną do działań obronnych na terenie poszczególnych województw, a do najważniejszych wyznaczonych tej formacji zadań miały należeć: obrona kraju we współdziałaniu z wojskami operacyjnymi, osłona rejonów mobilizacji jednostek i rezerw, zabezpieczenie przyjęcia wojsk sojuszniczych, ochrona obiektów wojskowych i obiektów infrastruktury krytycznej oraz współpraca z terenowymi organami władzy państwowej przy likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Rozwój sił OT miał być realizowany we wszystkich rodzajach sił zbrojnych – głównie w Wojskach Lądowych, ale także w WLiOP i MW, w tych dwóch przypadkach pododdziały Obrony Terytorialnej miały być przeznaczone do wykonywania specjalistycznych zadań, w celu odciążenia zasadniczych sił tych rodzajów wojsk.

NJW 2

Pododdziały Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych, mimo pomysłów włączenia ich części do OT, zostały ostatecznie rozwiązane, a siły i środki przekazane do służb MSWiA.

Początkowo planowano także przyjęcie w struktury MON i OT kadr i wyposażenia Jednostek Nadwiślańskich MSWiA, dysponujących lekkim uzbrojeniem i wyposażeniem specjalistycznym, jednak ostatecznie pododdziały te do 2002 r. rozformowano, a siły i środki włączono głównie do Biura Ochrony Rządu, Policji i Straży Granicznej.

W ramach „Koncepcji rozwoju obrony terytorialnej” terytorium Polski podzielono na trzy rejony formowania wojsk Obrony Terytorialnej. Częściowym założeniem było odejście od „tradycji” podobnych jednostek istniejących w okresie polskiego udziału w Układzie Warszawskim, tak aby żołnierze odbywający służbę wojskową w siłach OT nie stanowili „siły roboczej i wartowniczej” dla armii operacyjnej. Opracowana przez MON koncepcja wskazywała, że wojska OT mają być integralną częścią Sił Zbrojnych RP, a podstawowym ich zadaniami jest obrona terytorium kraju oraz wspieranie władz państwowych i samorządowych w sytuacjach nadzwyczajnych. Założenia budowy wojsk OT konsultowano prawdopodobnie z odpowiednimi komórkami NATO, które miały wyrazić poparcie dla zaproponowanej koncepcji, zgodnej z zasadami funkcjonowania sił zbrojnych państw członkowskich sojuszu.

Terenowym organem dowodzenia wojsk OT podporządkowanych Dowództwu Wojsk Lądowych, w każdym z utworzonych z początkiem 1999 r. szesnastu województw, miały być zreorganizowane Wojewódzkie Sztaby Wojskowe. W Wojskach Lądowych zasadniczymi jednostkami miały być bataliony OT, a także jednostki specjalistyczne. Także WLiOP i MW miały utworzyć własne jednostki OT, w tych pierwszych bataliony rozbudowy fortyfikacyjnej i pododdziały ochrony i obrony obiektów, a w marynarce wojennej – bataliony obserwacji brzegowej i pododdziały ochrony i obrony obiektów.

Ostatecznie w każdym województwie sformowana zostać miała jedna brygada OT, z wyjątkiem województwa mazowieckiego, gdzie planowano utworzyć dwie brygady OT, z dowództwami w Warszawie i Mińsku Mazowieckim. W pierwszej kolejności planowano utworzyć brygady w Białymstoku, Kielcach, Olsztynie, Wrocławiu i Opolu. Planowano także powstanie innych, ściśle wyspecjalizowanych jednostek, w tym brygad pontonowo-mostowych i batalionów ratownictwa inżynieryjnego, w większości utworzonych na bazie rozformowanych jednostek wojsk operacyjnych o podobnym profilu.

31.12.1997

31.12.2003

31.12.2012

brygady OT (WL)

3

11

17

brygady pont.-most. (WL)

4

4

bat. OT (WL)

19

48

bat. rat. inż. (WL)

8

8

bat. obrony i ochrony (WLiOP)

5

5

bat. rozbudowy fort. (WLiOP)

2

2

dywizjony OT (MW)

5

5

bat. obs. brzeg. (MW

4

4

bat. obrony i ochrony (MW)

4

4

W pierwszym etapie, tj. do końca 2000 r., największy nacisk miał być położony na rozwój OT na tzw. ścianie wschodniej, tj. w województwach z Rosją, Litwą, Białorusią, Ukrainą i Słowacją. Biorąc pod uwagę dyslokację SZ RP w 1997 r. był to obszar Polski o najmniejszym nasyceniu jednostkami wojsk operacyjnych, przy tym w części przeznaczonych do likwidacji. Drugi rejon obejmował Polskę centralną, przewidywano w nim utworzenie jednostek przeznaczonych przede wszystkim do ochrony wyznaczonych obiektów i zabezpieczenia działań wojsk operacyjnych. Trzeci obszar miał z kolei stanowić bazę dla pełnego rozwinięcia własnych sił zbrojnych i ewentualnego przyjęcia pomocy militarnej sojuszu północnoatlantyckiego (Polska w 1997 r. prowadziła już negocjacje w sprawie wstąpienia do NATO). Na zachodzie i w centrum kraju stacjonować miała ponadto większość jednostek zabezpieczenia inżynieryjnego. Wynikało to z konieczności zapewnienia drożności systemu komunikacyjnego niezbędnego dla ruchów wojsk, a także z występujących na tych terenach zagrożeń związanych z klęskami żywiołowymi lub przemysłowymi.

Jednostki OT w latach 1999-2012

Planowane rejony formowania sił OT w latach 1999-2012.

Do warunków geograficznych i zadań przypisanych poszczególnym jednostkom dostosowano nie tylko dyslokację, ale również struktury i uzbrojenie poszczególnych brygad i batalionów. Podstawowymi założeniami miało być elastyczne dostosowanie ich struktury do położenia geograficznego, jak również znajomość regionu przez służących w nich żołnierzy. Koncepcja zakładała wprowadzenie zasady „obrony własnego domu”, która miała utrwalić związek emocjonalny osób służących w pododdziałach OT z własną jednostką i wpłynąć na wyniki ich szkolenia.

Jednocześnie zakładano jednak duże skadrowanie jednostek Obrony Terytorialnej, które miało pozwoli na znaczne oszczędności w budżecie MON, dzięki czemu środki przeznaczone na nią będą mogły w większym stopniu być wydane na proces szkoleniowy, a nie utrzymywanie kadr. Ponadto wyposażenie jednostek tej formacji w uzbrojenie i sprzęt o mniejszym stopniu skomplikowania technicznego pozwolić miało na skrócenie czasu szkolenia.

Opracowano szczegółowy plan dyslokacji jednostek do końca 2003 r. oraz wstępny scenariusz rozbudowy sił OT do końca 2012 r. Brak danych co do możliwości finansowych państwa, potrzeb w zakresie dyslokacji i przede wszystkim doświadczeń wynikających z pierwszego okresu funkcjonowania całego systemu nie pozwolił na szczegółowe rozwinięcie koncepcji drugiej fazy rozbudowy OT.

Rozbudowę OT zaproponował powołany przez Ministra Obrony Narodowej w maju 1998 r. wojskowo-cywilny zespół do opracowania koncepcji zadaniowej i strukturalno-organizacyjnej systemu Obrony Terytorialnej, który zakończył prace w sierpniu przedstawiając “Koncepcję systemu OT”. Liczebność sił obrony terytorialnej miała osiągnąć około 10 tys. żołnierzy w czasie pokoju i 120 tys. w razie kryzysu i wojny, a w latach 1999-2012 miało zostać utworzonych 11 skadrowanych brygad OT (poza trzema istniejącymi), 8 batalionów ratownictwa inżynieryjnego oraz 81 batalionów i 44 kompanii różnego przeznaczenia. Planowaną rozbudowę wojsk OT przedstawiono w tabeli.

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
brygada OT 2 3 1 1 1 1 1 1
bat. rat. inż. 8
bat. OT, dywizjon OT, bat. obrony brzegowej, bat. rozbudowy fort., bat. ochrony i obrony 1 2 4 10 9 10 10 10 7 9 9
komp. dowodz., komp. regulacji ruchu, komp. OT 32 2 2 2 2 2 2

Program rozbudowy struktur wojsk Obrony Terytorialnej był krytykowany już od rozpoczęcia jego realizacji. Podnoszono, że była to kolejna rozbudowa skadrowanych jednostek o niewielkiej rzeczywistej wartości bojowej. Jako przykłady takiego działania podawano procesy przeformowywania jednostek operacyjnych w szkieletowe brygady i bataliony Obrony Terytorialnej, służące jedynie utrzymaniu dowództw i sztabów – 1. Brygada OT w Lęborku, powstała z 7. Brygady Obrony Wybrzeża, czy planowana do sformowania 5. Brygada OT w Opolu, która miała powstać z 5. Brygady Pancernej. Obawy o wartość bojową OT wyrażał wówczas Zarząd Obrony Terytorialnej Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, który podnosił, że jednostki OT mogą być traktowane z lekceważeniem, jako „wojsko drugiej kategorii”. Koncepcja formułowała szeroki zakres zadań stawianych pododdziałom OT w czasie wojny, przy jednoczesnym założeniu, że ich uzbrojenie i specjalistyczne wyposażenie pochodzić będzie z zapasów sił zbrojnych, a co za tym idzie będzie przestarzałe.

Zaakceptowana w 1999 r. koncepcja zakładała, że siły OT będą wojskami wewnętrznymi (rezerwowymi wojskami terytorialnymi), a nie regionalnymi, natomiast terytorialny system kierowania miał być w istocie systemem administracji, a nie dowodzenia. Wyrazem tego miała być likwidacja dwóch z istniejących w 1998 r. czterech okręgów wojskowych, regionalnych dowództw terytorialnych (RSzW) w 16 województwach i przekształcenie WSzW w administrację wojskową, zaniechanie tworzenia nowych Rejonowych Komend OT i rozwiązanie już istniejących.

Wojska OT 2

Pierwszą jednostką obrony terytorialnej sformowaną “od podstaw” w 1994 r. była 1. Brygada OT, przeznaczona do prowadzenia działań obronnych w rejonie Trójmiasta.

Przykładowo, zgodnie z ostatecznie zaakceptowanym planem rozwoju OT cztery, przewidziane do sformowania, na bazie likwidowanych w tych garnizonach związków taktycznych wojsk operacyjnych, brygady, tj. w Olsztynie, w Białymstoku, w Przemyślu i w Kłodzku, miały mieć różne przeznaczenie, strukturę i uzbrojenie. Koncepcja zakładała, że każda z tych brygad będzie operować w zupełnie odmiennych warunkach i choć ich struktura etatowa będzie zbliżona (pięć batalionów OT), to podstawowe pododdziały będą dysponować w każdej z nich innym uzbrojeniem i specjalistycznym wyposażeniem, odmienne miały być także programy szkolenia tych jednostek. Olsztyńska brygada OT miała mieć charakter jednostki lekkiej, z uwzględnieniem działań na wodach śródlądowych i w gęsto zalesionym terenie, przemyska – rozpoznawczej, białostocka – zmechanizowanej (uzbrojonej w wozy opancerzone), a kłodzka – górskiej.

W styczniu 2002 r. zatwierdzono w SG WP nową “Koncepcję przebudowy wojsk obrony terytorialnej”, która z uwagi na niewystarczające środki finansowe zmniejszała liczebność wojsk OT do 2-3 tys. w czasie “P” oraz 50-70 tys. w czasie “W”. Ponadto wobec braku wystarczającej ilości uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz braku funduszy na ich zakup sformowanie zakładanej wcześniej ilości jednostek OT ogólnego przeznaczenia, tj. podporządkowanych planowanym do sformowania brygadom OT, nie było możliwe. W zmienionej koncepcji większość jednostek OT miały po mobilizacji stanowić miały pododdziały ochrony i obrony obiektów. Obok tych pododdziałów miały funkcjonować w pełni zmotoryzowane oddziały OT (Brygady/bataliony) przeznaczone do uzupełnienia i zabezpieczenia działań wojsk operacyjnych: własnych i sojuszniczych. Nie miały mieć stałych rejonów odpowiedzialności ograniczonych do jednego województwa.

Ostatecznie, w latach 2000-2001 sformowano 14. Brygadę OT w Przemyślu, 18. Brygadę OT w Białymstoku, 22. Brygadę Piechoty Górskiej OT w Kłodzku i 23. Brygadę OT w Gliwicach. Miały one zbliżoną strukturę i nie posiadały cięższego uzbrojenia, w tym wozów opancerzonych. Łącznie do 2003 r. sformowano jedynie siedem brygad OT, liczących teoretycznie 35 batalionów piechoty oraz pięć batalionów ratownictwa inżynieryjnego, co stanowiło około 1/3 planowanych do utworzenia sił i tylko częściowo z uwzględnieniem postulatów wynikających z wypracowanej koncepcji. W 2003 r. rozwiązano tę ostatnią jednostkę, a w 2008 r. pozostałe siły OT funkcjonujące w czasie pokoju.

W nowych uwarunkowaniach założono, że siły OT zgodnie z planem mobilizacyjnym będą mobilizowane jedynie w czasie kryzysu lub wojny. Przewidywano mobilizację 18 batalionów OT, w 2014 roku tę liczbę podwyższono do 30 batalionów OT.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej

Polski batalion zmotoryzowany – (r)ewolucja

Druga część analizy na temat kierunku rozwoju brygad zmotoryzowanych, dotyczy głównie batalionu zmotoryzowanego i jego pododdziałów, bowiem docelowa struktura organizacyjna zawsze powinna być spójna na każdym poziomie i uwzględniać rozwiązania zastosowane na innych szczeblach organizacji.

Organizacja batalionu wynika z obecnych struktur i możliwości ich zmiany, poczyniono także kilka założeń, opisanych w artykule o strukturze brygady „średniej”. Są nimi, po pierwsze, zmniejszenie liczby BWP Rosomak z wieżą Hitfist-30P w batalionie do 44 – na korzyść wzmocnienia elementu rozpoznawczego brygady – oraz ograniczenie ilości BWP z przeciwpancernymi pociskami kierowanymi do wozów z planowanymi zdalnie sterowanymi modułami wieżowymi ZSSW-30.

