Archiwum kategorii: Obrona Terytorialna

Koncepcja działań obronnych wojsk lądowych operujących w strefach rozpoznania i osłony strategicznej – początkowy okres wojny

Ogólna koncepcja działań obronnych wojsk lądowych operujących w strefach rozpoznania i osłony strategicznej w początkowym okresie wojny opracowana została na bazie doświadczeń z konfliktów z pierwszej dekady XXI wieku, w tym w Afganistanie, Czeczenii, Iraku i na Bliskim Wschodzie (Izrael). Koncepcja została opublikowana po raz pierwszy w 2012 r. (wybrane jawne elementy zostały zaprezentowane w publikacjach wydanych przez Akademię Obrony Narodowej i Wojskowy Instytut Wydawniczy).

Zasadnicze elementy koncepcji są następujące.

Rozwój koncepcji działań taktycznych realizowanych przez komponent lądowy w obronie własnego terytorium powinien opierać się z jednej strony na określeniu płaszczyzn i kierunków analizy i przetwarzania doświadczeń, a z drugiej, na zintegrowaniu elementów rozpoznawczych zgodnie z koncepcją ISTAR (Information, Surveillance, Target Acquisition, Reconnaissance) oraz spięcie systemów w pętli „rozpoznanie-dowodzenie-rażenie”.

Z analizy przebiegu walk lądowych w pierwszej dekadzie XXI wieku wynikają następujące wnioski:

1. Ugrupowanie sił własnych musi być uzupełnione takimi czynnikami, jak wykorzystanie terenu i jego uzbrojenie.

2. Zmniejszenie liczby czołgów, innych pojazdów bojowych oraz środków artyleryjskich wymusza zmianę tradycyjnego ugrupowania opartego na punktach oporu oraz rejonach obrony, które po zlokalizowaniu łatwo można pokryć ogniem (np. artylerii lufowej i rakietowej) oraz zniszczyć skoncentrowanym atakiem sił pancerno-zmechanizowanych.

3. Walka powinna uwzględnić relację „koszt–efekt” – należy unikać tradycyjnego przeciwstawiania środków walki ich odpowiednikom u przeciwnika, np. czołgów przeciwko czołgom, samolotów przeciwko samolotom. W tych przypadkach, ze względu na ekonomikę działań, o wiele tańsze, a równie efektywne są odpowiednio wyposażone systemy obrony przeciwpancernej i przeciwlotniczej.

4. W strefach rozpoznania i osłony strategicznej efektywniejsze niż bataliony rozmieszczone w stałych rejonach obrony będą rozproszone i manewrujące pododdziały wielkości pluton, które mają możliwość wskazywania (z ukrycia) celów do precyzyjnego rażenia.

5. Istotnym problemem, nie pozwalającym na utrzymanie inicjatywy przez grupy zadaniowe wchodzące na terytorium przeciwnika, może być konieczność szybkiej zmiany ugrupowania (linearne, kolumna marszowa) i dostosowania go do nagle zmieniającej się sytuacji w warunkach zbyt ciasnego (ograniczonego) pola manewru.

6. Przewagę (liczebną i jakościową) agresora, wchodzącego w strefy rozpoznania i osłony strategicznej można zmniejszyć dzięki połączeniu w system oddziaływania bojowego trzech zintegrowanych składowych: sieci rozpoznania oraz obiegu informacji o celach (zorganizowanej według koncepcji ISTAR), środków selektywnego niszczenia wybranych i najważniejszych elementów systemu walki przeciwnika (rozpoznanie, dowodzenie, osłona przeciwlotnicza, środki dostawy amunicji i paliwa), środków ogniowych do niszczenia wybranych sił uderzeniowych w odpowiednio przygotowanych „workach ogniowych” (śmigłowce bojowe, czołgi, bojowe wozy piechoty, środki przeciwpancerne, artyleria lufowa i rakietowa, środki saperskie).

7. Radykalnie zmniejszenie liczby wojsk i wydzielenie im dużych obszarów odpowiedzialności bojowej nie jest błędem, ale wymusza pożądane na współczesnym polu walki rozproszenie, a także zintegrowanie działań taktycznych.

Na bazie tych wniosków, opracowano koncepcję działania sił obrony w początkowym okresie starcia wojsk lądowych operujących w strefach rozpoznania i osłony strategicznej. Polega ona na użyciu zintegrowanych grup bojowych (ZGB), tworzonych z etatowych pododdziałów rozpoznawczych i batalionów zmechanizowanych, zmotoryzowanych lub pancernych oraz modułów zadaniowych rodzajów wojsk występujących w składzie komponentu lądowego (pododdziały artylerii, obrony przeciwlotniczej, inżynieryjne, chemiczne).

Zgodnie z założeniami tej koncepcji:

1. W czasie działań ZGB stosują i wykorzystują bojowe uzbrojenie terenu oraz wykorzystują wysunięte bazy operacyjne.

2. Działania sił własnych są zarządzane zgodnie z wymogami i możliwościami ISTAR.

3. Na obszarze wskazanych stref przewiduje się utworzenie pasów reagowania – standardowo trzech – a siły rozmieszczone na tych obszarach mają osiągnąć następujące cele: po pierwsze, rozpoznać siły przeciwnika, określić parametry położenia i ruchu jego najważniejszych elementów, takich jak stanowiska dowodzenia, węzły łączności, środki logistyczne, a następnie przekazać informacje o nich z wymaganą dokładnością do elementu oddziaływania bojowego, po drugie kanalizować ruch przeciwnika na wyznaczone kierunki, niszczyć punkty dowodzenia i kierowania ogniem, środki bezpośredniej osłony przeciwlotniczej oraz sprzęt transportujący amunicję i paliwo, po trzecie niszczyć siły główne czołowych oddziałów (awangard) przeciwnika.

Przyjęcie powyższych założeń umożliwia założenie określonego scenariusza zdarzeń i działań:

1. Własne siły, rozmieszczone w pierwszym pasie, prowadzą obserwację (dozór przydzielonych rejonów odpowiedzialności rozpoznawczej) i wyszukują poszczególne elementy ugrupowania przeciwnika, a następnie śledzą ich przemieszczanie i określają bieżące położenie oraz parametry ruchu.

2. Kolejna część sił, rozmieszczona w drugim pasie, wykonuje zaskakujące uderzenia z wybranego kierunku, w określonych i odpowiednio rozbudowanych „strefach śmierci”, w celu zniszczenia elementów dowodzenia oraz osłony sił głównych, a także w celu zepchnięcia przeciwnika w kierunku „worków ogniowych”.

3. Siły wyznaczone do działania w trzeciej strefie osłony strategicznej zajmują rejony wypadowe, rozbudowują w ich pobliżu „worki ogniowe” i rejony zasadzek ogniowych, a także zasadzek przeciwlotniczych, a po pojawieniu się przeciwnika i jego zatrzymaniu w rejonach zapór inżynieryjnych i niszczeń niszczą czołowe grupy bojowe przeciwnika nagłymi uderzeniami.

Proponowany rejon działania ZGB może obejmować teren o wymiarach do 80 km szerokości oraz około 60 km głębokości. W konsekwencji przed ugrupowaniem dywizji organizującej obronę rozmieszcza się trzy takie grupy, które obejmują obszar o szerokości do 200 km. Wymaga to zaangażowania potencjału odpowiadającego siłom brygady zmechanizowanej i pułku rozpoznawczego. W okresie przygotowania obrony w tych rejonach powinny operować pododdziały saperów i inżynieryjne, przygotowujące teren.

Przygotowanie, a następnie prowadzenie zorganizowanych działań na tak rozległym wycinku systemu obrony wymaga zintegrowania systemu walki, zwłaszcza w zakresie rozpoznania, dowodzenia i rażenia. Efektywność funkcjonowania tej kombinacji ugrupowania będzie decydowało zgranie bojowe poszczególnych elementów przez dowódców ZGB oraz stosowanie przez nich koncepcji ISTAR podczas kierowania walką.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Akademia Obrony Narodowej

Uzbrojenie, wyposażenie i struktury Wojska Polskiego – Wojska Obrony Terytorialnej

Powstałe 1 stycznia 2017 r., jako nowy piąty rodzaj Sił Zbrojnych RP Wojska Obrony Terytorialnej ma być, według założeń Ministerstwa Obrony Narodowej, formacją o organizacji i strukturze dostosowanych do realizowanych zadań oraz odpowiednim uzbrojeniu i wyposażeniu.

Organizacja WOT ma być ściśle powiązana z obecnym podziałem administracyjnym kraju. Wszystkie sformowane w latach 2017-2021 jednostki obrony terytorialnej mają reprezentować, pod względem organizacyjno-koncepcyjnym, jednostki lekkiej piechoty, odpowiednio do wymagań uzbrojone i wyposażone.

Szczebel operacyjny WOT tworzyć mają brygady, których pododdziały będą rozmieszczone we wszystkich województwach, a liczba brygad – siedemnaście – ma odpowiadać liczbie województw, w  województwie mazowieckim powstaną dwie brygady. Brygady mają mieć różną strukturę, jednak zasadniczy trzon jednostki powinny tworzyć: dowództwo i sztab, trzy do pięciu batalionów OT oraz pododdziały wsparcia i zabezpieczenia. Brygada, będąca największą jednostką struktur sił terytorialnych, będzie stanowić element wsparcia operacyjnego i logistycznego pododdziałów niższego szczebla i zgrupowań bojowych (zapewnienie wsparcia i zabezpieczenia zgrupowań gwarantujące ciągłość działań) operujących w danym rejonie.

Plan formowania brygad OT w latach 2017-2019

Szczeblem pośrednim ma być batalion OT. Według obecnych informacji sformowanych ma być prawie 70 batalionów. Batalion OT to następujące pododdziały: dowództwo i sztab, cztery-pięć kompanii obrony terytorialnej oraz pododdziały wsparcia i zabezpieczenia. Na bazie pododdziałów batalionów mają być tworzone tzw. zgrupowania zadaniowe WOT, przeznaczone do realizacji określonych zadań i wsparte w razie potrzeby przez dodatkowe siły i sprzęt.