Drużyna i pluton zmotoryzowany

 

Schemat przedstawia aktualną strukturę plutonu piechoty zmotoryzowanej. Jak widać drużyny, jak i w zasadzie cały pluton, rozczłonkowane są na 2-3 osobowe sekcje – załogi wozów bojowych oraz obsługi broni zespołowych – karabinów maszynowych, granatników przeciwpancernych, moździerza i granatnika automatycznego.

W gruncie rzeczy obecny pluton piechoty zmotoryzowanej niewiele się różni od plutonu zmechanizowanego na BWP-1 z końca lat 80. Jedyne zmiany to trzyosobowa stała załoga Rosomaka zamiast dwuosobowej oraz czwarty wóz, który został zagospodarowany jako pojazd dla obsługi moździerza kalibru 60 mm i granatnika automatycznego kalibru 40 mm, oba wzory broni nie były wówczas używane.

Wydaje się, że równie dobrze można było pozostawić stare 3-wozowe plutony, a z „czwartych” Rosomaków, przewożących sekcje wsparcia, utworzyć pluton wsparcia. Uniknięto by szeregu niedogodności.

Pierwsza z nich to fakt, że obecnie owa drużyna wsparcia jest bardziej „kulą u nogi”, niż faktycznym wzmocnieniem plutonu. Uzbrojona w ciężką broń zespołową, transportowaną przez żołnierzy własnymi siłami (LM-60D o masie 20 kg, granatnik Mk 19 o masie 33 kg – z amunicją jest to odpowiednio ponad 30 kg i ponad 40 kg), jest niezdolna do prowadzenia ognia w ruchu, a więc wsparcia plutonu w działaniach manewrowych. W praktyce może być wykorzystana tylko w obronie, ale to też nie jest najszczęśliwsze wyjście. Przykładem jest cięższy i mniej poręczny od moździerza granatnik automatyczny – drugi moździerz LM-60D w obronie spisałby się lepiej (większy zasięg, 60-mm pocisk o większej sile rażenia, możliwość prowadzenia ognia pośredniego).

Nie wiadomo jaka myśl przyświecała pomysłodawcy wyposażenia plutonu w granatnik automatyczny. Chęć wzmocnienia potencjału ofensywnego? Wydaje się, że wojskowi stworzyli sobie problem, który oficjalnie teraz dopiero ma zostać załatwiony. Kilka lat temu, w 2009 roku, prowadzony był eksperyment mający na celu rozwiązanie problemów strukturalno-organizacyjnych w plutonach motoryzowanych. Co z tego, skoro wyniki doświadczeń nie zostały wykorzystane w praktyce.

Rosomak-M3 Afganistan

Na zdjęciu Rosomak-M3 z obrotnicą OSS-D. Podczas misji w Afganistanie, problem nieporęcznego granatnika rozwiązano, wymieniając BWP na transporter z opancerzoną obrotnicą, która umożliwia montaż wielu wzorów uzbrojenia – karabinów maszynowych UKM/PKM, WKM-B/NSW lub właśnie granatnika Mk 19.

Podobne rozwiązanie proponowano przyjąć na stałe – jeden wóz w plutonie miał być transporterem, a dodatkowa przestrzeń miała być wykorzystana jako przestrzeń ładunkowa. Jeżeli przeciwnik nie dysponuje pododdziałami pancerno-zmechanizowanymi, taki układ ma sens. Ale czy warto naciągać podatnika na wydatek rzędu kilku mln zł, tylko po to by mieć wóz z którego można strzelać z granatnika automatycznego i wozić lekki moździerz?

Czemu służy wywód na temat niefortunnego granatnika? Bo to przykład na jedną z przywar wojska i MON – niemoc decyzyjną. Ktoś wpadł na kuriozalny pomysł, potem wiele sił i czasu poświęca się, by ten problem rozwiązać. Rodzą się dziwne pomysły, podczas gdy można prościej i taniej. Wydaje się, że czasem trzeba się z czegoś wycofać – tak jak z „unikalnego” pomysłu wprowadzenia granatnika Mk19 do plutonu.

Inne rozwiązania organizacyjne są logiczną konsekwencją sprzętu jaki jest używany. Karabin maszynowy UKM-2000P (wz. 2000P) potrzebuje dwuosobowej obsługi, podobnie jak granatnik przeciwpancerny RPG-7. Tutaj bez wymiany sprzętu nie ma co myśleć o jakiś zmianach. A owe zmiany nadchodzą. Jeszcze w tym roku do wytypowanych jednostek trafi partia 5,56-mm karabinków automatycznych MSBS z Fabryki Broni Radom. Docelowo w skład rodziny polskiej broni strzeleckiej tego kalibru wchodzić mają karabinek, karabinek-granatnik, samopowtarzalny karabinek wyborowy, oraz lekki karabinek maszynowy, zasilany z magazynków.

Poza tym Inspektorat Uzbrojenia MON prowadzi dialog techniczny dotyczący jednorazowych granatników przeciwpancernych. W 2015 roku wszczęto analogiczną procedurą dotyczącą samopowtarzalnych karabinów wyborowych kalibru 7,62 mm. Postępowania są na wstępnych etapach, ale jednak takie działania stanowią preludium do zakupów. Wszak polskiemu „tytanowemu” żołnierzowi najbardziej potrzebna jest broń na miarę XXI wieku.

HMMWV z M-98 Afganistan

Na obrotnicy HMMWV można zamontować granatnik automatyczny. A LM-60D nie trzeba ciągnąć za sobą – zmieści się w bagażniku. Na zdjęciu moździerz średni M-98 holowany przez HMMWV.

Nieoficjalnie wiadomo też, że FB Łucznik-Radom może opracować karabinek maszynowym zasilanym z taśmy. Byłoby to kolejne podejście do tematu polskiej lekkiej broni maszynowej drużyny – ponad dekadę temu opracowano kbkm wz. 2003S/D, jednak broń nie wzbudziła zainteresowania. W 2007 roku, na mocy porozumienia z izraelską firmą IWI w ofercie FB pojawił się karabinek maszynowy Negev. Wydaje się jednak pożądane, aby w rękach polskich żołnierzy było jak najwięcej broni krajowej konstrukcji.

Między innymi takie, opisane powyżej, działania mogą doprowadzić do sytuacji, iż niedługo wojsko będzie dysponowało całkiem pokaźnymi możliwościami doboru odpowiedniej broni strzeleckiej, często krajowej produkcji. Pytanie czy decydenci będą potrafili wykorzystać dobrodziejstwo różnorodności – odrywając się od utartych schematów i cudzych założeń? Wszelkie rozwiązania winny być opracowane w ścisłej współpracy zarówno gremiów decyzyjnych, których spojrzenie powinno być szerokie, uwzględniające np. koszty, jak i żołnierzy – praktyków, którzy na poligonach powinni przetestować każdy możliwy wariant. Koncepcje tworzone ”zza biurka” kończą się właśnie jak wspominana drużyny wsparcia, w teorii wszystko działa, w polu – niekoniecznie.

Propozycja zmian

Zastrzegamy, że podstawą wypracowania decyzji odnośnie zmian w strukturze i uzbrojeniu pododdziałów najniższych szczebli w ramach brygady na Rosomakach powinny być wszechstronne testy. Należy jednak pamiętać, że drużyna piechoty to nie tylko żołnierze desantu. To także wozy bojowe, których możliwości można poszerzyć lub nie. Najbardziej oczywistą możliwością jest integracja wozów z ppk, wydatnie zwiększająca możliwości przeciwpancerne.

W pierwszej części artykułu została poczyniona dygresja, na temat możliwości niskonakładowego, wyposażenia każdego z planowanych ośmiu batalionów zmotoryzowanych, w 26 wozów z wieżami bezzałogowymi zintegrowanymi z ppk. Liczba ta umożliwia wyposażenie każdego plutonu w dwa Rosomaki z ZSSW-30, co pozytywnie wpłynie na ogólne możliwości ogniowe plutonu i nie jest bez znaczenia dla ostatecznej struktury piechoty.

6 czy 8 foteli?

Odpowiedź na to pytanie wydaje się prosta – jak najwięcej. Bowiem im więcej foteli, tym liczniejsza jest drużyna. A truizmem będzie stwierdzenie „większy może więcej”. Jednak podczas działań na misjach, żołnierze narzekali na ciasnotę w Rosomakach. Nowy model foteli antyudarowych oraz dodatkowe, nieprzewidziane wyposażenie sprawiały, że w wozach mieściło się 6, nierzadko 5 żołnierzy desantu. Przyczyną takiego stanu było jednoczesne wykorzystanie pojazdu jako środka transportu, jak i namiastki pojazdu logistycznego. Specyfika zadań „okupacyjnych” na rozległych terenach, o słabo rozwiniętej infrastrukturze, wymagała samodzielnego zabezpieczenia przez patrol nieraz podstawowych środków, jak np. woda. Takimi zadaniami standardowo zajmuje się logistyka, której struktury należy wzmocnić. Z drugiej strony, niezaprzeczalnym faktem jest, że żołnierze mają na sobie coraz więcej wyposażenia, toteż skłaniamy się ku propozycji zmniejszenia liczby foteli do 7. Miejsce po ósmym fotelu zostałoby wykorzystane na wyposażenie drużyny.

Z tych siedmiu foteli korzystałaby 6-osobowa sekcja desantu. Jej skład uzależniony byłby od tego, którym wozem się poruszają.

Drużyna z wozu z wieżą załogową Hitfist-30P dysponowałby lekką wyrzutnią ppk, obsługiwaną przez dwóch żołnierzy. I to by była jedyna broń zespołowa w drużynie. W miejsce obsługi karabinu maszynowego UKM-2000P lub PKM pojawiłoby się dwóch strzelców z kbkm zasilanymi z taśm. Drużynę uzupełniałby dowódca, oraz strzelec wyborowy, wyposażony w samopowtarzalny karabin wyborowy kalibru 7,62 mm.

W przypadku wozu z wieżą bezzałogową drużyna składałaby się z dowódcy, dwóch strzelców, mogących pobierać z wozu jednorazowe granatniki przeciwpancerne, grenadiera, czyli żołnierza wyposażonego w granatnik rewolwerowy (np. polski RGP-40) oraz subkarabinek i dwóch strzelców wyposażonych w karabinki maszynowe. Prócz tego w pojeździe mogłaby znajdować się ponadetatowa broń, np. karabin maszynowy UKM-2000, dysponowana w zależności od potrzeby.

Pozostałe dwa z czterech miejsc zajmowaliby dowódca plutonu i radiooperator, dwa ostatnie fotele byłyby puste – przewidziane na np. przydzielonego ratownika medycznego, obserwatora artyleryjskiego, albo oficera naprowadzania lotnictwa JTAC.

Pluton zmotoryzowany 2

Schemat plutonu dzielącego się na dwa identyczne “półplutony”. Rosomak z ppk i bez pocisków Spike-LR tworzą wzajemnie ubezpieczającą się parę. Dwie sekcie desantu formują dużą, 12-osobową “drużynę”, która byłaby zdolna do wykonywania samodzielnie zadań – nawet w oderwaniu od wozów.

Pozostaje jeszcze kwestia zwierzchności. Część praktyków postuluje aby to dowódca wozu był dowódcą całej drużyny, jako, że posiada lepszą orientacje w sytuacji, gdy desant jest w wozie. Jest to prawda, ale tylko częściowa. Podstawową formą walki jest walka ze spieszoną drużyną, a wówczas, ciężko dowódcy wozu jednocześnie kontrolować poczynania załogi jak i śledzić działania desantu, stąd coraz częściej nie praktykuje się takiego rozwiązania.

Kompania zmotoryzowana – przykład

W skład kompanii wchodziłby, oprócz trzech plutonów piechoty zmotoryzowanej, o omówionej organizacji, czwarty pluton wsparcia oraz drużyna dowodzenia i pluton logistyczny.

Pluton ten składałby się z moździerzy, wszak plutony są ich pozbawione. Jednak zamiast wyposażyć pluton w lekkie moździerze – o ograniczonej sile ognia i relatywnie krótkim zasięgu, można wykorzystać moździerze M-98. W wielu armiach, np. południowokoreańskiej, na szczeblu kompanii występują moździerze kalibru 81 lub 82 mm. Wojsko Polskie obecnie takich moździerzy nie posiada, choć w pierwszej połowie lat 90. Huta Stalowa Wola prezentowała moździerz M-81 tego pierwszego kalibru. Wydaje się jednak nieuzasadniona inwestycja w nowe środki, skoro niedługo do batalionów zawitają Raki, które wyprą tradycyjne holowane moździerze z batalionowych kompanii wsparcia. W przypadku moździerzy M-98 kalibru 98 mm mowa o broni relatywnie młodej, do której wciąż jest kupowana i doskonalona amunicja. Nierozsądnym byłoby porzucenie efektu pracy. Dwa lub trzy takie moździerze mogłyby stanowić wsparcie dla całej kompanii. By móc je efektywnie wykorzystać, a także, by poprawić współpracę między pododdziałami, a brygadowym dywizjonem artylerii samobieżnej, w plutonie znajdowałaby się sekcja wysuniętych obserwatorów artyleryjskich, z wozem rozpoznania artyleryjskiego (WRA) oraz sekcja strzelców wyborowych.

Wspomniany pluton logistyczny powinien posiadać wzmocnioną drużynę logistyczną oraz drużynę ewakuacji z kołowym wozem zabezpieczenia technicznego (KWZT).

Batalion zmotoryzowany – przykład

Batalion zmotoryzowany, po postulowanych zmianach, miałby następującą strukturę:

1. Kompania dowodzenia, w składzie: pluton dowodzenia, pluton rozpoznawczy,  drużyna strzelców, wyborowych, pluton ochrony i regulacji ruchu.

2. Trzy kompanie piechoty zmotoryzowanej.

3. Kompania wsparcia, w składzie: pluton moździerzy samobieżnych (8 SMK-120 RAK), pluton przeciwpancerny (3 x BWP z ZSSW-30, w każdym 2 obsługi przenośnych ppk Spike-LR).

4. Pluton saperów, w składzie: dwie drużyny przeprawowe (1 x most MS-20 Daglezja-S), drużyna minowania (2 x pojazd minowania narzutowego PMN Baobab-K), drużyna maszyn ziemnych (2 x maszyna do robót ziemnych).

5. Kompania logistyczna, w składzie: pluton remontowy, pluton ewakuacyjny, pluton zaopatrzenia,

6. Grupa zabezpieczenia medycznego (4 x Rosomak-WEM).

Wóz wsparcia bezpośredniego?

Dyskusja na temat wyposażenia KTO w system wieżowy z armatą dużego kalibru trwa od dobrych kilku lat. Na polskim rynku szczególnie mocno rozreklamowany jest jeden produkt. O możliwościach proponowanego wozu można dowiedzieć się w artykule dotyczącym możliwości WWO Wilk.

Szwedzkie AMV 8x8 - wersje

Szwedzkie transportery opancerzone AMV – widoczne aranżacje wnętrz pojazdów. Mimo sporych rozmiarów wozów, nawet większych niż Rosomaki, bowiem pojazdy mają kadłuby w wersji wydłużonej AMV 8x8L, widać, że zwiększona ilość wyposażenia ogranicza zasoby wolnego miejsca w transporterach.

Sama idea uzupełnienia potencjału wozami uzbrojonymi w armaty nie jest zła. Należy mieć jednak świadomość, że głównym zadaniem tego pojazdu jest wsparcie Rosomaków w zwalczaniu pojazdów opancerzonych i punktów oporu. W obu tych przypadkach WWO potrzebuje skutecznego oręża. Stąd postuluje się wyposażenie takiego pojazdu w wysokociśnieniowe armaty kalibru 120 mm, z amunicją podkalibrową o wysokiej przebijalności oraz wielozadaniową o relatywnie dużym ładunku wybuchowym. Instalacja takiego uzbrojenia wymagałoby głębokiej przebudowy Rosomaka, a być może nawet budowy dedykowanego nośnika. Czy potencjalna potrzeba określana na kilkadziesiąt wozów jest wystarczającą przesłanką do zakupu takich pojazdów, zapewne znacznie droższych od „klasycznych” Rosomaków?

Zakończenie

Powyższe propozycje wymagają przetestowania. W przypadku drużyn, plutonów i kompanii sytuacja jest dość prosta, gdyż zawczasu można (a nawet trzeba) przećwiczyć różne warianty organizacyjne na pasach taktycznych. Sprawa komplikuje jeśli chodzi o struktury batalionu i wyższe, tutaj trudno o radykalne zmiany. W każdym wypadku wszelkie rozwiązania powinny być wypracowane na drodze współpracy między praktykami, a resortowymi decydentami. Bazą powinny być wyniki eksperymentów, a nie symulacje oparte o sztucznie założone wskaźniki.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej/Rys. Militarium

Polska brygada piechoty zmotoryzowanej – (r)ewolucja

Pomimo, że od rozstrzygnięcia przetargu na kołowe transportery opancerzone (KTO), w którym zwyciężył pojazd AMV, minęło już ponad 10 lat, Wojsko Polskie cały czas stoi przed wyzwaniem odpowiedzi na zasadnicze pytania na temat docelowego kształtu przezbrajanych w Rosomaki jednostek oraz ich zadań w ramach wojsk lądowych.

Zmarnowana dekada

Ubiegła dekada była dla wojska czasem wzmożonej aktywności na międzynarodowych misjach, m.in. w Iraku i Afganistanie. W związku z tym, uwaga wojskowych decydentów zwrócona była na bieżących problemach związanych z organizacją i funkcjonowaniem dużych kontyngentów wystawianych przez Wojsko Polskie. Skupiając się na dostarczeniu i dostosowaniu do potrzeb kontyngentów wojskowych jak największej liczby pojazdów, wojskowi postawili często na doraźne rozwiązania, żeby nie powiedzieć improwizacje – czego przykładem są chociażby pojazdy wyposażone w obrotnice OSS, wykorzystywane przez PKW w Afganistanie i Czadzie. Trudności w realizacji bieżących zadań niejako wymusiły przełożenie w czasie wykorzystanie wniosków z prac analitycznych i zdecydowane działania w zakresie rozwoju koncepcji wykorzystania pododdziałów zmotoryzowanych i ich wyposażenia.

Rosomak Hitfist-30P

Rosomak – podstawowy wóz bojowy polskich batalionów zmotoryzowanych. Program wyposażenia jednostek “średnich” w kołowe transportery opancerzone w różnych wersjach trwa już ponad 10 lat.

W ten sposób dziś wojsko dysponuje wyłącznie częścią z planowanych od początku programu wozów, których warianty ograniczają się do bojowego wozu piechoty (BWP) z wieżą Hitfist-30P i wozów ewakuacji medycznej Rosomak-WEM. Do tej grupy można także zaliczyć wozy nauki jazdy Rosomak-NJ. Pozostałe warianty, tj. nieuzbrojone transportery obsług przenośnych wyrzutni ppk Spike-LR, oznaczone Rosomak-S, tzw. „Spajkobusy”, transportery opancerzone (TO) z obrotnicami (w dwóch wariantach) Rosomak-M2 i Rosomak-M3 oraz pojazdy Wielosensorowego Systemu Rozpoznania i Dozorowania Rosomak-WSRiD, są pokłosiem decyzji doraźnych. Powstał również prototyp wozu rozpoznania technicznego Rosomak-WRT i wozu dowodzenia kompanii wsparcia, wyposażonej w samobieżne moździerze SMK-120 Rak, również na podwoziu Rosomaka. Pozostałe transportery specjalistyczne, w tym rozpoznawcze, inżynieryjne, techniczne, dowodzenia szczebla taktycznego, dowodzenia środkami obrony przeciwlotniczej, rozpoznania skażeń, są na różnych etapach prac analityczno-koncepcyjnych i projektowych, co powoduje, że nie powstaną szybko.

Doprowadza to do smutnej konkluzji, że obie przezbrajane w pierwszej kolejności brygady zmechanizowane mają znacznie mniejsze możliwości bo­jowe niż klasyczne wojska zme­chanizowane. Ta zmniejszona siła bojowa wyraża się w słabości systemu rozpoznania i słabości systemu raże­nia. Jest to efekt nieukończonych reform i połowicznych rozwiązań strukturalnych oraz wciąż panującego w polskich siłach lądowych du­żego przywiązania do struktur szczebla dywizyjnego, kosztem samodzielności brygad.

Jednak by oddać sprawiedliwość warto zaznaczyć, że ubiegła dekada pozwoliła też dokładnie sprawdzić zakupione wozy, ich ocenę przedstawiono m.in. na naszym portalu oraz – co może wydać się zaskakujące – pozytywnie wpłynęła na sposób patrzenia na technikę przez wojskowych. Całkiem możliwe, że pewnego rodzaju opieszałość pozwoliła nam na uniknięcie błędów.

Ewolucja koncepcji

Inaczej niż powolna ewolucja nie można ocenić ewolucji kształtu programu Rosomak. Z pierwotnego kontraktu, w którym 690 wozów prawie 2/3 miały stanowić uzbrojone transportery piechoty – BWP i TO zostało niewiele założeń. Obecny kontrakt zakłada, że z połowa z 997 ostatecznie planowanych wozów zakontraktowanych będzie w różnych odmianach specjalistycznych. Zrezygnowano z zakupu TO wyposażonych zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie z wkm kalibru 12,7 mm lub granatnikiem automatycznym kalibru 40 mm, zrezygnowano z niektórych wersji specjalistycznych, powstały też pomysły na nowe pojazdy specjalistyczne, a w przypadku innych ewolucja dotknęła wymagań taktyczno-technicznych.

Rosomak Hitfist-30P

Możliwości ogniowe Rosomaka wobec celów nieopancerzonych i lekko opancerzonych są wystarczające, niedostateczne są jednak możliwości zwalczania cięższych pojazdów przeciwnika.

Nieustanne zmiany w kształcie zamówienia i w wymaganiach z jednej strony mogą źle świadczyć o przygotowaniu merytorycznym do tego przedsięwzięcia, z drugiej stanowią dowód na aktywność w gremiach decyzyjnych,oraz chęć wykorzystania nowych doświadczeń.

Wynika to prawdopodobnie z faktu, że współczesne modułowe i wielozadaniowe platformy kołowe to novum dla wojskowych, którzy dotąd mieli do czynienia prawie wyłącznie z wyspecjalizowanymi platformami. Warto mieć też na uwadze fakt, że od samego początku postawiono sobie ambitne zadanie, nie tyle przezbrojenia wytypowanych pododdziałów w nowy sprzęt, co stworzenie nowego typu oddziału, a właściwie – w związku z poszerzeniem możliwości działania polskich brygad – związku taktycznego.

Szukając „pomocy” wojskowi „podglądali” innych, a dokładniej Amerykanów, którzy w podobnym czasie formowali swoje Stryker Brigade Combat Team, bazujące na rodzinie kołowych wozów opancerzonych Stryker. Skutkowało to u nas kontrowersyjnymi wymaganiami. Niemniej, by nie paść ofiarą zbytniego uproszczenia warto zaznaczyć, że już na początku programu wojsko chciało mieć pojazdy bardziej uniwersalnie uzbrojone, z możliwością ich wykorzystania w konwencjonalnym konflikcie z przeciwnikiem dysponującym nowoczesnym sprzętem pancernym.

Doktryna

Na początek dwa pytania. Po pierwsze, czym jest brygada ogólnowojskowa bez czołgów? Po drugie, jak wykorzystać dwudziestokilkutonowy transporter, o sile ognia bojowego wozy piechoty, lecz nie przeznaczony do bezpośredniej współpracy z czołgami?

Rosomak z ZSSW-30

Rosomak z makietą bezzałogowego stanowiska wieżowego ZSSW-30, opracowywanego przez konsorcjum Huty Stalowa Wola SA, prezentowany w 2014 r.

W zasadzie nadal trwają ożywione dyskusje inicjowane powyższymi pytaniami. Wojskowi oswajają się z pojęciem sił średnich, jako formacji, której pododdziały dysponują siłą ognia batalionów zmechanizowanych, manewrowością sił lekkich, a przy tym, ze względu na brak czołgów, nie mają przebojowości potrzebnej do wykonania jednej z form natarcia – przełamania. Na polskich poligonach równie często można obejrzeć samodzielne działania pododdziałów wyposażonych w Rosomaki, jak i ich współdziałanie z czołgami – najczęściej Leopardami 2. Jest to właściwa praktyka, bowiem ćwiczenia poligonowe z pewnością mogą pomóc odpowiedzieć na powyższe kluczowe pytania, jednak wiadomo, że wojskowi nie są zainteresowani wzmacnianiem brygad zmotoryzowanych czołgami, ani też zastąpieniem wszystkich gąsienicowych wozów – kołowymi odpowiednikami.

W związku z zmieniającym się potencjałem sił lądowych Wojska Polskiego, należy rozstrzygnąć o wiele więcej wątpliwości, niż te wynikające z tych dwóch pytań. W zasadzie gruntownej rewizji wymaga cała doktryna walki, której zasadniczym elementem jest instrukcja walki brygad zmotoryzowanych: „Wykorzystanie kołowego transportera opancerzonego ROSOMAK w podstawowych rodzajach działań bojowych w zróżnicowanym środowisku pola walki” z 2009 roku. Wymownym odzwierciedleniem obecnej sytuacji jest nazewnictwo brygad wszak częściowo już przezbrojone w Rosomaki jednostki to 12. i 17. Brygady Zmechanizowane, podczas gdy bataliony i kompanie nazywa się zmotoryzowanymi. Przyglądając się realizacji niektórych ćwiczeń taktycznych, nie można odnieść wrażenia, że nadal żywa jest chęć wykorzystania Rosomaków analogicznie jak BWP-1.

Wzmocnienie potencjału

Najczęściej omawianą „palącą potrzebą” pododdziałów zmotoryzowanych jest niedostateczna ilość środków przeciwpancernych. Mimo, że już w pierwszym kontrakcie zakładano wozy z przeciwpancernymi pociskami kierowanymi (96 pojazdów z 313 zamówionych BWP miało mieć ppk Spike-LR), do dziś Wojska Lądowe nie mają ani jednego Hitfista-30P zintegrowanego z ppk. Obecnie potencjał przeciwpancerny batalionu zmotoryzowanego opiera się na batalionowym plutonie przeciwpancernym i środkach przeciwczołgowych piechoty (dokładniej mocno archaicznych granatnikach RPG-7). Powoduje to, że możliwości zwalczania czołgów przez batalion zmotoryzowany są niższe niż polskich “lekkich” batalionów – np. z 6. Brygady Powietrznodesantowej, w których wyrzutni Spike-LR jest etatowo po 18 sztuk. Amunicja do armaty kalibru 30 mm, w którą są wyposażone Rosomaki ma zdolność przebijania około 100 mm stali RHA z odległości 1000 m, a system kierowania ogniem zapewnia prawdopodobieństwo trafienia celu typu pojazd opancerzony z odległości 1500 m na poziomie co najmniej 0,8 przy prędkości 20 km/h. Pozwala to jedynie na niszczenie BWP i transporterów opancerzonych przeciwnika, nie czołgów.

RK-3 Korsar

Na zdjęciu lekki pocisk rakietowy z wyrzutnią RK-3 Korsar, produkt kijowskiej firmy Łucz – hipotetyczny pierwowzór dla polskiego ppk Pirat.

Mimo wielokrotnych zapowiedzi MON, nic nie zapowiada, aby prędko do integracji tych rakiet z załogowymi wieżami Rosomaka doszło. Być może pomimo zapowiedzi MON nie jest zainteresowany inwestowaniem w wzmocnienie – istnieją ku temu racjonalne przesłanki. Integracja wieży z ppk Spike-LR pociąga za sobą pewne problemy techniczne, wynikające nie tylko z dodatkowego obciążenia napędów (masa Hitfist-30P wzrasta w tym wypadku o około 500 kg), ale też wymagań Inspektoratu Uzbrojenia MON, który chciał m.in. aby wieża z wyrzutnią nie wystawała poza obrys kadłuba Rosomaka, a przy tym nie jest antidotum na inne niedomagania tego systemu wieżowego, z których najpoważniejszym jest brak niezależnego panoramicznego przyrządu obserwacyjnego dowódcy wozu.  Koszt modernizacji wież może być dla napiętego budżetu MON obecnie nieakceptowany, szczególnie, że horyzoncie jest przecież ZSSW-30 – wieża, która ma posiadać wyrzutnie ppk zgodne z wymaganiami IU MON, jak i system kierowania ogniem zbudowany zgodnie z zasadą hunter-killer.