Podstawowymi jednostkami WOT mają być kompanie – zasadnicze pododdziały na poziomie powiatu. Łącznie planowane jest sformowanie 314 kompanii. Kompania obrony terytorialnej ma być pododdziałem lekkiej piechoty. Każda kompania będzie miała określony profil działania, m.in. miejski, górski, wodny i ogólnowojskowy, powiązany ze środowiskiem geograficznym i demograficznym stałego rejonu odpowiedzialności (SRO). Dla poziomu kompanii SRO będzie zwykle wytyczony administracyjnymi granicami powiatu, a w dużych miastach – gminy. Profil pododdziału zdecyduje określonym zakresie o jego wyposażeniu, w tym indywidualnym żołnierzy, a także programie szkolenia żołnierzy. Kompania ma się składać z dowództwa, trzech plutonów liniowych i plutonu wsparcia. Plutony liniowe będą uzbrojone w karabinki automatyczne, karabinki wyborowe, karabiny maszynowe, granatniki przeciwpancerne i bezzałogowe systemy rozpoznawczo-uderzeniowe jednorazowego użytku. W plutonie wsparcia mają znaleźć się przeciwpancerne pociski kierowane, lekkie moździerze i karabiny wyborowe.

Pluton OT powinien liczyć około 40 żołnierzy i składać się z organu dowodzenia i trzech drużyn.

Sekcja lekkiej piechoty OT

Zasadniczym pododdziałem WOT ma być 12-osobowa drużyna (sekcja) piechoty w składzie: dowódca, zastępca dowódcy, strzelec wyborowy, zwiadowca, starszy saper, młodszy saper, starszy medyk, młodszy medyk, starszy radiotelefonista, młodszy radiotelefonista, starszy strzelec, młodszy strzelec. Na jej uzbrojeniu mają znaleźć się karabinki kal. 5,56 mm, karabinki wyborowe kal. 5,56 mm lub karabiny wyborowe kal. 7,62 mm, granatnik przeciwpancerny lub granatnik kal. 40 mm oraz karabin maszynowy kal. 7,62 mm. Planowane jest wprowadzenie zamiast tych ostatnich karabinków maszynowych kal. 5,56 mm (2 szt.). Docelowo drużyna (sekcja) ma mieć także jednorazowy granatnik wielozadaniowy.

Poza tym pododdziały WOT mają dysponować karabinami wyborowymi i wielkokalibrowymi karabinami wyborowymi oraz przeciwlotniczymi rakietowo-artyleryjskimi i przenośnymi przeciwlotniczymi zestawami rakietowymi.

Dostępne informacje na temat konkretnych typów uzbrojenia i sprzętu wojskowego przeznaczonego dla WOT pozwalają stwierdzić, że „terytorialsi” będą uzbrojeni w pistolety wojskowe Ragun, karabinki Beryl i subkarabinki Mini-Beryl (w tym z granatnikami podwieszanymi GPBO-40), granatniki samodzielne GSBO-40, granatniki rewolwerowe RGP-40, karabiny wyborowe Bor (Alex) i wielkokalibrowe karabiny wyborowe Tor. Według deklaracji MON planowane jest wprowadzenie do WOT karabinków MSBS odmiany klasycznej w wersjach kal. 5,56 mm oraz kal. 7,62 mm.

Bronią wsparcia mają być karabiny maszynowe UKM-2000P Rod i moździerze LM-60D. Według deklaracji przedstawicieli WOT planowane jest wyposażenie formacji w nowe karabinki maszynowe zamiast karabinów maszynowych UKM-2000P i zmodyfikowane moździerze lekkie.

Według MON do zwalczania środków napadu powietrznego w WOT przeznaczone mają być przeciwlotnicze zestawy rakietowo-artyleryjskie ZUR-23-2 i przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe Grom/Grom-M (Piorun). Broń przeciwpancerna ma obejmować granatniki jednorazowego użytku oraz miny: denne MN-123 i przeciwburtowe MPB-ZN.

Środkami transportowymi mają być m.in. quady, skutery śnieżne, samochody osobowo-terenowe Mustang oraz samochody ciężarowo-terenowe Jelcz i Star.

 Copyright © Redakcja Militarium/Fot. MON

Ostateczna koncepcja Wojsk Obrony Terytorialnej? Część 1

We wrześniu 2016 r. zaprezentowano elementy opracowanej koncepcji funkcjonowania piątego Rodzaju Sił Zbrojnych – Wojsk Obrony Terytorialnej.

Na czele nowego rodzaju wojsk ma stać Dowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej, przekształcone z obecnie funkcjonującego Biura ds. Utworzenia OT. Dowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej pod względem logistycznym będzie wspierane przez Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych.

Podstawowymi zadaniami Wojsk OT mają być: przygotowanie militarnej obrony państwa na poziomie lokalnym w oparciu o infrastrukturę cywilną; wspieranie wojsk operacyjnych (Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych) w rejonach i obszarach działań wspólnych; prowadzenie działań przeciwdywersyjnych i przeciwdesantowych; wsparcie służb w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa państwa.

obrona-terytorialna-2019Zasadniczo odpowiedzialność jednej Brygady OT będzie obejmowała obszar jednego województwa. Podstawowym elementem OT będą jednak mniejsze jednostki – bataliony i kompanie.

W latach 2016-2019 ma być sformowane 17 brygad OT, po jednej w każdym województwie, za wyjątkiem województwa mazowieckiego, gdzie mają być utworzone dwie brygady. Dowództwu każdej z brygad będą podporządkowane bataliony i kompanie OT, które będą pododdziałami o dużym stopniu samodzielności.

W 2019 r. funkcjonować mają następujące brygady: 1. Brygada OT z dowództwem w Białymstoku;  2. Brygada OT z dowództwem w Lublinie;  3. Brygada OT z dowództwem w Rzeszowie;  4. Brygada OT z dowództwem w Olsztynie;  5. Brygada OT z dowództwem w Ciechanowie;  6. Brygada OT z dowództwem w Radomiu;  7. Brygada OT z dowództwem w Gdańsku;  8. Brygada OT z dowództwem w Bydgoszczy;  9. Brygada OT z dowództwem w Łodzi;  10. Brygada OT z dowództwem w Krakowie;  11. Brygada OT z dowództwem w Gliwicach;  12. Brygada OT z dowództwem w Opolu;  13. Brygada OT z dowództwem we Wrocławiu;  14. Brygada OT z dowództwem w Poznaniu;  15. Brygada OT z dowództwem w Szczecinie;  16. Brygada OT z dowództwem w Zielonej Górze i 17. Brygada OT z dowództwem w Kielcach.  Sformowane ma być również Centrum Szkolenia WOT w Siedlcach.

Uzbrojenie i wyposażenie WOT nie powinno odbiegać od standardów wojsk operacyjnych ma stanowić broń strzelecka (pistolety wojskowe Ragun, karabinki i subkarabinki Beryl/Mini-Beryl, karabiny wyborowe Bor, karabiny maszynowe Rod, wielkokalibrowe karabiny maszynowe WKM-B, wielkokalibrowe karabiny wyborowe Tor), broń wsparcia (granatniki przeciwpancerne, granatniki podwieszane GPBO-40, granatniki samodzielne GSBO-40, granatniki rewolwerowe RGP-40, moździerze lekkie), zestawy przeciwlotnicze (zestawy rakietowo-artyleryjskie ZUR-23-2, zestawy rakietowe Grom) oraz miny (miny denne MN-123 z wyrzutnią PMM,  miny przeciwburtowe MPB-ZN). Pododdziały mają mieć samochody osobowo-terenowe i ciężarowo-terenowe.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium

Brygada Obrony Terytorialnej w obronie w terenie górzystym

Schematy organizacji oraz zestawienia uzbrojenia i sprzętu wojskowego opracowane na potrzeby ćwiczenia „Działania obronne w terenie górzystym pk. KŁODZKO-13”.

W ćwiczeniu wzięto pod uwagę sformowaną brygadę Obrony Terytorialnej, składającą się z czterech batalionów Obrony Terytorialnej.

Wojska_OT_2013_14

Wojska_OT_2013_2

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Akademia Obrony Narodowej/Rys. Militarium

Ochrona i obrona obiektów w warunkach konfliktu militarnego

W hipotetycznej operacji militarnej na terenie kraju wystąpi wiele obiektów stacjonarnych o znaczeniu taktycznym i operacyjnym. Będą to obiekty rozlokowane czasowo, jak np. bazy logistyczne, a także obiekty stałe, np. składy, magazyny, zakłady zbrojeniowe, infrastruktura komunikacyjna, energetyczna i inne.

Zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa tych obiektów będzie istotnym elementem operacji obronnej. Przestrzenny charakter przyszłych działań zbrojnych poszerza zakres działań ochronno-obronnych, które nie będą jedynie działaniami przeciwdywersyjnymi. Obiekty ważne z punktu widzenia obronności mogą być również celem działania oddziałów wydzielonych przeciwnika, desantów powietrznych, grup rajdowych, czy nawet grup uzbrojonych, dążących do ich przejęcia w stanie nienaruszonym. Wymusza to potrzebę organizowania ochrony i obrony obiektów jako systemu działań i traktowania ich jako zespołu wzajemnie uzupełniających się przedsięwzięć, takich jak rozbudowa fortyfikacyjna, działanie na przedpolach, czy działania manewrowe. Przewaga poszczególnych elementów tego systemu będzie zależeć w głównej mierze od rodzaju obiektu, poziomu zagrożenia oraz sił i środków przewidzianych do jego ochrony lub obrony.

Siły wyznaczone do obrony takich obiektów będą pochodzić z wojsk operacyjnych, obrony terytorialnej oraz pozamilitarnych ogniw obronnych, np. straży przemysłowych i obiektowych czy policji. Jednak główny ciężar działań w tym zakresie powinny wziąć na siebie pododdziały ochrony i obrony obiektów.

Batalion ochrony i obrony obiektów (booo) jest pododdziałem przeznaczonym do ochrony i obrony obiektów kategorii pierwszej, tj. obiektów szczególnie ważnych dla obronności kraju, a także obiektów wojskowych nie posiadających stałej obsady. Według stanu na 2011 r. booo były pododdziałami nowoformowanymi, rozwijanymi w oparciu o miejscowe zasoby żołnierzy rezerwy, realizującymi zadania ochronno-obronne wynikające z zamiaru i decyzji szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Bataliony ochrony i obrony obiektów miały być rozwijane w rejonie obiektów infrastruktury o kluczowym znaczeniu, takich jak: lotniska, porty, bazy morskie, rafinerie, zakłady przemysłu chemicznego, ośrodki administracji i inne.

boo_1Struktura batalionu ochrony i obrony obiektów.