Co więcej z ust przedstawicieli MON i wojska nigdy nie padła jednoznaczna deklaracja, że docelowo wszystkie wozy mają posiadać wyrzutnie z przeciwpancernymi pociskami kierowanymi.

Oczywiście taka sytuacja, w której wszystkie Rosomaki z armatami Mk44 miałyby rakietowe pociski przeciwpancerne, byłaby najbardziej pożądana. Ale należy mieć świadomość, że jest też bardzo kosztowna. Dla samych wozów z Hitfist-30P potrzeba nabyć ponad 2100 pocisków i to wyłącznie na potrzeby zabezpieczenia jednej jednostki ognia. Na wszystkie planowane BWP potrzeba więcej pocisków niż zakupiono w pierwszym kontrakcie za – bagatela – 1,5 mld zł.

Wyrafinowany technicznie, drogi ppk Spike-LR ma być bronią na „grubego zwierza” – a więc czołgi, które dziś nie są już tak licznym sprzętem nawet w związkach taktycznych Sił Zbrojnych FR. Niemniej powinny być uzupełnione dodatkowymi środkami przeciwpancernymi, które pozwolą na bardziej elastyczne i ekonomiczne budowanie potencjału ogniowego pododdziałów zmotoryzowanych.

I w tym kontekście warto przyjrzeć się omawianemu ostatnio projektowi przeciwpancernych pocisków kierowanych kryptonim “Pirat”. Broń, która w docelowym kształcie i tak nie posiadałaby wielkich możliwości zwalczania czołgów nowej generacji, byłaby jednak doskonałym uzupełnieniem wyrafinowanego i w zasadzie wąsko wyspecjalizowanego Spike-LR. Wszak na polu walki na żołnierzy nie czeka wyłącznie „błoto i czołgi”. Są także inne, bardziej podatne na lżejsze głowice kumulacyjne, cele.

Rosomak 6x6

Prototyp Rosomaka 6×6, wóz ten miał być bazą dla pojazdu rozpoznawczego. Powstał ponad 10 lat temu i mimo, że koncepcja sześciokołowego wozu zwiadowczego została w Polsce zarzucona na korzyść wersji 8×8, jednostki rozpoznawcze nadal nie posiadają nowoczesnych pojazdów rozpoznawczych.

Jeśli założymy, że MON nie chce inwestować dużych środków w licencyjne wieże, wówczas logiczne staje się „przyhamowanie” prac nad dostarczeniem kolejnych pojazdów. MON może czekać na efekty prac konsorcjum Huty Stalowa Wola, opracowujące zdalnie sterowaną wieżę, oznaczoną ZSSW-30. Jeśli bowiem do produkcji wejdzie ZSSW-30, to można liczyć na poszerzenie zamówienia, bowiem obecnie zapowiadana ilość, 122 sztuki, zabezpiecza potrzeby dwóch batalionów zmotoryzowanych. W ogólniej liczbie zamówionych i dostarczonych wież (załogowe Hitfist-30P i bezzałogowe ZSSW-30) nie uwzględniono modułów dla 88 wozów rozpoznawczych Rosomak R-1 i Rosomak R-2, a te jak wiadomo mają dostać duże wieże uzbrojone w armaty kalibru 30 mm. Gdy zsumujemy obie wartości otrzymujemy zamówienie na co najmniej 210 wież. Liczba ta pozwala na przydzielenie każdemu z planowanych ośmiu batalionów zmotoryzowanych – średnio – po 26 wozów z przeciwpancernymi pociskami kierowanymi. I w taki sposób, minimalizując dodatkowe koszty, w zasadzie do przebudowy 88 już dostarczonych BWP z Hitfist-30P na wersje R-1 i R-2, można wymiernie zwiększyć nasycenie środkami przeciwpancernymi.

Lepsze rozpoznanie – szybsza i skuteczniejsza reakcja mniejszymi siłami

Obecnie w strukturach brygad na Rosomakach funkcjonuje kompania rozpoznawcza. Pododdział ten ma zbyt mały potencjał jak na potrzeby brygady, która musi być gotowa do działania rozproszonymi siłami na dużej przestrzeni, liczonej w setkach kilometrów kwadratowych. W jej strukturze znajdują się trzy plutony rozpoznawcze na transporterach opancerzonych BRDM-2 oraz pluton rozpoznawczy na pojazdach motocyklowych – quadach. Obecnie kompania rozpoznawcza ma możliwość zorganizowania 3-4 patroli rozpoznawczych i 12-15 posterunków rozpoznawczych lub odpowiednią ilość motocyklowych grup rozpoznawczych, albo zespołów motocyklowych. Jest to ilość za mała dla rozpoznania całego obszaru odpowiedzialności brygady, w związku z jego zwiększeniem do nawet kilku tysięcy kilometrów kwadratowych i ogniskowo-przestrzennym charakterem współczesnej walki lądowej.

Rosomak-WSRD

Choć zarówno 12. jak i 17. BZ otrzymały po jednym wozie Rosomak-WSRiD, wyposażonym między innymi w zestaw BŚR FlyEye, to ciężko sobie wyobrazić wykorzystanie systemu w inny sposób niż osłona stanowiska dowodzenia brygady.

Batalion rozpoznawczy na szczeblu brygady dziś staje się standardem – występuje zarówno w strukturze amerykańskich Brygadowych Zespołów Bojowych Stryker (SBCT), jak i brygad brytyjskich, francuskich czy niemieckich. Nawet konserwatywni Rosjanie wzmocnili potencjał rozpoznania brygad strzelców zmotoryzowanych. W związku z tym wydaje się, że należy wzmocnić element rozpoznawczy brygady nawet jeśli obyłoby się to kosztem batalionów manewrowych, np. zmniejszenie batalionów o jedną kompanie manewrową.

W ten sposób można zrealizować dwa cele – zapewnić odpowiednie nasycenie środkami przeciwpancernymi batalionu zmotoryzowanego (więcej modułów ZSSW-30) przy równoczesnym zagospodarowaniu już dostarczonych wież (Hitfist-30P na bojowych wozach rozpoznawczych).

Docelowa struktura brygady zmotoryzowanej – przykład

Batalion dowodzenia – powinien być poddany nieznacznym zmianom. Obecnie pododdziały te czekają na nowe wozy dowodzenia, które zastąpią ZWD-1 i ZWD-3, a te pojawią się dopiero gdy zostanie wdrożony system zarządzania walką (BMS).

Rosomak-R rozpoznawczy MSPO 2012

Demonstrator rozpoznawczego Rosomaka prezentowany w 2012 r. Widoczny radar pola walki na wieży oraz głowica optoelektroniczna na wysuwanym maszcie.

Batalion rozpoznawczy – ten pododdział powinien składać się z: kompanii dowodzenia z plutonem rozpoznania skażeń (4 x Rosomak-RSK); dwóch kompanii rozpoznawczych, w składzie: cztery plutony rozpoznawcze po 4 wozy (1 Rosomak-R1, 3 x Rosomak-R2); kompanii rozpoznawczej, w składzie: dwa plutony rozpoznawcze na pojazdach motocyklowych – quadach, pluton strzelców wyborowych; pododdziału SIGINT (celowo nie precyzujemy wielkość pododdziału jako, że w przypadku takich zadań kluczowe są możliwości techniczne systemów); plutonu bezzałogowych środków rozpoznawczych (BŚR) – tymczasowo zestawy BŚR Fly Eye, docelowo zestawy o większych możliwościach (pluton działałby na rzecz całej brygady, włącznie z dywizjonem artylerii samobieżnej) oraz kompanii wsparcia.

Trzy bataliony zmotoryzowane – zasadnicza siła brygady, dlatego też szczegółowe rozważania na temat batalionu to temat na oddzielny artykuł. Na potrzeby tego materiału przedstawimy jedynie w skrócie strukturę batalionu, w którego składzie znajdować się powinny: kompania dowodzenia, trzy kompanie zmotoryzowane, kompania wsparcia, kompania logistyczna, grupa zabezpieczenia medycznego.

Dywizjon artylerii – obecnie wyposażony w 24 armatohaubice wz. 77 DANA. W przyszłości czechosłowackie działa zastąpić ma opracowywana w Polsce, na bazie rozwiązań izraelskich, haubica samochodowa Kryl, dysponująca większym zasięgiem, oraz możliwością wykorzystania amunicji „inteligentnej”. Należy rozważyć wyposażenie dywizjonu w radar rozpoznania artyleryjskiego RZRA Liwec, który pozwoliłby na lepsze zobrazowanie sytuacji oraz na efektywniejsze zwalczanie artylerii nieprzyjaciela.

Batalion saperów – struktura tego pododdziału wynika ze słabości trakcji kołowej, która wymusza większą aktywność służb inżynieryjnych. Głównym problemem wojsk inżynieryjnych jest jednak przestały sprzęt – bez wymiany generacyjnej ciężko wyobrazić sobie jakiekolwiek reformy tych struktur. Przykładowo, środki przeprawowe będące w dyspozycji batalionu saperów to 9 mostów gąsienicowych BLG-67M, 9 transporterów gąsienicowych PTS-M i 18 łodzi desantowych. Teoretycznie sprzęt ten pozwala na urządzenie 3 przepraw „desantowych” lub 9 przepraw „tymczasowych”. Jest to niewiele jeśli ma się na uwadze przestrzeń na jakiej może przyjść działać brygadzie. Poza tym wspomniane dość przestarzałe pojazdy mają trakcję gąsienicową, co powoduje, że trudno je uznać za wyjątkowo mobilne. Wprawdzie trwa wdrażanie do wojsk inżynieryjnych mostów samochodowych MS-20 Daglezja-S, ale biorąc pod uwagę ilość planowanych do nabycia systemów, można w nie w pełni wyposażyć jedynie dwa z planowanych ośmiu batalionów na Rosomakach.

Park pontonowy PP-64 Wstęga

Patrząc z tej perspektywy wydaje się, że wymóg pływalności Rosomaka jest racjonalny. Zmodyfikowany pułkowy park pontonowy PP-64 Wstęga.

Warto również dodać, że obecnie batalion saperów nie ma możliwości budowy mostów ani przepraw promowych, w tym zakresie musi bazować na wsparciu ze strony pułków inżynieryjnych które dysponują przestarzałym parkami samochodowymi PP-64 Wstęga i pochodnymi.

Wydaje się, że decydentom wojskowym silniej przemawia amfibijność wozów bojowych, niż położenie większego nacisku na modernizację wojsk inżynieryjnych, czego przykładem są wymagania dla bojowego wozu piechoty nowej generacji kryptonim Borsuk, który ma mieć możliwość pływania. Należy zwrócić jednak uwagę na jeden, najczęściej pomijany aspekt pływalności Rosomaka – wymagania bezpiecznego pokonywania przeszkód wodnych pływaniem dla tego wozu bojowego są bardzo wysokie, tj. np. prędkość wiatru musi być mniejsza niż 4 m/s, a fale nie mogą przekraczać 0,1 m. Ponadto nie jest możliwe pływanie Rosomakiem przy temperaturze otoczenia poniżej +1o C. Zatem w wielu przypadkach pokonywanie rzek, czy innych zbiorników wodnych przez pododdział zmotoryzowany będzie niemożliwe, a to niweczy wszelkie zalety Rosomaka jako pojazdu amfibijnego. Warto podkreślić, że pojazdy AMV sił zbrojnych Szwecji, czy Finlandii, państw o surowszym niż Polska klimacie, nie pływają, dysponując przy tym zwiększoną ochroną balistyczną i przeciwminową, np. pojazdy szwedzkie mają wydłużony kadłub (wersja AMV 8x8L) i maksymalną masę 27000 kg.

Most pontonowy M3

A można inaczej. Na zdjęciu wielozadaniowy system przeprawowy M3. 8 takich samobieżnych, kołowych amfibii pozwala na zbudowanie, siłami mniej niż 40 ludzi, w 10 minut, 100-metrowej przeprawy, po której mogą poruszać się nawet czołgi.

Zawirowania wokół wygórowanych wymogów, a dokładniej niemożności ich wypełnienia przez jakikolwiek nośnik, sprawiają, że perspektywa pozyskania Kołowych Transporterów Rozpoznania Inżynieryjnego (KTRI) jest więcej niż mglista. IU MON chce, aby wóz taki był wyjątkowo uniwersalny. Zgodnie z wymogami MON załoga KTRI ma nie tylko wykrywać miny i inne ładunki wybuchowe, ale także określać nośność gruntu i możliwości przepraw wodnych – z uwagi na wspomniane wysokie wymagania dla bezpiecznego pływania wymagane przez Rosomaki – oraz rozpoznawać użycie broni jądrowej i innych środków masowego rażenia, a także prowadzić obserwacje z użyciem umieszczonych na maszcie teleskopowym środków optoelektronicznych.

Warto zauważyć, że nic prócz ambicji resortu obrony, nie stało na przeszkodzie, aby wymagania podzielić między dwa wozy, tak jak ma to miejsce w przypadku wozów spełniających inne funkcje tego samego segmentu pomocy technicznej, czyli wóz pomocy technicznej Rosomak-WPT i wóz rozpoznania technicznego Rosomak-WRT (pojazdy te w założeniu mają się wzajemnie uzupełniać w ramach jednego zadania – zapewnienia wsparcia technicznego), choć przecież można było wymagać wozu równie uniwersalnego – jak wozy gąsienicowe.

Nie należy bagatelizować niedoinwestowania wojsk inżynieryjnych. Niejednokrotnie okazało się, że skuteczność realizacji zadań uzależniona jest od kondycji tego rodzaju wojsk. Sprawne przygotowanie przeprawy, zagrody inżynieryjnej, czy chociażby umocnionych stanowisk ogniowych, jest nie do przecenienia nie tylko przez lekko opancerzone formacje zmotoryzowane. A przy tym jest tutaj duży zasób cennych etatów, które można by „zaoszczędzić”.

Star 266 koparka K-407

Podobnie sytuacja jest ze sprzętem plutonów maszyn ziemnych, który – o ile będzie sprawny – zapewne wykona zadanie, jednak, który powinien zostać wymieniony na bardziej uniwersalne maszyny.

Dywizjon przeciwlotniczy – sytuacja sprzętowa tego pododdziału jest zła. Batalion posiada wprawdzie spełniające wymogi pola walki systemy dowodzenia Łowcza i Rega (docelowo mają być to systemy na Rosomakach, ale w ilości jedynie jeden wóz dowodzenia systemu Łowcza na dywizjon i jeden pojazd dowodzenia systemu Rega na pluton), nie mamy jednak obecnie wymaganych efektorów. Przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy PPZR Grom, czy wdrażany obecnie mobilny system Poprad, czyli mobilny Grom, mogą być wyłącznie uzupełnieniem, nie mogą stanowić głównych środków ogniowych pododdziału przeciwlotniczego brygady. Podobnie jest z systemami bazującymi na armatach kalibru 23 mm, czyli zestawach ZUR-23-2 i pojazdach Hibneryt z tymi systemami przeciwlotniczymi.

Wobec zwiększającego się zasięgu ognia środków napadu powietrznego zarysowuje się potrzeba wprowadzenia do brygad przeciwlotniczego zestawu rakietowego o efektywnym zasięgu co najmniej 8-10 km. Ogólna słabość naszych Sił Powietrznych, w połączeniu ze znacznym potencjałem sił potencjalnego przeciwnika, jeśli chodzi o śmigłowce i samoloty szturmowe skłania ku rozbudowie potencjału brygadowego pododdziału przeciwlotniczego.

Jesteśmy natomiast przeciwni przydzieleniu stałego komponentu przeciwlotniczego do poszczególnych batalionów. Specyfika działań obrony przeciwlotniczej wymaga aby możliwie jak najwięcej komponentów było koordynowane przez jeden podmiot – co pozwoli na bardziej efektywne działanie w ramach „parasola” obrony przeciwlotniczej.

Zatem docelowo dywizjon przeciwlotniczy powinien składać się – przykładowo – z jednej (dwóch) baterii przeciwlotniczych zestawów rakietowych krótkiego zasięgu, dwóch baterii zestawów rakietowych bardzo krótkiego zasięgu oraz baterii artyleryjsko-rakietowej z zestawami artyleryjskimi i przenośnymi zestawami rakietowymi. Oczywiście uzależnione jest to od możliwości pozyskanych systemów oraz dokładnych możliwości baterii i plutonów.

Zakończenie

Przed nami jeszcze wdrożenie do brygad na Rosomakach wielu kluczowych elementów. W zasadzie trudno nawet powiedzieć, by proces przezbrajania 12. i 17. Brygad Zmechanizowanych był półmetku. Warto więc wykorzystać ostatni moment by jeszcze raz poważne przemyśleć założenia programu Rosomak, oraz koncepcje brygad „średnich”, które muszą w przyszłości stanowić jednolity i co ważne dysponujący odpowiednim potencjałem komponent polskich wojsk lądowych.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej; GosKB Łucz; Militarium

Wóz wsparcia ogniowego Wilk, czyli o symulacjach i szacowaniu potencjału bojowego

Impulsem do napisana poniższego tekstu była lektura dwóch artykułów: „Wilk wzmocnieniem Rosomaków?” oraz „Wilk w natarciu”. Oba teksty, autorstwa Czesława Dąbrowskiego i Marcina Bielewicza, zostały opublikowanie w czasopiśmie RAPORT-WTO Wojsko, Technika, Obronność – odpowiednio w numerach 5/2014 i 10/2014. Autorzy podjęli w nich próbę zaprezentowania wyników symulacji, których celem była analiza potencjału jednostek zmotoryzowanych wzmocnionych kołowymi wozami wsparcia bezpośredniego.

Wóz Wsparcia Bojowego Wilk to opracowana przez Wojskowe Zakłady Mechaniczne S.A. oraz belgijski koncern CMI Defence odmiana Rosomaka wyposażoną w wieżę CT-CV z wysokociśnieniową armatą Cockerill kalibru 105 mm z samowzmocnioną gwintowaną lufą o długości 51 kalibrów. Działo posiada balistykę zgodną z armatą L7/M68 i strzela amunicją zgodną z NATO STANAG 4458, a także przeciwpancernymi pociskami kierowanymi Falarick-105. Armata może być montowana na relatywnie lekkich platformach, a system kompensacji odrzutu pozwala na prowadzenie ognia w każdej pozycji wieży względem kadłuba, także w ruchu. Amunicja artyleryjska do armaty jest produkowana m.in. przez belgijską firmę Mecar.

Wilk w obronie

W pierwszym artykule „Wilk wzmocnieniem Rosomaków?” zaprezentowano sytuację hipotetycznej obrony batalionu przed zgrupowaniem bojowym przeciwnika, w sile około brygady pancernej, składającym się łącznie z 120 czołgów T-80 i 48 bojowych wozów piechoty BMP-2.

WWO Wilk 105

Rosomak z makietą nowej wieży CMI Defence XC-8 armatą wysokociśnieniową kalibru 105 mm.

W symulacji, dla celów porównawczych wykorzystano cztery hipotetyczne polskie bataliony: batalion zmechanizowany, wyposażony w gąsienicowe bojowe wozy piechoty BWP-1 (BMP-1), batalion zmotoryzowany wyposażony w kołowe bojowe wozy piechoty (KTO) Rosomak oraz dwa hipotetyczne bataliony zmotoryzowane, wzmocnione wozami wsparcia bezpośredniego (WWB) Wilk, w dwóch wariantach – „wariant I”, w którym każda z czterech organicznych kompanii zmotoryzowanych została wzmocniona plutonem (4 wozy) WWB Wilk, liczącym cztery wozy i „wariant II”, w którym zamiast czwartej kompanii piechoty zmotoryzowanej występuje kompania WWB z 16 Wilkami.

Na początek należy przyjrzeć się zestawieniu potencjału bojowego poszczególnych batalionów prezentowanych w analizowanym tekście z RAPORT-WTO. Pomimo zapewnień autorów, że analiza ma na celu ocenę wyłącznie wpływu obecności WWB w jednostkach zmotoryzowanych, nie obyło się bez głębszych zmian w wyposażeniu pododdziałów.

Potencjał bojowy batalionu zmechanizowanego wyposażonego w BWP-1 – według RAPORT-WTO.

Sprzęt

Ilość

Potencjał jednostkowy

Potencjał razem

BWP-1

58

0,8

46,4

Moździerz M-120

6

0,59247031

3,55482185

Moździerz LM-60

16

0,56344401

9,01510411

Ppk Spike

4

0,72085712

2,88342846

Granatnik Mk19

16

0,27892142

4,46274278

Granatnik RPG-7

48

0,51531756

24,7352428

km PKM

48

0,12944571

6,21339422

Łącznie

97,26

Potencjał bojowy batalionu zmechanizowanego wyposażonego w KTO Rosomak – według RAPORT-WTO.

Sprzęt

Ilość

Potencjał jednostkowy

Potencjał razem

KTO Rosomak

58

0,9265596

53,74045889

Moździerz M-120

6

0,59247031

3,55482185

Moździerz LM-60

16

0,56344401

9,01510411

Ppk Spike

4

0,72085712

2,88342846

Granatnik Mk19

16

0,27892142

4,46274278

Granatnik RPG-7

48

0,51531756

24,7352428

km PKM

48

0,12944571

6,21339422

Łącznie

104,25

Potencjał bojowy batalionu zmechanizowanego wyposażonego w WWO WILK (wariant I) – według RAPORT-WTO.

Sprzęt

Ilość

Potencjał jednostkowy

Potencjał razem

KTO Rosomak

58

0,9265596

53,74045889

WWO Wilk

16

1,247894

19,966304

WD KTO

6

0,805396196

4,832377176

Moździerz na KTO

6

0,9727152

5,8362912

Moździerz LM-60

12

0,56344401

6,761328084

Ppk Spike (na pojeździe)

4

1,035396196

4,141584784

Granatnik Mk19

12

0,27892142

3,347057088

Granatnik RPG-7

52

0,51531756

26,79651307

km PKM

52

0,12944571

6,731177076

Łącznie

132,15

Potencjał bojowy batalionu zmechanizowanego wyposażonego w WWO WILK (wariant II) – według RAPORT-WTO.

Sprzęt

Ilość

Potencjał jednostkowy

Potencjał razem

KTO Rosomak

44

0,9265596

40,7686224

WWO Wilk

16

1,247894

19,966304

WD KTO

6

0,805396196

4,832377176

Moździerz na KTO

6

0,9727152

5,8362912

Moździerz LM-60

9

0,56344401

5,070996063

Ppk Spike (na pojeździe)

4

1,035396196

4,141584784

Granatnik Mk19

9

0,27892142

2,510292816

Granatnik RPG-7

40

0,51531756

20,61270236

km PKM

52

0,12944571

6,731177076

Łącznie

108,92

Z powyższych tabel wynika, że bataliony z WWB Wilk posiadały także samobieżne moździerze oraz samobieżne wyrzutnie przeciwpancernych pocisków kierowanych, co poważne wzmocniło ich potencjał bojowy – dokładniej o 3,54 pkt oraz wozy dowodzenia, które dały „ekstra” 4,83 pkt.

Gdyby założono, że bataliony z Wilkami wspierają moździerze holowane i przenośne wyrzutnie ppk Spike-LR, to okazuje się, że batalion w wariancie z trzema kompaniami zmotoryzowanymi i kompanią WWB ma niższy potencjał bojowy niż „zwykły” batalion zmotoryzowany na Rosomakach. Niewyjaśniony jest też wzrost ilości jednostek uzbrojenia piechoty, w tym granatników przeciwpancernych, w przypadku „wariantu I”, w którym przecież kompania miała otrzymać jedynie dodatkowe cztery WWB.

W omawianym artykule, po przedstawieniu potencjału obrońcy, autorzy od razu zaprezentowali wynik starć. Nie przedstawiono uprzednio potencjału nacierającego, zatem nie wiadomo, w jaki sposób obliczono wartości bojowe czołgów T-80 oraz wozów BMP-2 i dokonano zsumowania wartości tego sprzętu.

Nie opisano także samego przebiegu walk obronnych. Oprócz lakonicznego stwierdzenia, że teren starcia i warunki były dla wszystkich scenariuszy jednakowe, nie ujawniono o jakiej porze doby, w jakich warunkach atmosferycznych i terenowych były prowadzone symulacje. Czynniki te jednak, jak wynika m.in. ze wstępnych analiz rzeczywistych starć pojazdów pancernych, np. w ostatnim okresie na Ukrainie, mają znaczący wpływ na efektywność sprzętu.

Niewiele miejsca poświęcono również opisowi przebiegu symulacji – wiadomo tylko, że żadna ze stron nie mogła liczyć na wsparcie artyleryjskie, ani lotnicze. Z opisu symulacji wynika, że obrońca miał za zadanie bronić się do końca, tj. do chwili całkowitej utraty własnych możliwości bojowych. Nie opisano przebiegu natarcia przeciwnika i sposobu jego wyprowadzenia, tj. np. szyku, rozwinięcia, wariantów działań po nawiązaniu kontaktu ogniowego z obrońcą. Należy zauważyć, że w symulacji przeciwnik dysponuje znaczną ilością sprzętu pancernego, która umożliwia mu realizacje wielu opcji działań.

Wyniki symulacji dla wszystkich czterech wariantów autorzy przedstawili w formie tabelarycznej – według RAPORT-WTO.

Zadanie

Siły obrońcy

Straty nacierającego

Symulacja nr 1

58 BWP-1

33 T-80 + 4 BMP-2

Symulacja nr 2

58 KTO Rosomak

20 T-80 + 11 BMP-2

Symulacja nr 3

58 KTO Rosomak + 16 WWO Wilk

66 T-80 + 16 BMP-2

Symulacja nr 4

44 KTO Rosomak + 16 WWO Wilk

58 T-80 + 7 BMP-2

Po przedstawieniu takich wyników nie można mieć wątpliwości – WWB Wilk jest bardzo skuteczną bronią przeciwpancerną. Batalion zmotoryzowany wyposażony w te pojazdy zniszczył dwukrotnie więcej czołgów T-80 niż pododdział wyekwipowany w BWP-1 oraz ponad trzykrotnie więcej niż batalion Rosomaków.

Czołgi T-80

W symulacji założono, że przeciwnik posiada czołgi T-80. Pomimo tego samego oznaczenia możliwości wozów tego typu, są bardzo różne – w szczególności dotyczy to systemu kierowania ogniem i poziomu opancerzenia. Należy postawić tezę, że bazowy T-80 i rozwojowy T-80UD to dwa różne czołgi pod względem celności ognia i poziomu ochrony. Na zdjęciu od lewej: T-80B, T-80UD i T-80B1, widoczne choćby różne typy pancerza reaktywnego.

Oficjalne materiały CMI Defence i Mecar zawierają informacje na temat amunicji dostępnej dla armaty WWO Wilk, z których wynika m.in. 105-mm przeciwpancerny pocisk podkalibrowy APFSDS-T M1060CV osiąga przebijalność do 560 mm stali jednorodnej RHA w odległości 2000 m. Są to jednak osiągi uzyskiwane dla płyty ustawionej pod kątem 60 stopni. Jeśli sprowadzimy tę wartość dla kąta 0 stopni wynik nie będzie tak dobry – nieco ponad 500 mm, jednak nadal można go uznać za dobry, jak na „sto-piątkę”. Faktycznie osiągi te są nieco wyższe niż możliwości niemieckiego pocisku APFSDS-T DM33A1 kalibru 120 mm, stosowanego m.in. w polskich czołgach Leopard 2. Warto jednak pamiętać, że używane w Wojsku Polskim DM33A1 to amunicja, która powstała ponad 30 lat temu. Czas płynie, a z nim następuje rozwój nowych pocisków – obecnie w użyciu znajdują się nowe typy pocisków podkalibrowych (w samym tylko RFN od czasu DM33 opracowano trzy nowe pociski DM43, DM53 i najnowsze DM63) – oraz, co najistotniejsze, nowych typów pancerzy. Z badań przeprowadzonych przez niemieckich specjalistów wynika, że obecna amunicja podkalibrowa kalibru 105 mm nie jest w stanie unieszkodliwić w każdym przypadku czołgu T-72A, czyli eksportowego T-72M1, nie mówiąc o nowszych pojazdach rosyjskich.