Struktura organizacyjna batalionu ochrony i obrony obiektów była różna i dostosowana do specyfiki ochranianego obiektu. Booo składał się z drużyny dowodzenia, trzech do pięciu kompanii ochrony obiektów oraz logistyki. Kompania ochrony obiektów składała się z plutonu ochrony obiektów, plutonu moździerzy, drużyny przeciwpancernej, drużyny przeciwlotniczej oraz drużyny gospodarczej. Ponadto logistyka składała się z drużyny zaopatrzenia, remontowej i sanitarnej. W zależności od liczby kompanii, batalion ochrony i obrony obiektów mógł liczyć od 326 do 518 ludzi.

boo_3Batalion ochrony i obrony może ochraniać całością sił jeden obiekt, w zależności od jego znaczenia i wielkości, lub kilka mniejszych obiektów położonych w pobliżu siebie. Zależnie od konkretnych warunków obiektu może zaistnieć potrzeba innego podziału sił i środków. W wypadku obrony obiektów usytuowanych w odległości umożliwiającej wzajemnie oddziaływanie lub przy zazębiających się strefach działań ochronno-obronnych, booo może organizować kompanijny rejon ochrony i obrony obiektów. Prowadząc działania ochronno-obronne, batalion współdziała z siłami wojskowymi, a także z ogniwami obronnymi układu pozamilitarnego. Za nawiązanie współdziałania z układem pozamilitarnym funkcjonującym w rejonie obiektu (obiektów) odpowiedzialny był szef regionalnej administracji wojskowej.

Batalion ochrony i obrony jako samodzielny pododdział może przyjmować ugrupowanie bojowe zapewniające pełnienie służby ochronno-wartowniczej, prowadzenie działań manewrowych na bliskich podejściach do obiektu oraz prowadzenie częścią sił działań pościgowych i likwidacyjnych. O podziale sił i środków do realizacji zadań w ramach ochrony i obrony decyduje dowódca batalionu, po uwzględnieniu warunków oraz stopnia i rodzaju zagrożenia określonego obiektu. Batalion ochrony i obrony obiektów powinien być przygotowany również do prowadzenia obrony rejonu oraz działań nieregularnych.

boo_2Struktura batalionu ochrony i obrony obiektów przyjęta w ćwiczeniu „MAZURY-14”.

W związku z ewolucją zagrożeń i wymagań wobec działań ochronno-obronnych, podjęto działania w celu modyfikacji struktury i wyposażenia pododdziałów ochrony i obrony. Na bazie wniosków z prowadzonych ćwiczeń „MAZURY-14” opracowano nową strukturę batalionu ochrony i obrony obiektów, przy jednoczesnym zwiększeniu jego możliwości bojowych. Wyposażenie batalionu powinno umożliwiać jego dowódcy prowadzenie ochrony i obrony różnego rodzaju obiektów, zarówno przestrzennych (składnice, obiekty koszarowe, bazy morskie, lotniska, bazy kontenerowe, węzły komunikacyjne), linearnych (linie kolejowe, odcinki drogowe, sieci energetyczne, linie telekomunikacyjne, rurociągi paliwowe i gazowe), jak i punktowych (stanowiska dowodzenia, mosty, wiadukty, stacje przekaźnikowe, urządzenia hydrotechniczne). Ostatecznie booo miałby składać się z plutonu dowodzenia, plutonu saperów, plutonu przeciwlotniczego (opcjonalnie), trzech kompanii ochrony i obrony obiektów, kompanii wsparcia (opcjonalnie), kompanii logistycznej i grupy zabezpieczenia medycznego.

Batalion ochrony i obrony obiektów prowadzić ma następujące działania ochronno-obronne: prowadzenie obserwacji rejonu odpowiedzialności z ciągłą obserwacją osób i grup osób oraz analiza wyników obserwacji; przeciwdziałanie dywersji, sabotażowi lub innej działalności zagrażającej sprawnemu funkcjonowaniu obiektów w rejonie ochrony; nie dopuszczanie do przedostania się na teren obiektu osób postronnych przez system posterunków wartowniczych i kontrolnych na drogach prowadzących do obiektu; zapewnienie bezpieczeństwa i porządku w obiekcie w wypadku zaistnienia różnorodnych zagrożeń militarnych i niemilitarnych; utrzymywanie w obiekcie reżimu wewnętrznego (kierowanie ruchem, parkowanie pojazdów itp.); stosowanie technicznych środków służących do zabezpieczenia obiektu. Natomiast działania obronne będą sprowadzały się do: prowadzenia aktywnych i manewrowych działań obronnych na podejściach do obiektu w celu niwelowania powstałych zagrożeń; rozbudowy pierwszej linii stanowisk ogniowych w zewnętrznej strefie rejonu ochrony; rozbudowy drugiej linii stanowisk ogniowych w wewnętrznej strefie rejonu ochrony (bezpośrednio przy obiekcie); prac fortyfikacyjnych oraz ustawiania zapór inżynieryjnych na kierunkach prawdo­podobnego działania przeciwnika oraz słabo obserwowalnych (zakrytych); obrony najważniejszych elementów infrastruktury obiektów, decydujących o ich funkcjonowaniu; dozorowania wewnątrz obiektu.

Batalion ochrony i obrony obiektów otrzymuje rejon ochrony, w którym są rozmieszczone obiekty pozostające w zasięgu jego oddziaływania. Działania ochronno-obronne (pasywne) booo realizuje w strefie wewnętrznej rejonu ochrony oraz w przyległym do niej terenie, natomiast w strefie zewnętrznej rejonu ochrony (na podejściach) prowadzi działania obronne (aktywne).

boo_4Nowa struktura batalionu ochrony i obrony obiektów.

Działania ochronno-obronne mogą być prowadzone systemem załóg ochronnych lub warty. W zależności od liczby i wielkości obiektów znajdujących się w rejonie ochrony, booo wydziela ze swego składu załogi ochronne w sile co najmniej kompanii każda, w celu prowadzenia przez nie samodzielnych działań. Załoga ochronna składa się z: wart, pododdziałów do działań na podejściach i odwodu. Załoga ochronna działa w strefie obiektu oraz na bliskich podejściach do obiektu (około 3-4 km). W wypadku prowadzenia rozpoznania pieszo, wysyła się szperaczy na odległość wzrokową oraz podsłuchy. Patrol powinien posiadać środki, zapewniające utrzymanie łączności na odległość 3-4 km.

boo_5O powodzeniu działania batalionu będzie decydować umiejętne połączenie w jeden spójny system elementów ochrony stacjonarnej oraz działań manewrowych prowadzonych na podejściach do rejonu ochrony. Ponadto za kluczowe przyjmuje się właściwą współpracę oraz wymianę informacji z miejscową ludnością, administracją rządową i samorządową, policją, Strażą Graniczną i innymi formacjami układu pozamilitarnego.

Podstawą skuteczności działań ochronno-obronnych i obronnych jest ciągłe i intensywne rozpoznanie (zdobywanie informacji o przeciwniku) wszystkimi sposobami za pomocą sił własnych (obserwatorzy, patrole, posterunki, zasadzki) oraz poprzez informacje od policji, sił obrony cywilnej, straży oraz ludności mieszkającej w rejonie działań booo.

Bataliony ochrony i obrony obiektów tworzone na szczeblu regionalnym powinny posiadać skład oraz wyposażenie dostosowane do wymagań terenu i potrzeb ochranianych obiektów.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Akademia Obrony Narodowej/Fot. Militarium

Drużyna piechoty Obrony Terytorialnej – koncepcja wyposażenia

Na targach ProDefense w Ostródzie, które odbyły się w dniach 2-5 czerwca 2016 r., na stoisku Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A. zaprezentowano wyposażenie indywidualne żołnierzy piechoty, produkowane przez podmioty wchodzące w skład Grupy, m.in. Maskpol S.A., Fabrykę Broni „Łucznik” Radom Sp. z o.o., PCO S.A., ZM Tarnów S.A. Poniżej prezentujemy spis wyposażenia poszczególnych członków drużyny.

1. Dowódca drużyny

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm, pistolet samopowtarzalny PR-15 kal. 9 mm lub pistolet samopowtarzalny P99 kal. 9 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3ADM, lornetka termowizyjna NPL-1T.

2. Strzelec-ratownik

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, dzienny celownik modułowy DCM-1.

3. Celowniczy granatnika

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: ręczny granatnik powtarzalny RGP-40 kal. 40 mm, subkarabinek szturmowy wz. 96 kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik kolimatorowy CK-1T.

4. Pomocnik celowniczego granatnika

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96 kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik termowizyjny SCT lub inny.

5. Celowniczy moździerza

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: moździerz LM-60D kal. 60 mm lub inny, karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: lornetka noktowizyjna NPL-2.

Umundurowanie Obrona Terytorialna_1

6. Pomocnik celowniczego moździerza

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, dzienny celownik modułowy DCM-1.

7. Celowniczy karabinu maszynowego

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: uniwersalny karabin maszynowy UKM-2000P kal. 7,62 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik termowizyjny SCT lub inny.

8. Pomocnik celowniczego karabinu maszynowego

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-5.

Uzbrojenie: karabinek szturmowy wz. 96C kal. 5,56 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: monokular noktowizyjny MU-3AM, celownik noktowizyjny PCS-5M.

9. Strzelec wyborowy

Umundurowanie: mundur, tzw. OT, hełm HA-03, kamizelka kuloodporna Plate Carrier, maska przeciwgazowa MP-6.

Uzbrojenie: karabin wyborowy Bor kal. 7,62 mm, karabin wyborowy Alex-338 kal. 8,6 mm lub wielkokalibrowy karabin wyborowy Tor kal. 12,7 mm.

Przyrządy optoelektroniczne: lornetka noktowizyjna NPL-1M lub termowizyjna NPL-1T, celownik dzienno-nocny CKW lub CWKW.

Przedstawiona propozycja nawiązuje do tworzonych obecnie pododdziałów Wojsk Obrony Terytorialnej, jako odrębnego rodzaju sił w ramach Sił Zbrojnych RP. Według oficjalnych informacji w latach 2016-2019 ma powstać 17 terytorialnych brygad OT, w każdym województwie po jednej, w województwie mazowieckim – dwie brygady.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Militarium

Samochód ciężarowo-terenowy Jelcz P.442.32

Jelcz P442.32 to samochód ciężarowo-terenowy średniej ładowności wysokiej mobilności opracowany przez Jelcz-Komponenty Sp. z o.o. i produkowany od 2014 r.

Jelcz P442.32_1

Jelcz P442.32 wersja skrzyniowa z opończą.

Pojazd w układzie dwuosiowym, z napędem na obie osie 4×4. Podwozie stanowi skręcano-spawana rama nośna. Mosty napędowe z kołami połączono z ramą za pomocą zależnego zawieszenia. Resory paraboliczne, amortyzatory hydrauliczne obustronnego działania.

Jelcz P442_2

Jelcz P442.32 wersja skrzyniowa z opończą.

Układ napędowy z sześciocylindrowym silnikiem wysokoprężnym MTU 6R106TD21 z turbodoładowaniem o mocy 240 kW (326 KM), maksymalny moment obrotowy 1300 Nm przy 2000 obr./min. Skrzynia biegów ZF o dziewięciu przełożeniach do przodu i jednym wstecznym, skrzynia rozdzielczo-redukcyjną ZF z międzyosiowym mechanizmem różnicowym. Napęd przenoszony jest na koła przez mosty napędowe Axeltech z blokadą mechanizmów różnicowych. Układ centralnego pompowania kół. Koła z oponami o rozmiarze 14.00 R20, z wkładkami typu Beadlock. System hamulcowy pneumatyczny, nadciśnieniowy, dwuobwodowy z układami przeciwblokującym ABS i przeciwpoślizgowym ASR.

Kabina pojazdu wagonowa, dwuosobowa, czteroosobowa lub sześcioosobowa, odchylana hydraulicznie do przodu, nieopancerzona lub opancerzona.

Jelcz P442.32_3

Jelcz P442.32 wersja z kabiną sześcioosobową i zabudową specjalistyczną.

Jelcz P442.32 dla SZ RP jest dostarczany w następujących wersjach: pod zabudowy specjalistyczne, z platformą pod kontenery 15-stopowe lub z uniwersalną skrzynią ładunkową o długości 4900 mm i szerokość 2460 mm, przeznaczoną do transportu ładunków, żołnierzy albo kontenerów 10- lub 15-stopowych.

Jelcz P442.32_4

Jelcz P442.32 z kontenerem systemu dowodzenia zestawu przeciwlotniczego.

Wyposażenie standardowe: komputer diagnostyczny silnika i układów, oświetlenie drogowe lampami LED, wyciągarka hydrauliczna z odbiorem liny z przodu i z tyłu pojazdu, uchylny wysięgnik z kołem zapasowym, hol sztywny, zaczepy to transportu lotniczego i morskiego.

Wyposażenie opcjonalne: automatyczna skrzynia biegów, wkładki Run flat, kabina opancerzona (poziom ochrony 1 według STANAG 4569/A).

Jelcz P442.32_5

Jelcz P442.32 z kontenerem systemu łączności.

Wymiary pojazdu: długość 7980 mm, szerokość 2550 mm, wysokość 3490 mm, prześwit 400 mm. Masy pojazdu: własna 9600 kg, dopuszczalna całkowita 15600 kg. Ładowność pojazdu: ładowność maksymalna 6000 kg, ładowność w terenie 4000 kg. Prędkość maksymalna: z ograniczeniem 85 km/h, bez ograniczeń 110 km/h. Zasięg 500 km.

Copyright © Redakcja Militarium/Fot. Militarium

Gra obronna „MAZURY” – obrona Polski i działania w terenie lesisto-jeziornym

Jednymi z ciekawszych gier obronnych przeprowadzanych w Polsce są te dotyczące obrony przed agresją militarną. W ostatnich latach gry obronne dotyczące działań operacyjnych na terenach północno-wschodnich przeprowadzono kilkukrotnie. Na potrzeby gry obronnej z 2012 r. utworzono nieistniejącą w rzeczywistości strukturę geopolityczną trzech państw: Czerwonych, Niebieskich i Neutralnych. Główny obszar konfliktu obejmował tereny lesisto-jeziorne, co przekładało się na działania sił zaangażowanych stron.

Aspekt polityczny – sytuacja ogólna

Czerwoni – kraj leżący na północny wschód od Bugu i Narwi, liczący około 25 mln ludności, pod względem narodowościowym jednolity. Państwo nie ma dostępu do morza, co wpływa na rozwój ekonomiczny (kraj rolniczo-przemysłowy). Handel zagraniczny Czerwonych bazuje na eksporcie płodów rolnych, produktów przemysłowych i wymianie turystycznej. Państwo posiada­ rozwinięty przemysł elektroniczny, słabo natomiast przemysł ciężki. Kraj nie ma obecnie eksploatowanych złóż węgla kamiennego i rud metali, jednak w ostatnim czasie odkryto złoża węgla i ropy naftowej w rejonie Sejny – Dąbrowa Białostocka – Sokółka. Wymiana handlowa odbywa się głównie drogą morską i tranzytem przez państwa sąsiednie.

Czerwoni uzyskali suwerenność w wyniku przemian politycznych kilkanaście lat temu. Do niedawna na czele państwa stał prezydent, a szefem rady ministrów był kanclerz, wybierany przez parlament i odpowiadający przed parlamentem. Reprezentacją społeczeństwa jest zgromadzenie narodowe, które sprawuje władzę ustawodawczą. W wyniku kryzysu gospodarczego i niezadowolenia społecznego w 2008 r. najwięcej głosów otrzymało skrajnie prawicowe ugrupowanie pod nazwą Siła Czerwonych, które posiada zdecydowaną większość w parlamencie, pozwalającą na samodzielne sprawowanie rządów. Zmiana konstytucji oraz innych aktów prawnych doprowadziła do ograniczenia władzy rządu oraz wprowadzenia silnych rządów prezydenckich o charakterze narodowościowym.

Gra obronna MAZURY 2012 _1

Obszar działań prezentowany w scenariuszu.

Obecne działania Czerwonych skierowane są na odwrócenie uwagi społeczeństwa od problemów wewnętrznych. Realizowane jest to poprzez obarczanie odpowiedzialnością za wiele problemów wewnętrznych państw sąsiednich, a zwłaszcza Niebieskich. Wykorzystywane są w tym celu konflikty etniczne oraz przeświadczenie społeczeństwa Czerwonych o rosnącej potędze militarnej Niebieskich. Oficjalna propaganda Czerwonych, adresowana do własnego narodu oraz społeczności międzynarodowej, propaguje konieczność posiadania sił i zdolności prewencyjnych odnośnie wykonania uderzenia wyprzedzającego na terytorium sąsiadów „przed osiągnięciem przez nich zdolności do opanowania części obszaru Czerwonych, na którym odkryto w ostatnim periodzie złoża bogactw naturalnych”. Przemilczany jest jednak fakt, że inny teren obszaru z surowcami, znajdujący się na terytorium Niebieskich jest bogaty w złoża gazu ziemnego, których opanowanie siłą pomogłoby zniwelować Czerwonym następstwa kryzysu ekonomicznego.

Niebiescy – państwo w Europie Środkowej z dostępem do morza, liczące około 30 mln ludności. Pod względem narodowościowym jednolite państwo. Jedynie ma terenach przygranicznych z Czerwonymi (m. Augustów, m. Suwałki, m. Grajewo, m. Węgorzewo) zamieszkuje około 30 tys. ludności pochodzenia obcego, tj. Czerwonych. Niebiescy posiadają znaczne zasoby surowców, szczególnie wzdłuż granicy z Czerwonymi oraz bogate złoża miedzi na zachodzie kraju. Występują także nieliczne złoża węgla kamiennego oraz ropy naftowej – surowce te są importowane z krajów ościennych. Niebiescy odzyskali suwerenność pod koniec lat dziewięćdziesiątych ub. wieku. Przeprowadzono w kraju reformy polityczne i gospodarcze. Niebiescy są państwem demokratycznym o ustroju parlamentarno-prezydenckim. Na czele kraju stoją prezydent oraz rząd kierowany przez premiera, władzę ustawodawczą realizuje parlament. Ostatnie wybory parlamentarne, po raz trzeci z rzędu, wygrała partia Silne Ramię, która w ostatniej kadencji znacznie zwiększyła nakłady na obronność. Pierwsze dostawy nowego uzbrojenia spodziewane są w najbliższym czasie. Oficjalne stanowisko rządu mówi, że celem takiego działania jest podniesienie zdolności sił zbrojnych Niebieskich do prowadzenia działań w ramach operacji pokojowych poza granicami kraju.

Społeczeństwo akceptuje decyzje władz w kwestii dotyczącej rozwoju sił zbrojnych. Dodatkowo w mediach pojawiają się informacje o potrzebie renegocjacji umowy granicznej z Czerwonymi. Dostrzegany jest wzrost liczby organizacji pozarządowych i stowarzyszeń żądających powrotu do granic z czasów świetności państwa. W odpowiedzi na przegrupowanie przez Czerwonych wojsk w rejon przygraniczny, Niebiescy przemieścili w pobliże granicy siły osłony, które pozostają w gotowości do prowadzenia działań opóźniających w celu stworzenia warunków do obrony w głębi obszaru państwa przez grupę operacyjną „S”.

Neutralni – państwo leżące na północ od Niebieskich, z dostępem do morza. Gospodarka Neutralnych uzależniona jest od dostaw surowców z zagranicy, w tym od Niebieskich oraz produktów przemysłowych od Czerwonych. Powoduje to, że kraj zachowuje neutralność w stosunku do obu sąsiadów. Widoczna jest powściągliwość w wyrażaniu opinii przez władze i brak poparcia dla żadnej ze zwaśnionych stron. W oficjalnym stanowisku rząd Neutralnych wyraził zdanie, że nie pozwoli na jakiekolwiek ruchy obcych wojsk przez swoje terytorium.

Aspekt militarny – sytuacja ogólna

Konflikt pomiędzy Czerwonymi i Niebieskimi wystąpił na już na początku wieku. Dzięki staraniom społeczności międzynarodowej udało się wówczas zapobiec konfrontacji zbrojnej. Od stycznia 2012 r. Czerwoni, wykorzystując zadawnione spory oraz fakt zamieszkania na obszarze Niebieskich własnej mniejszości narodowej, której dążenia niepodległościowe oficjalnie popierają, promują na arenie międzynarodowej koncepcję przyłączenia obszarów spornego pojezierza i „wyzwolenia” mniejszości narodowej Czerwonych, zamieszkującej terytorium należące do sąsiada. Celem politycznym Czerwonych jest szybkie zajęcie spornego obszaru i postawienie społeczności międzynarodowej przed faktem dokonanym, a następnie ogłoszenie woli przywrócenia pokoju na zasadzie „pokój za ziemię”.

Wykorzystując zaangażowanie społeczności międzynarodowej w konflikty w Azji i Afryce oraz narastające napięcie w rejonie Iranu, od pierwszych dni marca 2012 r., pod pozorem ćwiczeń, Czerwoni wprowadzali na obszar przygraniczny z Niebieskimi nowe siły lądowe, tworząc z nich grupy operacyjne „A” i „B”, naruszając tym samym porozumienie o wzajemnym uznaniu granic państwowych. W ostatnich tygodniach dokonywali prób rozpoznania i penetracji obiektów krytycznych oraz jednostek wojskowych w rejonach miejscowości Orzysz – Mikołajki – Ryn. Zaczęła także wzrastać aktywność zbrojnych bojówek Czerwonych na terytorium sąsiada.