W związku z powyższym należy obecnie uznać, że osiągi przestarzałej amunicji kalibru 120 mm, jak i nowoczesnej kalibru 105 mm, nie pozwalają na przebicie pancerzy podstawowych typów czołgów używanych przez naszych potencjalnych przeciwników. Te można skutecznie zwalczać tylko przy pomocy najnowszych modeli APFSDS-T wystrzeliwanych z armat kalibru 120 mm.

Sytuacji nie poprawia proponowany wraz z Wilkiem przeciwpancerny pocisk kierowany Falarick-105. Ta wystrzeliwana z armaty rakieta, opracowana przez ukraiński firmę Łucz na bazie GLATGM R-111 opracowanego z myślą o wozach uzbrojonych w armatę D-10T kalibru 100 mm, w kwestii możliwości zwalczania czołgów prezentuje się nie lepiej niż wspomniana amunicja podkalibrowa. Deklarowana dla Falaricka przebijalność jego głowicy kumulacyjnej, wynosząca 550 mm RHA za osłoną reaktywną, nie daje pełnych możliwości w zwalczaniu najlepiej osłoniętych wozów szczególnie, że pocisk nie ma możliwości ataku od góry (tzw. top-attack) słabiej osłoniętych stref czołgu.

Rakieta osiąga prędkość około 290 m/s i zasięg 5000 m, a naprowadzana półaktywnie (SACLOS) jest w wiązce laserowej. Po pierwsze wymaga to, aby cel był widoczny jeszcze przed jego odpaleniem – nie ma możliwości ataku zza zasłony terenowej, jak choćby w przypadku pocisku Spike-LR – co oczywiście ogranicza praktyczny zasięg Falaricka do typowych odległości determinowanych ukształtowaniem terenu w Polsce. Po drugie nieodzowne jest utrzymanie ciągłego kontaktu z celem przez kilka-kilkanaście sekund, bowiem działonowy musi cały czas utrzymać cel w celowniku systemu kierowania ogniem, a sama wiązka laserowa może być wykryta przez detektory opromieniania laserowego systemów samoosłony pojazdu, jak choćby TSzU-1-1/11 systemu Sztora-1, które są stosowane np. w rosyjskich czołgach podstawowych.

T-80 pancerz wieża

Przekroje wieży czołgów T-80 różnych odmian, widoczne zasadnicze różnice w konstrukcji wewnętrznej pancerza.

Warto także zauważyć, że czołgowe przeciwpancerne pociski rakietowe są rozwijane od ponad 35 lat, szczególnie w Rosji i krajach byłego ZSRR. Mimo kilku okazji i konfliktów, w których walczące strony posiadały wozy z takimi systemami, nie odnotowano wykorzystania bojowego takich rakiet.

Warto także odnieść się do posiadanego przez przeciwnika w symulacjach sprzętu pancernego – wbrew pozorom kwestią o kluczowym znaczeniu jest doprecyzowanie, jakimi czołgami T-80 dysponował nacierający, bowiem amplituda wartości bojowej poszczególnych odmian T-80 produkowanych w różnych okresach, jest znaczna. Gdyby w symulacji siły nacierającego wyposażone były w 120 pojazdów w wersjach T-80B/B1, to wyniki starcia przy uwzględnieniu korzystnych dla obrońcy warunków atmosferycznych lub pory doby, mogłyby wydawać się prawdopodobne. Czołgi tych odmian z przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych posiadają, wprowadzony na tym typie w 1978 roku, system kierowania ogniem 1A33 z dalmierzem laserowym 1G21 i nocnym przyrządem celowniczego TPN-3-49-23, którego zasięg obserwacji w trybie aktywnym wynosi około 1300 m, a pasywnym około 850 m oraz pancerz, który w pierwszych wozach był niemalże tożsamy z tym z stosowanych w późnych wariantach T-64 (nota bene SKO z TPN-3-49-23 był także montowane w T-64B/B1, które walczą obecnie na Ukrainie). Natomiast jeśliby nacierały wozy T-80U/UD, to ani zaawansowany system kierowania ogniem Wilka, ani dogodne warunki nie pomogłyby obrońcy. Wozy te wprowadzono w drugiej połowie lat osiemdziesiątych i oprócz zmian w zakresie kierowania ogniem, w postaci systemu 1A45, dysponują zupełnie nowymi rozwiązaniami w zakresie pancerza, który stał się odporny nie tylko na amunicję kalibru 105 mm, ale też i ówczesną amunicje Leopardów 2. Zgodnie z szacunkami oporność rosyjskich wozów przeciwko pociskom APFSDS wynosi około 550 mm stali RHA dla kadłuba i 550-580 mm stali RHA – dla wieży T-80U. Dość powiedzieć, że to właśnie wprowadzenie wozów T-80U wymusiło na NATO intensyfikację prac nad nowymi środkami przeciwpancernymi.

Zgodnie z badaniami poligonowymi amunicja APFSDS M1060 nie ma wystarczającej przebijalności, by móc w każdych warunkach skutecznie porazić dysponującego takimi pojazdami przeciwnika. Z tych względów w najnowszych zachodnich wozach bojowych przeznaczonych do walki z czołgami podstawowymi stosowane są armaty kalibru 120 mm, a rozwój amunicji podkalibrowej dla tych dział trwa z niezmniejszoną intensywnością.

Wilk naciera

Z kolei w tekście „Wilk w natarciu” opisano i przeanalizowano natarcie z marszu batalionowej grupy bojowej oraz opanowanie obiektu terenowego bronionego przez kompanię zmechanizowaną przeciwnika, wyposażoną w 12 gąsienicowych BMP-2.

Dla celów porównawczych wykonano trzy symulacje. W pierwszej brał udział batalion zmotoryzowany wyposażony w KTO Rosomak, w drugiej także batalion zmotoryzowany, w którym dodatkowo każda kompania zmotoryzowana otrzymała pluton Wilków (cztery WWB), w trzeciej symulowano natarcie batalionu zmechanizowanego wyposażonego w gąsienicowe BWP-1.

Tym razem natarcie było wspierane ogniem baterii artylerii samobieżnej, która już na samym początku, w ramach ogniowego przygotowania ataku, skutecznie obezwładniła główne siły oporu, oraz artylerię przeciwnika. Oddziaływanie własnej baterii artylerii było na tyle skuteczne, że w dalszej części opisu nie słowa o użyciu przez przeciwnika artylerii. Po porażeniu sił w głębi ugrupowania, integralna kompania wsparcia wykonała ogień na wysunięte pozycje obrońcy.

Piechota ludowego Wojska Polskiego

W symulacji założono spieszenie piechoty w określonym miejscu i rozwój sytuacji zgodny z założonym z góry scenariuszem – jak w czasach pokazowych ćwiczeń Wojska Polskiego z lat osiemdziesiątych. Dzięki wzorowemu przygotowaniu artyleryjskiemu siły nacierające były w dogodnej sytuacji. Bez zagrożenia ze strony artylerii przeciwnika, nacierający mógł zawczasu spieszyć piechotę, która poruszając się przed wozami wykrywała i niszczyła punkty oporu oraz ubezpieczała wozy przed zagrożeniem ze strony ręcznej broni przeciwpancernej.

Dodatkowo, oprócz klasycznych systemów artyleryjskich w symulacji nr 2 do przygotowania ataku wykorzystano WWB Wilk, których duży kąt podniesienia armaty umożliwia prowadzenie ognia pośredniego. Dowodzenie przygotowaniem artyleryjskim było scentralizowane, a jego przebieg koordynowany przez obserwatorów artyleryjskich – należy zatem założyć, iż wyniki prezentują maksymalny potencjał ogniowy.

We wszystkich trzech symulacjach, dzięki silnemu przygotowaniu artyleryjskiemu siły nacierające były w dogodnej sytuacji. Założono prawdopodobnie, że bez zagrożenia ze strony artylerii przeciwnika, nacierający mógł zawczasu spieszyć piechotę, która poruszając się przed wozami wykrywała punkty oporu, oraz ubezpieczała wozy przed zagrożeniem ze strony ręcznych granatników przeciwpancernych. Straty przeciwnika w wyniku OPA wyniosły w symulacjach nr 1 i 3 – 2 BWP-2 i 4 drużyny, a w symulacji nr 2 – 3 BWP-2 i 6 drużyn.

W tekście zawarto opis samego natarcia, w którym brały za każdym razem trzy kompanie (czwarta pozostawała w odwodzie). Wykonały one spieszenie piechoty na linii ataku, żołnierze w czasie szturmu poruszali się w szyku około 300 m przed pojazdami, natomiast WWB jechały w drugiej linii, za KTO Rosomak.

Zestawienie wyników symulacji zostało opublikowane w formie tabelarycznej, w oparciu o opis wyników symulacji – według RAPORT-WTO.

Siły biorące bezpośredni udział w natarciu

Straty przeciwnika w wyniku OPA

Straty przeciwnika w wyniku ataku

Straty własne

Symulacja Nr 1*

36 KTO Rosomak +36 drużyn

2 BWP-2 + 4 drużyny

6 BWP-2 + 7 drużyn

25 KTO Rosomak + 16 drużyn

Symulacja Nr 2*

36 KTO Rosomak + 36 drużyn + 12 WWB Wilk (+ 4 jako wsparcie pośrednie)

3 BWP-2 + 6 drużyn

9 BWP-2 + 6 drużyn

9 KTO Rosomak + 2 WWB Wilk + 12 drużyn

Symulacja Nr 3*

36 BWP-1 + 36 drużyn

2 BWP-2 + 4 drużyny

10 BWP-2 + 8 drużyn

15 BWP-1 +16 drużyn

*Warto zwrócić uwagę, że straty podane w formie tabel nie zgadzają się ze stratami zamieszczonymi w opisie.

Łączne straty przeciwnika w wyniku natarcia KTO Rosomak wyniosły 8 BWP-2 + 11 drużyn, w przypadku wsparcia WWO Wilk – 12 BWP-2 + 12 drużyn, a w symulacji natarcia BWP-1 – aż 12 BWP-2 + 12 drużyn.

Wnioski wyprowadzone z symulacji są jednoznaczne i dla autorów sprawa jest klarowna – wprowadzenie pododdziału WWB Wilk do struktury batalionu zmotoryzowanego to zasadnicza droga do jego wzmocnienia. Autorzy pokusili się nawet o dość zaskakujące twierdzenie, że inwestycja w WWO Wilk uzbrojone w armatę kalibru 105 mm jest bardziej uzasadniona, niż zakup moździerzy samobieżnych kalibru 120 mm.

Amunicja MECAR 105 mm

Nabój z pociskiem podkalibrowym M1061A3 oraz nabój z pociskiem odłamkowo-burzącym M1010 kalibru 105 mm. Amunicją M1010 WWO Wilk mógłby prowadzić ogień pośredni. Zasadnym pytaniem nie jest, czym Wilk miałby prowadzić ogień pośredni, lecz jak. Wóz musiałby posiadać m.in. system wsparcia dowodzenia artylerii. Ponadto ilość niewielka ilość amunicji w magazynie amunicji – 16 sztuk, a de facto najwyżej połowa tej liczby, ponieważ pozostałe naboje jednostki ognia to bardziej potrzebne kumulacyjne i podkalibrowe – czyni karkołomną tezę o możliwości skutecznego wsparcia artyleryjskiego przez, przykładowo, pluton Wilków. Implementacja odpowiednich systemów i urządzeń jest zapewne technicznie wykonalna. Ale czy opłacalna – czy będzie sens wysyłać do zadań wsparcia bezpośredniego wóz nafaszerowany dodatkowym kosztownym wyposażeniem elektronicznym?

Bardzo interesującym faktem jest faworyzowanie w tekstach struktury z dodatkowym plutonem WWB. W praktyce taka struktura występuje w kompani amerykańskiej piechoty zmotoryzowanej wyposażonej w rodzinę kołowych wozów Stryker – trzy wozy wsparcia ogniowego M1128 uzbrojone w armatę kalibru 105 mm. Amerykańskie wnioski, poparte doświadczeniem bojowym, wykazują jednak potrzebę skupienia rozproszonych wozów w jednym liczniejszym pododdziale.

Silnego podkreślenia wymaga fakt, że siły nacierające w symulacji nr 2 były zdecydowanie liczniejsze niż w pozostałych scenariuszach, a szyki obrońców zostały bardziej przerzedzone. Wskazane w tabeli straty nie są natomiast takie małe – utracono 23% wozów bojowych i 33% sił piechoty. Dla porównania niewzmocniony batalion BWP-1 stracił 42% wozów i 44% piechoty – mając przed sobą jeden BMP-2 i dwie drużyny strzelców zmotoryzowanych więcej.

Jest to jeden z najsłabszych elementów prezentacji, który podważa wiarygodność całej symulacji – zupełnie przestarzałe BWP-1, posiadające niestabilizowane uzbrojenie o relatywnie niewielkim zasięgu, wykonały postawione w analizie zadanie i to ze zdecydowanie mniejszymi stratami niż grupa bojowa wyposażona w nowoczesne KTO Rosomak.

Rosomak i BWP-1

BMP-1 i Rosomak to pojazdy, które dzieli czterdzieści lat rozwoju wozów bojowych.

Przeciwnik, będący co prawda na przygotowanych i dogodnych pozycjach obronnych, nie był jednak wymagający. Pojazd BMP-2 to także przestarzała konstrukcja (produkowany od początku lat osiemdziesiątych, lecz konstrukcyjnie oparty na o dekadę starszym BMP-1), która nie dysponuje silną ochroną pancerną. Amunicja kalibru 30 x 173 mm do armaty ATK Mk 44 Rosomaka przebija kadłub i wieżę BMP-2 na dystansie powyżej 1000 m, a stabilizacja i system kierowania ogniem wieży Hitfist-30P polskiego pojazdu umożliwia prowadzenie ognia w ruchu. Niezrozumiały jest więc wynik starcia tym bardziej, że zarówno BWP-1, jak i Rosomak, mogą zostać unieszkodliwione przez zasadnicze środki ogniowe BMP-2.