Od początku kwietnia Czerwoni zwiększyli intensywność lotów swoich sił powietrznych, naruszając przestrzeń powietrzną Niebieskich. Efektem naruszeń były zrzuty broni oraz znacznych ilości materiałów propagandowych nawołujące mniejszości Czerwonych do tworzenia podziemnych grup zbrojnych. Narastające oddziaływanie propagandowe sprawiło, że ludność Niebieskich, zamieszkująca sporny obszar w obawie o własne bezpieczeństwo, zaczęła opuszczać swoje domy i udawać się w głąb kraju. Niekontrolowany odpływ ludności zdezorganizował przygotowania Niebieskich do obrony kraju.

Gra obronna MAZURY 2012 _2

Położenie sił CZERWONYCH i NIEBIESKICH na początku konfliktu zbrojnego.

W reakcji na działania Czerwonych, Niebiescy rozpoczęli inwigilację mniejszości narodowej zamieszkującej obszar ich państwa – oficjalnie pod pozorem zapobieżenia rebelii. Parlament Niebieskich ograniczył możliwość kształcenia tych osób w ich języku narodowym.

Inwestycje w siły zbrojne powodowały, że potencjał militarny Niebieskich szybko wzrastał. Analizy przeprowadzone przez Czerwonych wskazywały na to, że w ciągu dwóch lat Niebiescy osiągną zdolność do prowadzenia działań zaczepnych na dużą skalę i opanowania terytorium Czerwonych. Oceniano, że w niedalekiej przyszłości przedmiotem zainteresowania Niebieskich mogą być bogate złoża surowców energetycznych zlokalizowane w regionie Sejny – Dąbrowa Białostocka – Sokółka. Analizę zakończono wnioskiem, że za około dwa lata Niebiescy będą dążyć do opanowania tego obszaru, wywołując konflikt zbrojny z Czerwonymi. Brano w tym zakresie pod uwagę fakt, że w ostatnim czasie Niebiescy podpisali kontrakty na zakup nowego uzbrojenia na kwotę około 30 mld USD i że dostawy sprzętu rozpoczną się w drugiej połowie 2012 r. Ponadto od początku 2012 r. Niebiescy znów znacznie zwiększyli nakłady na wojsko.

Na początku kwietnia 2012 r. udaremniono serię zamachów terrorystycznych przygotowanych przez Niebieskich na terytorium Czerwonych. Miały być wymierzone w czołowych polityków. Nie udało się natomiast zapobiec przeprowadzonemu 2 kwietnia 2012 r. atakowi cybernetycznemu na systemy bankowe i rządowe serwery Czerwonych. Narastająca sytuacja kryzysowa spowodowała wywieranie przez opinię publiczną presji na polityków w kwestii przeprowadzenia uderzenia prewencyjnego na Niebieskich.

Aspekt militarny – sytuacja szczegółowa

Realizując plan uderzenia wyprzedzającego, Czerwoni 19 kwietnia o 3:00 wykonali uderzenie rakietowo-lotnicze na rozpoznane elementy kierowania (stanowiska dowodzenia) Niebieskich w miejscowościach Pisz i Mrągowo, lotnisko w Giżycku, zgrupowania wojsk w rejonie ześrodkowania i na drogach marszu oraz obiekty infrastruktury utrudniając manewr sił Niebieskich. Wysadzono grupy rozpoznawczo-dywersyjne i naprowadzające w rejonach Giżycka, Rynu, Mikołajek, Miłek. Oddziały wydzielone przekroczyły granicę w pasie Suwałki (pd.) – Dąbrowa Białostocka (pn.) i dążyły do rozbicia oddziałów osłony sił Niebieskich oraz uniemożliwienia im zorganizowania skutecznych działań obronnych.

Gra obronna MAZURY 2012_04

Plan działania grupy operacyjnej CZERWONYCH.

Zasadniczym celem militarnym Czerwonych było opanowanie i utrzymanie spornego obszaru, który następnie zostanie włączony w struktury państwa, pod nazwą Mazurskiej Republiki Autonomicznej. Grupy operacyjne „A” i „B”, wsparte przez siły powietrzne Czerwonych, miały za zadanie zniszczyć system obrony powietrznej obszaru, rozbić siły przeciwnika i izolować obszar przed dopływem nowych sił. Dowódca grupy operacyjnej „A” zamierzał wykonać zadanie poprzez dokonanie uderzeń lotniczo-rakietowych i równoczesne opanowanie przesmyków międzyjeziornych i ciaśnin terenowych przez desanty taktyczne, grupy dywersyjno-rozpoznawcze i podziemia zbrojnego. Zadaniem grupy operacyjnej „A” było rozbicie grupy operacyjnej „S” Niebieskich i uchwycenie rejonów Ryn – Mikołajki – Orzysz. Grupa operacyjna „B” miała za zadanie osłonę grupy operacyjnej „A” z kierunku południowo-zachodniego. Do końca trzeciego dnia operacji, tj. do 22 kwietnia 0:00, grupa operacyjna „A” miała opanować nakazane rejony, a następnie przejść do obrony i nie dopuścić do wprowadzenia odwodu operacyjnego Niebieskich.

Zadaniem grupy operacyjnej „S” Niebieskich było zatrzymanie natarcia przeciwnika najdalej na rubieży Giżycko – Orysz – Szczuczyn i stworzenie warunków do wykonania przeciwuderzenia przez odwód operacyjny Niebieskich. Dowódca grupy operacyjnej „S” zamierzał utrzymać przesmyki międzyjeziorne w rejonach Wydminy, Stare Juchy, Ełk, Giżycko, Orysz, a w przypadku wdarcia się przeciwnika załamać natarcie na linii Pisz – Ryn. W kolejnych dniach planował zabezpieczyć wejście do walki odwodu operacyjnego Niebieskich, który przeciwnatarciem miał rozbić przeciwnika na obszarze włamania i utrzymać dotychczasowy przebieg granicy państwa.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Militarium

Wojska Obrony Terytorialnej w Polsce w latach 1990-2008. Część II

Zatwierdzona w styczniu 1999 r. przez Ministra Obrony Narodowej „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zakładała wykorzystanie wojsk OT w działaniach obronnych w każdym czasie.

Wykorzystanie wojsk OT w obronie RP

Wykorzystanie wojsk OT miało następować w ramach działań (przedsięwzięć) operacyjno-taktycznych, techniczno-obronnych i szkoleniowych. Dla jednostek OT przewidziano następujące zasadnicze zadania: przygotowanie i prowadzenie obrony rejonów i obiektów na obszarze kraju, tworzenie warunków do rozwinięcia i działania wojsk operacyjnych, prowadzenie działań nieregularnych na terenie kraju zajętym przez przeciwnika, wspomaganie sił Obrony Cywilnej, koordynacja działań militarnych i pozamilitarnych ogniw obronnych państwa. W związku z tym sformułowano szczegółowe zadania wojsk OT, podzielone na zadania o charakterze operacyjnym, tj. bojowym, zadania o charakterze zabezpieczającym oraz zadania o charakterze ratowniczym.

Zadania o charakterze operacyjnym obejmowały obronę rejonów, obiektów i rubieży w ugrupowaniu wojsk operacyjnych lub samodzielnie, zwalczanie desantów powietrznych i morskich oraz grup dywersyjno-rozpoznawczych oraz udział w walce przeciwko desantom lub grupom w rejonach odpowiedzialności, osłona granic we współdziałaniu ze Strażą Graniczną i innymi formacjami państwowymi, przygotowanie i prowadzenie działań nieregularnych, osłona i obrona ważnych obiektów wojskowych i państwowych, wzmocnienie obrony wytypowanych elementów systemu kierowania i dowodzenia państwa oraz wojsk, blokada i likwidacja – wspólnie z formacjami państwowymi – dywersji i zbrojnego podziemia na terenie kraju.

Obrona Terytorialna 1

Zgodnie z koncepcją MON pododdziały Obrony Terytorialnej miały otrzymać uzbrojenie i sprzęt wycofywane z jednostek pierwszoliniowych lub znajdujące się w magazynach mobilizacyjnych.

Zadania zabezpieczające, które miały realizować wojska OT, to utrzymanie i zabezpieczenie ruchu na drogach oraz liniach kolejowych, ochrona sieci łączności państwowej i udział w jej odbudowie, inżynieryjna rozbudowa terenu w ramach operacyjnego przygotowania obrony terytorium kraju, współdziałania z Obroną Cywilną w zakresie budowy ukryć oraz ochrony ludności i dóbr kultury.

Natomiast zadania OT o charakterze ratowniczym sprowadzały się do udziału w prowadzeniu akcji ratowniczych na rzecz wojsk i służb, współdziałania z Obroną Cywilną w akcjach ratowniczych na rzecz ludności cywilnej, w razie masowych porażeń lub klęsk żywiołowych.

Uzbrojenie i struktury wojsk OT

Broń wojsk OT miała mieć w praktyce charakter typowo obronny, choć po redukcji zasadniczego uzbrojenia SZ RP i nieosiągania limitów CFE-1, formacje OT mogły posiadać również sprzęt zaliczany do traktatowego, np. pojazdy opancerzone. Podstawowe uzbrojenie i sprzęt wojskowy jednostek OT miały stanowić wzory standardowe dla Wojsk Lądowych, w tym głównie starsze typy przekazywane z wojsk operacyjnych.

Podstawowym sprzętem OT miały być ręczna broń strzelecka (karabinki AKMS i pochodne, karabiny wyborowe SWD) i zespołowa (karabiny maszynowe PK i pochodne), granatniki przeciwpancerne (RPG-2, RPG-7, RPG-76), moździerze wz. 37 kal. 82 mm, działa bezodrzutowe SPG-9 kal. 73 mm, armaty przeciwpancerne D-44 kal. 85 mm, miotacze ognia ŁPO-50, a także zestawy przeciwlotnicze (PKM-2, PKM-4, ZU-23-2, S-60, Strzała-2M). Zasadniczymi pojazdami pododdziałów miały być samochody ciężarowo-terenowe Star 660 i Star 266, samochody opancerzone BRDM-2, wozy dowodzenia SKOT R-3/3 i BRDM-2 R-5, pojazdy chemiczne BRDM-2rs, UAZ-469rs i IRS-2.  Z uwagi na koszt nie była przewidziana rozważana wcześniej produkcja nowych wzorów uzbrojenia projektowanych od razu pod kątem wojsk terytorialnych.

Jednostki OT miały być usytuowane na szczeblu regionalnym (brygady i pułki OT) i lokalnym (bataliony OT i mniejsze pododdziały). Postulowano także wprowadzenie do systemu kierowania Obroną Terytorialną dowództw powiatowych i wojewódzkich, dzięki którym jednostkami OT mogliby kierować wojewodowie i starostowie poprzez dowódców terytorialnych dowództw OT.

Centralnymi organami dowodzenia i kierowania obroną terytorialną miały być Zarząd Obrony Terytorialnej SG WP i wydziały OT rodzajów wojsk SZ RP, Oddziały OT okręgów wojskowych, wojewódzkie (regionalne) sztaby wojskowe (WSzW/RSzW), rejonowe komendy OT i komendy garnizonowe OT.

W skład wojsk OT wejść miały formacje, które pod względem zadań i możliwości podzielono na dwie grupy, zgodnie z wypracowanymi zadaniami sił obrony terytorialnej. Pierwszą grupę miały stanowić jednostki mobilne: brygady OT i bataliony OT, mobilizowane pułki saperów, pułki pontonowe, pułki żandarmerii i bataliony obrony przeciwchemicznej. Do drugiej grupy zaliczano jednostki stacjonarne: samodzielne pododdziały ochrony i obrony obiektów, bataliony obrony fortecznej, pododdziały kierowania ruchem, pododdziały inżynieryjno-techniczne i inne. Jednostki mobilne, ze względu na konieczność wykonywania zadań na znacznej przestrzeni (teoretycznie dla brygady OT rejon odpowiedzialności miał liczyć 2000-3000 km2, dla pułku OT – 1200-1800 km2, batalion OT – 400-600 km2), miały mieć środki transportowe i dysponować zapasami na kilka dni walki (działań). Inne jednostki lokalnego (powiatowego) podporządkowania, ze względu na mniejszy zasięg terytorialnego działania (batalion forteczny OT – 25 km2) oraz bardziej ograniczony charakter zadań, miały być jednostkami stacjonarnymi korzystającymi z miejscowej infrastruktury technicznej i społecznej oraz lokalnych zasobów materiałowych.

Natomiast pod względem funkcjonalności wojska OT podzielono na jednostki ogólnego przeznaczenia, jednostki rodzajów wojsk i pododdziały logistyczne, a także ośrodki szkoleniowe i inne jednostki stacjonarne. Miały to być jednostki bojowe i zabezpieczające (wspierające), a jednocześnie mobilne lub stacjonarne. Do jednostek ogólnego przeznaczenia OT wojsk lądowych zaliczano brygady OT (BOT), pułki OT (pOT), bataliony OT (bOT), bataliony ochrony i obrony obiektów (boo), bataliony forteczne (bfort) i kompanie dowodzenia (kdowOT). Jednostkami tego typu w WLiOP miały być bataliony i kompanie ochrony i obrony obiektów (boo i koo), natomiast w Marynarce Wojennej – dywizjony OT (dOT), samodzielne kompanie piechoty OT (skpOT), kompanie obserwacji brzegowej OT (kobOT) i grupy jednostek pływających OT (gjpOT).

Etaty jednostek OT

Brygada Obrony Terytorialnej miała składać się z dowództwa i sztabu, pięciu batalionów piechoty, dywizjonu artylerii przeciwpancernej, dywizjonu przeciwlotniczego, kompanii saperów, kompanii rozpoznawczej, kompanii przeciwchemicznej, kompanii łączności, kompanii zaopatrzenia, kompanii remontowej i kompanii medycznej. Brygady miały w formie szkieletowej funkcjonować również w czasie pokoju, co powodowało istnienie w ich strukturze m.in. wydziałów wychowania, kadrowego i finansowego i szefostwa służby zdrowia.

Batalion piechoty brygady miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, trzy kompanie piechoty (trzy plutony piechoty), baterię moździerzy (dwa plutony moździerzy – 6 moździerzy), baterię przeciwpancerną (3 armaty przeciwpancerne, 3 działa bezodrzutowe), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Brygada OT etat 1999

Dywizjon przeciwpancerny brygady miał mieć pluton dowodzenia, trzy baterie przeciwpancerne (trzy plutony przeciwpancerne – 6 armat przeciwpancernych), pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i drużynę medyczną. Dywizjon przeciwlotniczy brygady miał posiadać pluton dowodzenia, trzy baterie przeciwlotnicze (trzy plutony przeciwlotnicze – 4 armaty przeciwlotnicze, 4 wielkokalibrowe przeciwlotnicze karabiny maszynowe), pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny. Kompania saperów brygady miała składać się dowództwa, dwóch plutonów saperów, plutonu technicznego, plutonu rozminowania, drużyny zaopatrzenia, drużyny gospodarczej i drużyny remontowej.

Brygadowa kompania rozpoznawcza miała mieć dowództwo, trzy plutony rozpoznawcze i drużynę gospodarczą. Kompania zaopatrzenia miała posiadać dowództwo, pluton transportu amunicji, pluton transportu mps i pluton gospodarczy, kompania remontowa – dowództwo, pluton remontu pojazdów kołowych, pluton remontu uzbrojenia, pluton robót specjalistycznych i drużynę ewakuacyjną, natomiast kompania medyczna – dowództwo, pluton medyczny, drużynę ewakuacji medycznej i drużynę gospodarczą.

Łącznie brygada OT miała mieć 3467 ludzi i powinna być uzbrojona (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 156 ręcznych karabinów maszynowych, 358 granatników przeciwpancernych, 30 moździerzy kalibru 82 mm i 15 dział bezodrzutowych, 33 armaty przeciwpancerne kalibru 85 mm, 12 wielkokalibrowych przeciwlotniczych karabinów maszynowych kalibru 14,5 mm i 12 armat przeciwlotniczych kalibru 57 mm.

Wyposażenie techniczne brygady OT powinno obejmować 55 radiostacji, 2 węzły łączności, 1 wóz dowodzenia, 2 komplety mostów SMT, 3 spycharko-ładowarki, 9 spychaczy, 3 koparki, 4 żurawie, 14 kuchni polowych, 18 motocykli, 2 samochody osobowe, 252 samochody ciężarowo-terenowe, 28 samochodów specjalnych (warsztatowych i innych), 4 cysterny paliwowe, 1 cysternę na wodę, 1 ciągnik, 4 sanitarki, 2 sale operacyjne, 28 wykrywaczy min, 4 samochody rozpoznania skażeń, 22 zestawy PChR, 22 rentgenoradiometry, 3 zestawy regulacji ruchu, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze, przyczepy).

Pułk Obrony Terytorialnej składać się miał z dowództwa i sztabu, dwóch batalionów piechoty zmotoryzowanej, dwóch batalionów ochrony i obrony obiektów, kompanii saperów, kompanii ratownictwa technicznego, kompanii regulacji ruchu, kompanii łączności, plutonu rozpoznania skażeń, kompanii zaopatrzenia, kompanii remontowej, kompanii medycznej.

Pułk OT etat 1999

Batalion piechoty zmotoryzowanej miał posiadać dowództwo i sztab, drużynę dowodzenia, trzy kompanie piechoty zmotoryzowanej (trzy plutony zmotoryzowane), kompanię wsparcia (pluton moździerzy, pluton dział bezodrzutowych), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Batalion ochrony i obrony obiektów powinien mieć dowództwo i sztab, drużynę dowodzenia, trzy do pięciu kompanii ochrony i obrony obiektów (trzy plutony ochrony i obrony obiektów) i drużynę gospodarczą.

Kompania saperów miała składać się z dowództwa, dwóch plutonów saperów, plutonu technicznego i drużyny rozminowania. Kompania ratownictwa technicznego posiadała dowództwo, dwa plutony ratownictwa technicznego, pluton techniczny, drużynę rozpoznania, drużynę gospodarczą. Kompania regulacji ruchu miała dowództwo, drużynę dowodzenia, drużynę motocyklową i trzy plutony regulacji ruchu. Kompania łączności składała się z dowództwa, plutonu radiowego, plutonu łączności i drużyny poczty polowej.

Kompania zaopatrzenia miała posiadać dowództwo, pluton transportu amunicji, pluton transportu mps i pluton gospodarczy, kompania remontowa – dowództwo, pluton remontu pojazdów kołowych, pluton remontu uzbrojenia, pluton robót specjalistycznych i drużynę ewakuacyjną, natomiast kompania medyczna – dowództwo, pluton medyczny, drużynę ewakuacji medycznej i drużynę gospodarczą.

Łącznie pułk OT miał mieć 2103 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 144 ręczne karabiny maszynowe, 153 granatniki przeciwpancerne, 6 moździerzy kalibru i 6 dział bezodrzutowych.

Wyposażenie techniczne pułku OT powinno obejmować 55 radiostacji, 2 węzły łączności, 1 wóz dowodzenia, 2 komplety mostów SMT, 3 spycharko-ładowarki, 9 spychaczy, 3 koparki, 4 żurawie, 14 kuchni polowych, 18 motocykli, 2 samochody osobowe, 252 samochody ciężarowo-terenowe, 28 samochodów specjalnych (warsztatowych i innych), 4 cysterny paliwowe, 1 cysternę na wodę, 1 ciągnik, 4 sanitarki, 2 sale operacyjne, 30 wykrywaczy min, 4 samochody rozpoznania skażeń, 22 zestawy PChR, 22 rentgenoradiometry, 3 zestawy regulacji ruchu, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze, przyczepy).

Samodzielny batalion OT miał posiadać dowództwo i sztab, pluton dowodzenia, trzy kompanie piechoty (trzy plutony piechoty), kompanię wsparcia (pluton moździerzy, pluton dział bezodrzutowych), pluton łączności, pluton zaopatrzenia, pluton medyczny i drużynę remontową.

Łącznie batalion OT miał mieć 478 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 27 ręcznych karabinów maszynowych, 27 granatników przeciwpancernych, 3 moździerze i 3 działa bezodrzutowe.

Wyposażenie techniczne batalionu OT powinno obejmować 24 radiostacje, 2 węzły łączności, 2 kuchnie polowe, 1 samochód osobowy, 52 samochody ciężarowo-terenowe, 2 sanitarki, 1 salę operacyjną, 1 warsztat, 6 wykrywaczy min, 4 zestawy PChR, 4 rentgenoradiometry, wyposażenie inżynieryjno-techniczne (sprężarki, elektrownie polowe, stacje ładowania akumulatorów, piły mechaniczne, wyciągarki, podnośniki hydrauliczne, aparaty ratownicze).

Samodzielny batalion obrony fortecznej miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, trzy kompanie piechoty, baterię moździerzy, baterię przeciwpancerną, pluton saperów, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

Łącznie batalion obrony fortecznej miał mieć 590 ludzi i powinien być uzbrojony (oprócz broni indywidualnej w postaci pistoletów wojskowych, karabinków automatycznych, karabinków-granatników i karabinów wyborowych) w 27 ręcznych karabinów maszynowych, 27 granatników przeciwpancernych, 18 zestawów przeciwpancernych pocisków kierowanych, 9 moździerzy i 4 rakietowe miotacze ognia, 4 zestawy przeciwlotnicze Strzała-2M i 2 zestawy przeciwlotnicze ZU-23.