Podsumowując, wygląda na to, że cały program pozyskania kołowych transporterów opancerzonych Rosomak okazał się błędem – wedle symulacji przeprowadzonych przez wykładowców WSO WL, jednostki zmotoryzowane wyposażone w Rosomaki mają mniejsze możliwości niż bataliony wyposażone BWP-1. Według danych zawartych w tekstach, „zwycięzcą” okazał się pojazd zaprojektowany ponad 50 lat temu, wedle zimnowojennych sowieckich standardów i z wykorzystaniem ówcześnie dostępnych technologii.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej; Militarium

Współczynniki jakościowe techniki bojowej wojsk własnych i przeciwnika

Do określania ilościowo-jakościowego stosunku sił, jaki uzyskuje pododdział, oddział lub związek taktyczny w konfrontacji z określonym zgrupowaniem wojsk przeciwnika, służy współczynnik potencjału bojowego wojsk własnych i przeciwnika. Określa się go arytmetycznie, jako sumę iloczynów ilości posiadanych środków walki i ich współczynników jakościowych (Pb = N x W). W latach osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych stosowano w Polsce określone wskaźniki jakościowe techniki bojowej wojsk własnych i przeciwnika.

W tabeli przedstawiono wskaźniki sprzętu własnego, tj. Wojska Polskiego oraz armii sowieckiej i sił zbrojnych innych państw Europy oraz Stanów Zjednoczonych, w podziale na wozy bojowe, środki artyleryjskie i środki przeciwpancerne oraz lotnictwo i środki przeciwlotnicze.

T-34-85 0,49
T-54 0,9
PT-76 0,48
T-55AM 1,45
T-62 1,20
T-72M1 2,15
M47 1,1
M48A1 1
M60A1 1,1
M60A2 2,2
M60A3 1,4
Leopard 1 1,1
Leopard 1A1 1,4
Leopard 1A4 1,5
Cheftain Mk5 1,5
AMX-13-75/SS-11 0,54
AMX-13-90 0,8
AMX-30 1,1
Leopard 2A3 2,3
M1 Abrams 2,5
BRDM-2 0,1
Transporter opancerzony 0,5
BWP-1 0,8
BWP-2 0,85
Luchs 0,45
Marder 0,5
Moździerz kalibru 82 mm 0,45
Armata kalibru 76 mm 0,38
Armata kalibru 85 mm 0,42
Moździerz kalibru 120 mm 0,65
Moździerz samobieżny kalibru 120 mm 0,72
Haubica samobieżna kalibru 122 mm 0,81
Haubica holowana kalibru 122 mm 0,7
Armata holowana kalibru 122 mm 0,61
Armata holowana kalibru 130 mm 0,7
Haubica holowana kalibru 152 mm 0,71
Armata holowana kalibru 152 mm 0,74
Haubica samobieżna kalibru 152 mm 0,74
Armata samobieżna kalibru 203 mm 0,66
Moździerz samobieżny kalibru 240 mm 0,8
Wyrzutnia rakietowa BM-13 0,4
Wyrzutnia rakietowa BM-14 0,56
Wyrzutnia rakietowa BM-21 0,87-0,9
Wyrzutnia rakietowa BM-24 0,7
Moździerz kalibru 51 mm 0,3
Moździerz kalibru 81 mm 0,5-0,59
Moździerz kalibru 106,7 mm 0,54-0,65
Wyrzutnia rakietowa kalibru 110 mm 0,77
Haubica holowana kalibru 105 mm 0,63
Haubica samobieżna kalibru 105 mm 0,7
Moździerz holowany kalibru 120 mm 0,56
Moździerz samobieżny kalibru 120 mm 0,71
Haubica holowana kalibru 155 mm 0,66
Haubica samobieżna kalibru 155 mm 0,9
Armata samobieżna kalibru 175 mm 0,75
Haubica holowana kalibru 203 mm 0,8
Haubica samobieżna kalibru 203 mm 0,84
RPG-7 0,12
SPG-9 0,15
Działo bezodrzutowe B-10 0,15
Armata ppanc. kalibru 57 mm 0,3
Armata ppanc. kalibru 85 mm 0,44
Armata ppanc. kal. 100 mm 0,46-0,65
9M14 Malutka 0,55-0,67
9M111 Fagot 0,62
9M113 Konkurs 0,9
9M115 Metys 0,55
Działo bezodrz. kalibru 75 mm 0,2
Działo bezodrz. kalibru 106 mm 0,28
Działo bezodrz. kalibru 120 mm 0,23
PPK SS-10 0,34
PPK SS-11 0,6
PPK SS-12 0,8
Milan 0,78
Dragon 0,52
Entac 0,48
Kobra 0,4
Wigeland 0,4
HOT 0,98
TOW 0,95
Działo samobieżne Widder 0,63
wkm kalibru 12,7 mm 0,02
ZPU-2 0,05
ZPU-4 0,09
ZU-23-2 0,02
ZSU-23-4 0,22
ZSU-57-2 0,02
bateria armat kalibru 37 mm 0,13
bateria armat kalibru 57 mm 0,46
bateria armat kalibru 100 mm 0,86
9K31 Strzała-1 0,48
9K32 Strzała-2 0,21
9K34 Strzała-3 0,23
9K35 Strzała-10 0,64-0,68
9K38 Igła 0,3
9K33 Osa 0,86-0,96
9K330 Tor-M1 1
Kub 3
Krug 4,5
9K37 Buk-M1 5
S-75 Wołchow 4,7
S-200D Wega 9
S-300PMU 11
Vulcan 0,12
AMX 0,18
Gepard 0,41
bateria armat kalibru 40 mm 0,41
Blowpipe 0,19
Redeye 0,19
Roland-1 0,55
Chaparral 0,51
Rapier 0,19
Crotale 0,9
Hawk 7,88-9
Nike-Hercules 8,1-11
Thunderbird 6,3
Bloodhound 7,44
MiG-17 1,4
MiG-21bis 2,6
MiG-23BN 3,36
MiG-23M 4-5,44
MiG-25PD 4,4
MiG-29 7,2
Su-17/22 3,12-3,36
Su-24M 4,8
Su- 25 2,16
Mi-24 2,4-2,6
Mi-17 1,4
F -100 1,2
F-102 1,4
F-104 2,5
F-105 2,4
F-106 1,6
F-111 4,8-6,3
A-4 1,8
A-6 2,4
A-7 2,2
Mirage III 2,4
Mirage IV 1,6
Mirage V 1,6
Mirage F-1 4,4
Lighting 2,4
F-4 3,6-4,1
F-5 1-1,7
F-8 1,6
Bucanner 1,6
Canberra 1
Hunter 1
Jaguar 1,9
J-35 1,9
J-37 2,4-3,8
G -91 0,8
AH-1 2
UH-1 1,2

Niektóre przedstawione współczynniki jakościowe są stosowane w Polsce jeszcze współcześnie, jednak w takim wypadku powinny być ocenione jako mało wiarygodne i często nieadekwatne do rzeczywistych, zweryfikowanych, możliwości bojowych określonych typów uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

Copyright © Redakcja Militarium

Wskaźniki potencjału bojowego sprzętu wojsk lądowych Sił Zbrojnych RP

Możliwości bojowe danej struktury organizacyjnej są określane wskaźnikiem składającym się z wielu czynników, dzielących się – według najogólniejszego dychotomicznego podziału – na materialne i niematerialne. Do materialnych czynników możliwości bojowych należą: potencjał bojowy i możliwości bojowe środków walki, natomiast niematerialne czynniki możliwości bojowych to: poziom wyszkolenia, stopień gotowości bojowej, struktura organizacyjna zespołów, pododdziałów, oddziałów i związków taktycznych, dyscyplina wojskowa i umiejętności wykorzystywania środków walki.

Potencjał bojowy jest definiowany jako suma iloczynów posiadanych środków walki oraz ich współczynników jakościowych. Potencjał bojowy stosuje się do określania jakościowo-ilościowego stosunku sił, jaki może uzyskać określona jednostka wojsk własnych w starciu z daną jednostką sił zbrojnych przeciwnika. Obliczenie potencjału bojowego następuje na podstawie wielu współczynników, z których jednym z najważniejszych są parametry taktyczno-techniczne, czyli jakościowe, własnego uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz parametr odporności na uderzenia środków rażenia przeciwnika.

Leopard 2A4 1

Wskaźnik potencjału bojowego czołgu Leopard 2A4 jest znacznie wyższy niż innych typów sprzętu bojowego wojsk lądowych.

Potencjał bojowy jest uniwersalną miarą jakościowo-ilościową, która z uproszeniem pozwala na porównanie różnych typów broni i uzbrojenia, poprzez uwzględnienie ich efektywności bojowej, czyli zdolności do rażenia sił przeciwnika. Wskaźniki potencjału bojowego poszczególnych rodzajów broni i uzbrojenia mogą być uznane za wskaźniki potencjału bojowego pododdziału lub oddziału, pozwalając na obliczenie ich potencjału bojowego (Pb), który będzie stanowił sumę iloczynów ilości poszczególnych rodzajów uzbrojenia i sprzętu wojskowego znajdującego się w wyposażeniu danego pododdziału lub oddziału (N) pomnożoną przez jednostkowe wskaźniki bojowe – jakościowe (Wj).

Pb = N x Wj

Dokładniejszą miarą jest wartość bojowa, która jest wypadkową istotnych cech danego uzbrojenia i sprzętu wojskowego, tj. parametrtów taktyczno-technicznych, niezawodności, trwałości, poziomu technicznego i technologicznego, czy zdolności do działania w każdych warunkach terenowych, technicznych, bojowych i meteorologicznych. Wartość bojowa (Wb) będzie stanowiła sumę ilości poszczególnych rodzajów uzbrojenia i sprzętu wojskowego znajdującego się w wyposażeniu danego pododdziału lub oddziału (N) pomnożoną przez współczynnik (W).

Wb = N x W

Przy założeniu, że podstawowym modułem bojowym w polskich siłach lądowych jest batalion (batalionowa grupa bojowa, taktyczna grupa bojowa), to określenie jego potencjału bojowego w aspekcie walki w danym punkcie ciężkości wysiłku bojowego (określonym miejscu i czasie) w odniesieniu do konkretnego przeciwnika, będzie wysoce niedokładne i nie może stanowić podstawy do oceny rezultatów ewentualnej walki. Jest to spowodowane tym, że przy prostym obliczaniu potencjału bojowego takiego batalionu (grupy bojowej) nie uwzględnia się wysiłku przewidzianego na jego rzecz przez dodatkowe siły, np. realizowanego przez jednostki przydzielone przez przełożonego.

W polskich wojskach lądowych, będących zasadniczym komponentem Sił Zbrojnych RP, wykorzystywane są określone jednostkowe wskaźniki jakościowe podstawowego uzbrojenia (pojazdów bojowych), obliczane za pomocą metody Techniqe for Assessing Comperative Force Modernization (TASCFORM), czyli szacunkowego porównania nowoczesności poszczególnych systemów na bazie Equipment Potential Capability Comparison (EPOCC) z 2013 r. Poniżej prezentowane są te wskaźniki.

Typ uzbrojenia Wskaźnik bojowy EPOCC
Leopard 2A4/Leopard 2A5 4,04/4,46
T-72M/PT-91 2,03/2,28
Langusta/BM-21 10,37/8,95
Goździk/Dana/Krab 1,22/1,65/2,24
BWP-1/Rosomak 1,29
BRDM-2B Żbik 0,48
PPK Spike 0,81
Samobieżny moździerz Rak 0,94-1,02
Moździerz wz. 43/B11 0,42
Moździerz M-98 0,36
Moździerz LM-60D 0,31
Grom/ZUR-23-2/Biała/Hibneryt 0,12/0,63/1,15/0,38
Śmigłowiec Mi-24/W-3W 1,75/1,68-1,79

Według innych założeń, prezentowanych m.in. przez niektórych autorów z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu wskaźniki bojowe, obliczane są zgodnie z inną metodyką i – w odniesieniu do różnych typów uzbrojenia i sprzętu wojskowego – są zbliżone do siebie w większym stopniu, co może wzbudzać uzasadnione wątpliwości. Poniżej prezentowane są te wskaźniki.

Typ uzbrojenia Wskaźnik bojowy
Leopard 2A4 2,30
T-80 2,30
PT-91 2,35
T-72 2,15
Wóz wsparcia ogniowego Wilk 1,247894
BWP-1 0,8
BWP-2 0,85
Marder 0,45
Rosomak z wieżą Hitfist-30P 0,9265596
Rosomak z wkm kalibru 12,7 mm 0,805396196
Haubica 2S1 0,81
Moździerz samobieżny kalibru 120 mm 0,9727152
Moździerz holowany kalibru 120 mm 0,59247031
Moździerz kalibru 60 mm 0,56344401
Zestaw przeciwpancerny Konkurs 0,91
Zestaw przeciwpancerny Spike-ER (na HMMWV) 1,035396196
Zestaw przeciwpancerny Spike-ER 0,72085712
Zestaw przeciwpancerny Fagot 0,62
Granatnik automatyczny kalibru 40 mm 0,27892142
Karabin maszynowy kalibru 7,62 mm 0,51531756
Granatnik przeciwpancerny RPG-7 0,12944571
Granatnik Carl Gustav 0,24

Niezależnie od oceny wiarygodności wskazanych wyliczeń, wskaźniki potencjału bojowego nie powinny być stosowane w prosty sposób. Najbardziej zbliżone do rzeczywistości może być użycie wskaźnika potencjału bojowego przy realizowaniu symulacji komputerowych walki na poziomie taktycznym. Symulacja komputerowa może, w określonym stopniu, pozwolić na porównanie zaplanowania działań z przewidywaną sytuacją mogącą zaistnieć w walce.

Copyright © Redakcja Militarium

Plan modernizacji Marynarki Wojennej RP do 2022 r.

Program modernizacji Marynarki Wojennej RP jest jednym z elementów Planu Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP na lata 2013-2022. Program rozwoju floty obejmuje budowę lub pozyskanie kilku zupełnie nowych typów okrętów. Został on uwzględniony, jako program operacyjny pod nazwą “Zwalczanie zagrożeń na morzu” i wymieniony wśród 14 zadań w uchwale nr 164 Rady Ministrów z dnia 17 września 2013 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego “Priorytetowe zadania modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP w ramach programów operacyjnych”. Stan zaawansowania programu został przedstawiony według danych na maj 2014 r.