Samodzielny batalion ratownictwa inżynieryjnego miał posiadać dowództwo i sztab, kompanię dowodzenia, dwie kompanie ratownictwa inżynieryjnego, kompanię ewakuacyjną, pluton zaopatrzenia, pluton remontowy i pluton medyczny.

© Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej

Wojska Obrony Terytorialnej w Polsce w latach 1990-2008. Część I

Po zakończeniu wojny, wojska obrony terytorialnej, tj. wewnętrznej, w różnej formie istniały w Polsce od 1945 r. i funkcjonowały równolegle siłami Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego (KBW).  W latach sześćdziesiątych, na bazie tych sił, stworzono system wojsk obrony terytorialnej kraju, który obejmował jednostki Wojsk Obrony Wewnętrznej, a także Wojsk Ochrony Pogranicza, odpowiadające za ochronę granic państwa.

Obrona terytorialna w PRL

Komitet Obrony Kraju (KOK), uchwałą nr 002/59 z 14 maja 1959 r., zdecydował o rozpoczęciu tworzenia formacji obrony terytorium kraju, nazwanych wojskami OTK, jako sił układu wewnętrznego, przeznaczonych do wykonywania szerokiego zakresu zadań militarnych, we współpracy z organami spraw wewnętrznych. Utworzenie wojsk obrony terytorialnej wynikało z będącego zasadniczym wnioskiem z drugiej wojny światowej i pierwszych lat powojennych przeświadczenia, że cały obszar Polski będzie zagrożony atakami przeciwnika (w tym rakietowo-jądrowymi), a także z ustaleń na szczeblu państw członkowskich Układu Warszawskiego, zgodnie z którymi dotychczasowe wojska lądowe, lotnictwo i marynarka wojenna, jako wojska operacyjne, miały działać w ramach Zjednoczonych Sił UW, natomiast obroną własnego terytorium miały zajmować się specjalnie sformowane i odrębne od sił operacyjnych wojska wewnętrzne.

Zgodnie ze wstępnymi założeniami KOK wojska OTK miały składać się z sił obrony powietrznej kraju, wojsk przekazanych z KBW, Wojsk Ochrony Pogranicza oraz jednostek zapasowych i szkolnych.

Zadaniami wojsk OTK, poza obroną terytorium PRL przed lotnictwem i atakami sił lądowych (m.in. desantami morskimi, desantami powietrznymi, grupami dywersyjno-rozpoznawczymi), miały być ochrona ważnych obiektów, wsparcie sił cywilnych w czasie klęsk żywiołowych, budowa infrastruktury państwa oraz – charakteryzowane jako jedno z ważniejszych – przygotowanie i utrzymanie systemu komunikacji i baz dla potrzeb wojsk własnych i sojuszniczych Układu Warszawskiego, przede wszystkim dla przegrupowującej się na zachód Armii Czerwonej.

Ostatecznie wojska OTK podzielono na formowane od podstaw wojska obrony terytorialnej (OT), Wojska Obrony Powietrznej Kraju (WOPK) oraz siły obrony terytorialnej marynarki wojennej. Do systemu OTK należały również wojska wewnętrzne (WOW), zorganizowane na bazie przekazanych do Ministerstwa Obrony Narodowej z resortu spraw wewnętrznych sił KBW, a także Wojska Ochrony Pogranicza (WOP).

Wojska OTK 2

Wojska OTK PRL odpowiadały za obronę terytorium kraju, w tym obronę przeciwlotniczą.

Organizację wojsk obrony terytorialnej rozpoczęto faktycznie w od stycznia 1963 r., na mocy uchwały KOK nr 104/62 z 16 listopada 1962 r., której elementem był plan operacyjny obrony terytorialnej kraju oraz uchwała Rady Ministrów nr 164/63 z 4 maja 1963 r. o zasadach organizacji jednostek OT.  W pierwszej kolejności planowano sformować pułki OT i bataliony OT, te pierwsze w każdym województwie (łącznie 16), natomiast bataliony – w każdym powiecie (łącznie 330). Struktura organizacyjna pododdziałów powielała etaty jednostek piechoty wojsk operacyjnych. Pułki OT miały podlegać szefom Wojewódzkich Sztabów Wojskowych (WSzW), natomiast bataliony OT – szefom Powiatowych Sztabów Wojskowych.

W latach 1963-1969 utworzono brygadę OT, 18 pułków OT, 63 bataliony OT i mniejsze jednostki, a łączny stan osobowy OT powiększono do około 40 tys. żołnierzy w 1970 r. W Marynarce Wojennej sformowano dwie flotylle obrony wybrzeża z pododdziałami okrętowymi (trałowce, okręty przeciwpodwodne) i brzegowymi. W ramach tworzenia jednolitego systemu OTK utworzono wojska OPK, składające się wówczas z 12 pułków lotnictwa myśliwskiego, dwóch dywizji i ośmiu pułków OPL oraz czterech pułków radiotechnicznych. W 1965 r. resortowi obrony narodowej podporządkowano przekazane z resortu spraw wewnętrznych Wojska Ochrony Pogranicza, w składzie dziewięciu brygad i trzech samodzielnych oddziałów WOP. W 1966 r. przekazano natomiast z Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego trzy brygady KBW, osiem pułków KBW, pułk pancerny KBW, pułk pontonowo-mostowy, pułk łączności, dwa bataliony inżynieryjne i batalion łączności. Jednostki te przeformowano w Wojska Obrony Wewnętrznej.

W 1970 r. wojska OTK składały się funkcjonalnie z siedmiu rodzajów sił: jednostek zabezpieczenia organów obrony kraju, Wojsk Obrony Wewnętrznej, jednostek obrony przed bronią masowego rażenia, jednostek zabezpieczenia przegrupowania, jednostek Obrony Terytorialnej (lądowych i marynarki wojennej), Wojsk Obrony Powietrznej Kraju oraz Wojsk Ochrony Pogranicza.

W kolejnej fazie zmian w OTK, tj. od 1971 r. do 1980 r., przeformowano część jednostek WOW w jednostki OT o niższym stopniu gotowości, zlikwidowano z kolei większość dotychczasowych batalionów OT, a jednostki podległe szefom Wojewódzkich Sztabów Wojskowych podporządkowano trzem istniejącym okręgom wojskowym. W Wojskach Obrony Powietrznej Kraju rozpoczęto wprowadzanie rakietowych zestawów przeciwlotniczych i nowych stacji radiolokacyjnych. Wojska Ochrony Pogranicza przekazano w 1971 r. resortowi spraw wewnętrznych, natomiast wojska OT upodobniły się do wojsk wewnętrznych, które nadal odgrywały priorytetową rolę w obronie terytorium państwa. Na bazie trzech pułków WOW sformowano elementy trzech rezerwowych dywizji zmechanizowanych, dla których pododdziały bojowe miały mobilizować jednostki operacyjne Wojsk Lądowych.

W trzecim etapie, w latach 1981-1988 nastąpiła dalsza redukcja jednostek OTK, powiązana z reorganizacją i ujednoliceniem struktur istniejących pododdziałów. W 1985 r. wojska obrony wewnętrznej obejmowały trzy brygady WOW, brygadę łączności WOW, trzy pułki WOW, pułk łączności WOW, siły obrony terytorialnej liczyły dwie brygady OT, osiem pułków OT, cztery pułki pontonowo-techniczne OT, a wojska OPK osiem pułków lotnictwa myśliwskiego, dwie dywizje i dwie brygady artylerii OPK oraz trzy brygady radiotechniczne.

Z uwagi na ogólną redukcję sił zbrojnych PRL w drugiej połowie lat osiemdziesiątych, a później rokowania rozbrojeniowe państw-członków Układu Warszawskiego z krajami zachodnimi dotyczące zmniejszenia liczebności wojsk, strona polska podjęła decyzje o rozformowaniu formacji OTK – uznano, że ich zadania mogą przejąć siły operacyjne sił zbrojnych. Na podstawie zarządzenia szefa Sztabu Generalnego WP nr 0112 z 15 września 1988 r. podjęto proces rozformowywania m.in. wojsk OT, który miał być zrealizowany do końca 1989 r. Likwidację wojsk OT zakończono faktycznie w marcu 1990 r., a wojsk obrony wewnętrznej w listopadzie 1991 r. Jednostki WOPK połączono z kolei w 1990 r. z operacyjnymi Wojskami Lotniczymi w jedną formację – Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.

Pierwsze koncepcje Obrony Terytorialnej w suwerennej Polsce

Już w listopadzie 1990 r., z uwagi na wnioski z analizy ówczesnego położenia militarnego Polski, podjęto próbę utworzenia (reaktywacji) wojsk obrony regionalnej. Z uwagi na brak szerszych doświadczeń struktury nowej formacji wzorowano na wojskach wewnętrznych z czasów PRL, czyli sił obrony regionalnej. Zgodnie z rozkazem MON nr pf 21/oper. z 8 listopada 1990 r. zakładano utworzenie brygad Obrony Regionalnej podporządkowanych dowództwom okręgów wojskowych i pułków Obrony Regionalnej podporządkowanych administracji wojskowej w województwach, mobilizowanych od podstaw i w ostatniej kolejności z dostępnych zasobów osobowych, wyposażonych w sprzęt i uzbrojenie wycofywane z użycia w wojskach operacyjnych.

NJW 1

Wojska OT tworzone w latach dziewięćdziesiątych miały liczyć do 120-130 tys. żołnierzy w czasie wojny.

W 1992 r. wojska regionalne przemianowano na wojska Obrony Terytorialnej, mimo że były to wciąż zmotoryzowane wojska wewnętrzne (regionalne). Brygady OT i pułki OT, wzorowane na strukturze organizacyjnej wojsk wewnętrznych, planowano podporządkować terenowej administracji wojskowej. W związku z tym stopniowo miała być rozbudowana struktura dowodzenia – oprócz dowództw szczebla regionalnego, zakładano tworzenie terytorialnych dowództw na poziomie powiatu. Do 1995 r. zamierzano utworzyć Regionalne Sztaby Wojskowe i Rejonowe Komendy Obrony Terytorialnej, na bazie doświadczeń z funkcjonowania eksperymentalnych Regionalnych Sztabów Wojskowych, utworzonych zarządzeniem Szefa SG WP nr 118/org. z dnia 17 listopada 1992 r. Zakładano, że w każdym z czterech okręgu wojskowym powstanie jedna brygada OT, która będzie bazą do rozwinięcia okręgowych sił obrony terytorialnej, liczących 2-3 brygady OT, 3-5 pułków OT, po jednym pułku saperów i pontonowym i szereg mniejszych jednostek. W siłach lądowych miały być zorganizowane samodzielne bataliony OT, bataliony forteczne oraz bataliony ochrony i obrony obiektów. W Marynarce Wojennej planowano sformować bataliony obserwacyjne, a w Wojskach Lotniczych i Obrony Powietrznej bataliony i kompanie ochrony i obrony obiektów.