Z formalnego punktu widzenia program modernizacji technicznej Marynarki Wojennej rozpoczął się po podpisaniu w 2013 r. m.in. kontraktów na dokończenie okrętu patrolowego (eks-korwety) Ślązak i na budowę prototypu niszczyciela min typu Kormoran II.

Plan rozwoju Marynarki Wojennej obejmuje 22 zadania różnej skali i trudności – od projektu pozyskania zaawansowanych okrętów podwodnych, po zakup relatywnie mało skomplikowanych kutrów transportowo-holowniczych. Modernizacja polskiej floty jest drugim priorytetem operacyjnym, jeżeli chodzi o wysokość zaplanowanych środków finansowych – w latach 2013-2022 na program “Zwalczanie zagrożeń na morzu”, mają zostać wydane – zgodnie z obowiązującą Uchwałą Rady Ministrów nr 164 – środki w wysokości 13,756 miliarda PLN. Większą kwotę przeznaczono jedynie na jeden z programów modernizacyjnych Sił Zbrojnych, tj. “System obrony powietrznej” – 26,411 miliarda PLN. Programy modernizacyjne Marynarki Wojennej w latach 2013-2025 w podziale na obszary zdolności operacyjnych przedstawia tabela.

Najdroższym i najtrudniejszym projektem w programie “Zwalczanie zagrożeń na morzu” jest podprogram Orka, zakładający obecnie dostarczenie trzech okrętów podwodnych o wyporności do 2000 ton – pierwszego do 2020 r., drugiego do 2022 r. i trzeciego do 2025 r. Jednostki podwodne mają mieć napęd spalinowo-elektryczny z dodatkowymi ogniwami systemu Air Independent Propulsion (AIP) i powinny być uzbrojone w torpedy, miny oraz wyposażone w zaawansowane systemy wykrywania dowodzenia i kierowania walką. Kwestiami spornymi i do dziś nie rozstrzygniętymi są możliwość budowy i remontów eksploatacyjnych jednostek w polskich stoczniach oraz uzbrojenie ich w pociski manewrujące. Według najnowszych danych postępowanie przetargowe na okręty Orka ma się rozpocząć w jeszcze w 2014 r., natomiast sygnowanie umowy planowane jest na drugą połowę 2015 r.

Projekt Miecznik to korwety wielozadaniowe (nazywane okrętami obrony wybrzeża) o wyporności do 2000 ton, wyposażone w system rakietowy obrony powietrznej średniego zasięgu, rakiety przeciwokrętowe, torpedy zop i systemy artyleryjskie oraz zaawansowany system dowodzenia integrujący sensory i urządzenia kierowania walką. W 2014 r. zakończono w MON fazę analityczno-koncepcyjną i przeprowadzono uzgodnienia, w br. ma rozpocząć się postępowanie w zakresie wyłonienia dostawcy okrętów.

Okręt patrolowy w wersji podstawowej Ślązak to budowana od 2001 r. na licencji niemieckiej korweta typu Gawron, która po wieloletnich perturbacjach koncepcyjnych i finansowych zostanie ukończona jako okręt patrolowy o wyporności do 2100 ton. Okręt będzie miał zaawansowany system obserwacji, dowodzenia i kierowania, co daje asumpt do spostrzeżenia, że Ślązak pozostanie niedozbrojoną korwetą. Okręt ma zostać wcielony do służby w 2016 r.

Z kolei podprogram Czapla to okręt patrolowy o wyporności 1800 ton z funkcją zwalczania min – co wiąże się z m.in. wyposażeniem w bezzałogowe pojazdy podwodne. W związku z tym, że jednostki tego projektu mają być podobne konstrukcyjnie do okrętów obrony wybrzeża Miecznik zdecydowano, że postępowanie dotyczące obu typów okrętów będzie realizowane wspólnie – zarówno okręty obrony wybrzeża, jak i patrolowe zostaną zbudowane na bazie tego samego projektu (Mieczniki będą miały przedłużony kadłub) i podobnego wyposażenia, w tym okrętowego systemu obserwacji i systemu walki. Oba typy okrętów będą miały lądowisko dla śmigłowca pokładowego. Początkowo planowano, że programy miałyby się zakończyć w 2025 r., ale według obecnie obowiązujących planów Mieczniki i Czaple powinny wchodzić do służby w tempie jedna jednostka rocznie w latach 2017-2022.

Niszczyciel min Kormoran II

Wizja niszczyciela min Kormoran II projektu 258.

W systemie rażenia sił przeciwnika funkcjonuje także Pierwszy Nadbrzeżny Dywizjon Rakietowy uzbrojony w pociski przeciwokrętowe NSM z możliwością zwalczania celów brzegowych, który osiągnął wstępną gotowość w 2013 r., po dostarczeniu wszystkich zamówionych pocisków NSM (50 sztuk), natomiast w br. planowane jest podpisanie umowy otwierającej drogę do pozyskania uzbrojenia i sprzętu dla drugiego dywizjonu – będąca całkowicie poza dotychczasowymi planami inwestycja, pojawiła się po przeprowadzeniu przeglądu Programu Modernizacji Technicznej SZ RP na lata 2013-2022 i ma ona zgodnie z założeniami resortu obrony narodowej zwiększyć możliwości narodowego odstraszania militarnego.

Jeśli chodzi o najważniejsze programy w zakresie obszaru operacyjnego „Przetrwanie i ochrona wojsk”, to w 2013 r. podpisano natomiast umowę z polskim konsorcjum na budowę pierwszego niszczyciela min Kormoran II – prototypowy okręt ma zasilić flotę do 2016 r., a pozostałe w 2019 r. i w 2022 r. Jednostki mają mieć wyporność pełną do 850 ton i kadłub ze stali amagnetycznej. Zasadniczym wyposażeniem zadaniowym będą pojazdy podwodne do poszukiwania i niszczenia min wszystkich typów.

W 2013 r. rozpoczęto również program Ostryga, czyli zdanie zadanie pod nazwą “Zdolność do zapewnienia ochrony siłom morskim w portach, na redach i na kotwicowiskach”. W 2014 r. mają zakończyć się procedury wewnętrzne w resorcie obrony narodowej i kontrakt z potencjalnym wykonawcą ma zostać podpisany jeszcze w br. W ramach programu Ostryga założono nabycie kilkunastu bezzałogowych platform nawodnych, służących przede wszystkim do ochrony polskich sił morskich w portach, na redach i kotwicowiskach. Jednym z nośników tych platform mają być okręty patrolowe typu Czapla. Natomiast podprogram Kijanka to bezzałogowe systemy zwalczania min dla okrętów.

Nazwa Klasa Ilość jednostek/sztuk Okres
Delfin Okręt rozpoznawczy 2 2022-2024
Bielik Okrętowy system optoelektroniczny 2022
Hydrograf Okręt hydrograficzny 1 2022
MIG Morski system informacji geoprzestrzennej 2022
SRN Mobilny system radionawigacyjny średniego zasięgu 2022
Płomyk Samolot patrolowy 2-3 2019
Orka Okręt podwodny 3 2020-2025
Miecznik Okręt obrony wybrzeża 3 2017-2019
Ślązak Okręt patrolowy 1 2016
Czapla Okręt patrolowy z możliwością zwalczania min 3 2020-2022
NDR Nadbrzeżny dywizjon rakietowy 2 2010-2016
Śmigłowiec ZOP 6 2016-2017
Kormoran II Niszczyciel min 3 2016-2022
Kijanka Bezzałogowy system zwalczania min 10 2022
Ostryga System ochrony sił morskich 2022
Ratownik Okręt ratowniczy 3 2020-2022
Śmigłowiec CSAR 6 2016-2017
Marlin Okręt wsparcia działań połączonych 1 2022
Bałtyk Okręt wsparcia logistycznego 1 2021
Magneto Okręt demagnetyzacyjny 1 2018
Ekotank Barka ekologiczna 1 2017
Supply Zbiornikowiec paliwowy 1 2018
Transhol Kuter transportowy 6 2016-2019
Holownik Holownik 6 2016-2025

Projekt Ratownik oznacza budowę trzech pełnomorskich okrętów ratowniczych wyposażonych w systemy ratowania rozbitków z zatopionych okrętów podwodnych.

Obszar operacyjny „Rozpoznanie” to przede wszystkim dwa okręty rozpoznawcze kryptonim Delfin, które powinny być w służbie w latach 2022-2024. Poza tym, jednym z zasadniczych środków rozpoznania nad akwenem morskim mają być bezzałogowce klasy taktycznej o nazwie Gryf (22 zestawy) i większej – MALE (Medium Altitude Long Endurance) nazwane Zefir (cztery zestawy). Będą one pozyskiwane w ramach innego programu operacyjnego planu modernizacji 2013-2022. Część systemów i ich obsług będzie przygotowanych do współpracy z Marynarką Wojenną.

Kolejne trzy projekty w ramach operacyjnych zdolności rozpoznania to zadania opracowania urządzeń i systemów, które będą montowane na okrętach i instalacjach brzegowych w latach 2015-2022. Należą do nich Bielik, czyli optoelektroniczny system obserwacji okrętowej, powstający w pierwszej kolejności dla jednostek rozpoznawczych, MIG, czyli morski system informacji geoprzestrzennej i SRN – mobilny system radionawigacyjny średniego zasięgu.

Największą jednostką polskiej floty ma być okręt wsparcia działań połączonych kryptonim Marlin, o wyporności 15 000 ton, z możliwością przewożenia barek desantowych i śmigłowców. Okręt przewidziany jest do transportu kontyngentu wojsk lądowych lub sił specjalnych w rejon konfliktu lub misji stabilizacyjnej. Jednostka ma także zabezpieczyć kwestie dowodzenia, zapewnić tym siłom wsparcie logistyczne i zabezpieczenie medyczne (szpital z salami operacyjnymi do przeprowadzania zabiegów chirurgicznych). Okręty ma być wykorzystywany również do niesienia pomocy ofiarom klęsk żywiołowych czy ewakuacji cywilów z zagrożonych rejonów. MON zakłada, że okręty typu Marlin w całości zostanie zbudowany w krajowej stoczni, a podnieść banderę miałby w 2022 r.

Okrętami zabezpieczenia działań ma być jednostka demagnetyzacyjna o wyporności około 500 ton zbudowana w ramach projektu Magneto oraz okręt hydrograficzny pozyskany w części projektu o nazwie Hydrograf.

Okręt patrolowy Ślązak

Wizja okrętu patrolowego Ślązak.

Podobnie jak w wypadku okrętów obrony wybrzeża i patrolowców, początkowo okręty ratownicze Ratownik, jednostkę demagnetyzacyjną Magneto i hydrograficzną Hydrograf chciano zbudować na bazie kadłuba tego samego typu, jednak ostatecznie nie będą zunifikowane ze względu na znaczne różnice w wyporności pomiędzy poszczególnymi typami jednostek. Nie przewidziano montowania uzbrojenia na pokładach tych okrętów, ale będą one mogły przenosić moduły misyjne.

Mniejszym od Marlina, ale i tak dużym okrętem ma być jednostka logistyczna Bałtyk, która ma zastąpić jedyny w znajdujący się obecnie w linii w miarę nowoczesny zbiornikowiec MW RP typu ZP-1200. Nowy okręt będzie większy, jego wyporność ma sięgnąć 5000 ton. Bałtyk będzie przeznaczony do zaopatrywania zespołów okrętów w morzu i transportu między innymi paliwa, żywności, amunicji oraz części zamiennych oraz przystosowany do operowania śmigłowca.

Transhol to przyszłe niewielkie jednostki pomocnicze, służące do transportu materiałów, zaopatrzenia i wykonywania prac holowniczych na redach oraz w portach. Planowany jest zakup sześciu jednostek o wyporności do 80 ton – uniwersalnych lub w dwóch specjalistycznych wersjach: motorówki cumowniczej i kutra transportowego. Faza analityczno-koncepcyjna odnośnie tych okrętów ma być zakończona w 2014 r., a procedura pozyskania, w tym podpisanie umowy na budowę jednostek, planowane jest w 2015 r.

W ramach prodprogramu pod kryptonimem Holownik, MON planuje budowę sześciu holowników, z których pierwsze trzy mają zostać dostarczone w latach 2016-2018, a trzy następne w latach 2022-2025. W 2014 r. trwa faza analityczno-koncepcyjna i w 2015 r. powinna zostać podpisana umowa z dostawcą jednostek. Marynarka Wojenna określiła wyporność pełną tych do 350 ton i nieograniczoną dzielność morską. Wymagana będzie również możliwość prowadzenia działań na morzach niearktycznych w ciężkich warunkach lodowych.

Supply to z kolei zbiornikowiec paliwowy, który ma zastąpić jednostkę Z-8, drugi klasyczny zbiornikowiec polskiej floty. Natomiast Ekotank to barka ekologiczna, służąca do pobierania z okrętów i utylizacji śmieci, nieczystości, zużytego oleju itp. Obie jednostki powinny wejść do służby do 2022 r.

Do tego w ramach odrębnego programu operacyjnego “Śmigłowce wsparcia bojowego i zabezpieczenia”, zakładającego pozyskanie 70 nowych wiropłatów, Marynarka Wojenna otrzyma sześć śmigłowców ratowniczych CSAR, przystosowanych do operowania na obszarze oddziaływanie ogniowego przeciwnika oraz sześć maszyn do zwalczania okrętów podwodnych. Program śmigłowcowy rozpocząć się ma podpisaniem w 2015 r. umowy ze zwycięzcą przetargu, a maszyny dla polskich sił morskich powinny zostać dostarczone do 2017 r. Dla Marynarki Wojennej planowane jest również pozyskanie dwóch nowych samolotów patrolowych, inwestycja ta będzie jednak finansowana spoza funduszy, jakie zaplanowano na 14 programów operacyjnych planu modernizacyjnego do 2022 r. Maszyny patrolowe powinny wejść do linii do 2019 r.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Remontowa Shipbuilding; Stocznia Marynarki Wojennej