W latach 1994-1995 zostały opracowane w Zarządzie Obrony Terytorialnej SG WP „Przeznaczenie, struktura organizacyjna i zasadnicze wyposażenie jednostek OT ogólnego przeznaczenia oraz podstawowe normy ich taktycznego użycia” i „Koncepcja organizacji i funkcjonowania rejonowych komend obrony terytorialnej (RKOT)”.

Ostatecznie planowano wprowadzanie koncepcji struktur wojsk OT i ich użycia wzorowanej na zasadach wykorzystania wojsk wewnętrznych z czasów PRL, czyli mobilnych jednostek piechoty zmotoryzowanej, zamiast typowych sił obrony lokalnej w postaci lekkiej piechoty.

W 1993 r. wskazywano docelową liczebność sił OT na 670 tys. żołnierzy, w 1995 r. zredukowano ją do 300 tys. żołnierzy, z uwagi na brak środków finansowych oraz zmniejszenie się zasobów broni strzeleckiej i lekkiej broni zespołowej w ciągu tej dekady.

Ostateczna koncepcja sił obrony terytorialnej

W 1994 r. rozpoczęto prace nad zmodyfikowaną koncepcją rozwoju OT, która miała zostać wprowadzona w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych. Ogólne zadania siły obrony terytorialnej zostały sformułowane już w „Regulaminie Działań Taktycznych” z 1994 r. W określonych w 1997 r. i zmodyfikowanych w następnym roku „Założeniach rządowego programu modernizacji Sił Zbrojnych RP na lata 1998-2012” („Armia 2012”), bazującym na sformułowanej do 1996 r. koncepcji Biura Bezpieczeństwa Narodowego, uwzględniono rozbudowę wojsk OT, choć w mniejszym stopniu niż postulowany na początku lat dziewięćdziesiątych. W wydanym przez Zarząd OT Sztabu Generalnego WP uzupełnieniu do tego planu z 1998 r. wskazano wielkość rzędu 80 tys. żołnierzy w czasie wojny i 5 tys. w okresie pokoju.

W pierwszej kolejności jeszcze w latach 1994-1996 sformowano 1. Brygadę OT w Lęborku, 2. Brygadę OT w Mińsku Mazowieckim i 3. Brygadę OT w Lublinie. Jednostki zostały utworzone na bazie pododdziałów bojowych i pododdziałów wsparcia wojsk operacyjnych. Tworzenie w pierwszej kolejności pododdziałów Obrony Terytorialnej na tzw. ścianie wschodniej służyć miało mocniejszemu zaakcentowaniu obecności militarnej w tej części kraju. Dla obszaru Polski na wschód od Wisły odnosiło się to do stawianego formacji OT zadania demonstrowania stałej obecności SZ RP i gotowości do podjęcia szybkich działań w przypadku jakiejkolwiek sytuacji zagrażającej bezpieczeństwu i suwerenności państwa.

Ostatecznie zatwierdzona przez Ministra Obrony Narodowej decyzją nr 105/MON z dnia 11 stycznia 1999 r. „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zakładała, że w czasie pokoju w jednostkach OT będzie nie więcej niż 10 tys. żołnierzy, którzy pełnić będą służbę na zasadach zbliżonych do obsady pododdziałów wojsk operacyjnych. Planowana struktura i etaty przewidzianych do sformowania jednostek miały pozwolić na rozwinięcie sił OT liczących do 120 tys. żołnierzy w czasie „W” (a etaty pokojowe OT nie powinny być większe niż 10 procent stanów przewidzianych na czas wojny). Oceniano przy tym, że wojska terytorialnej powinny liczyć co najmniej 300 tys. ludzi, a docelowo ponad 550 tys. żołnierzy. W 1997 r. w już istniejących pododdziałach służyło około 5,5 tysiąca żołnierzy, a do końca 2003 r. liczba ta miała zostać podwojona.

 „Koncepcja rozwoju obrony terytorialnej” zawierała podstawowe dane na temat zadań, struktur organizacyjnych i zasad funkcjonowania tej części składowej Sił Zbrojnych RP. Wojska Obrony Terytorialnej miały stać się siłą zbrojną przeznaczoną do działań obronnych na terenie poszczególnych województw, a do najważniejszych wyznaczonych tej formacji zadań miały należeć: obrona kraju we współdziałaniu z wojskami operacyjnymi, osłona rejonów mobilizacji jednostek i rezerw, zabezpieczenie przyjęcia wojsk sojuszniczych, ochrona obiektów wojskowych i obiektów infrastruktury krytycznej oraz współpraca z terenowymi organami władzy państwowej przy likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Rozwój sił OT miał być realizowany we wszystkich rodzajach sił zbrojnych – głównie w Wojskach Lądowych, ale także w WLiOP i MW, w tych dwóch przypadkach pododdziały Obrony Terytorialnej miały być przeznaczone do wykonywania specjalistycznych zadań, w celu odciążenia zasadniczych sił tych rodzajów wojsk.

NJW 2

Pododdziały Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych, mimo pomysłów włączenia ich części do OT, zostały ostatecznie rozwiązane, a siły i środki przekazane do służb MSWiA.

Początkowo planowano także przyjęcie w struktury MON i OT kadr i wyposażenia Jednostek Nadwiślańskich MSWiA, dysponujących lekkim uzbrojeniem i wyposażeniem specjalistycznym, jednak ostatecznie pododdziały te do 2002 r. rozformowano, a siły i środki włączono głównie do Biura Ochrony Rządu, Policji i Straży Granicznej.

W ramach „Koncepcji rozwoju obrony terytorialnej” terytorium Polski podzielono na trzy rejony formowania wojsk Obrony Terytorialnej. Częściowym założeniem było odejście od „tradycji” podobnych jednostek istniejących w okresie polskiego udziału w Układzie Warszawskim, tak aby żołnierze odbywający służbę wojskową w siłach OT nie stanowili „siły roboczej i wartowniczej” dla armii operacyjnej. Opracowana przez MON koncepcja wskazywała, że wojska OT mają być integralną częścią Sił Zbrojnych RP, a podstawowym ich zadaniami jest obrona terytorium kraju oraz wspieranie władz państwowych i samorządowych w sytuacjach nadzwyczajnych. Założenia budowy wojsk OT konsultowano prawdopodobnie z odpowiednimi komórkami NATO, które miały wyrazić poparcie dla zaproponowanej koncepcji, zgodnej z zasadami funkcjonowania sił zbrojnych państw członkowskich sojuszu.

Terenowym organem dowodzenia wojsk OT podporządkowanych Dowództwu Wojsk Lądowych, w każdym z utworzonych z początkiem 1999 r. szesnastu województw, miały być zreorganizowane Wojewódzkie Sztaby Wojskowe. W Wojskach Lądowych zasadniczymi jednostkami miały być bataliony OT, a także jednostki specjalistyczne. Także WLiOP i MW miały utworzyć własne jednostki OT, w tych pierwszych bataliony rozbudowy fortyfikacyjnej i pododdziały ochrony i obrony obiektów, a w marynarce wojennej – bataliony obserwacji brzegowej i pododdziały ochrony i obrony obiektów.

Ostatecznie w każdym województwie sformowana zostać miała jedna brygada OT, z wyjątkiem województwa mazowieckiego, gdzie planowano utworzyć dwie brygady OT, z dowództwami w Warszawie i Mińsku Mazowieckim. W pierwszej kolejności planowano utworzyć brygady w Białymstoku, Kielcach, Olsztynie, Wrocławiu i Opolu. Planowano także powstanie innych, ściśle wyspecjalizowanych jednostek, w tym brygad pontonowo-mostowych i batalionów ratownictwa inżynieryjnego, w większości utworzonych na bazie rozformowanych jednostek wojsk operacyjnych o podobnym profilu.

31.12.1997

31.12.2003

31.12.2012

brygady OT (WL)

3

11

17

brygady pont.-most. (WL)

4

4

bat. OT (WL)

19

48

bat. rat. inż. (WL)

8

8

bat. obrony i ochrony (WLiOP)

5

5

bat. rozbudowy fort. (WLiOP)

2

2

dywizjony OT (MW)

5

5

bat. obs. brzeg. (MW

4

4

bat. obrony i ochrony (MW)

4

4

W pierwszym etapie, tj. do końca 2000 r., największy nacisk miał być położony na rozwój OT na tzw. ścianie wschodniej, tj. w województwach z Rosją, Litwą, Białorusią, Ukrainą i Słowacją. Biorąc pod uwagę dyslokację SZ RP w 1997 r. był to obszar Polski o najmniejszym nasyceniu jednostkami wojsk operacyjnych, przy tym w części przeznaczonych do likwidacji. Drugi rejon obejmował Polskę centralną, przewidywano w nim utworzenie jednostek przeznaczonych przede wszystkim do ochrony wyznaczonych obiektów i zabezpieczenia działań wojsk operacyjnych. Trzeci obszar miał z kolei stanowić bazę dla pełnego rozwinięcia własnych sił zbrojnych i ewentualnego przyjęcia pomocy militarnej sojuszu północnoatlantyckiego (Polska w 1997 r. prowadziła już negocjacje w sprawie wstąpienia do NATO). Na zachodzie i w centrum kraju stacjonować miała ponadto większość jednostek zabezpieczenia inżynieryjnego. Wynikało to z konieczności zapewnienia drożności systemu komunikacyjnego niezbędnego dla ruchów wojsk, a także z występujących na tych terenach zagrożeń związanych z klęskami żywiołowymi lub przemysłowymi.

Jednostki OT w latach 1999-2012

Planowane rejony formowania sił OT w latach 1999-2012.

Do warunków geograficznych i zadań przypisanych poszczególnym jednostkom dostosowano nie tylko dyslokację, ale również struktury i uzbrojenie poszczególnych brygad i batalionów. Podstawowymi założeniami miało być elastyczne dostosowanie ich struktury do położenia geograficznego, jak również znajomość regionu przez służących w nich żołnierzy. Koncepcja zakładała wprowadzenie zasady „obrony własnego domu”, która miała utrwalić związek emocjonalny osób służących w pododdziałach OT z własną jednostką i wpłynąć na wyniki ich szkolenia.

Jednocześnie zakładano jednak duże skadrowanie jednostek Obrony Terytorialnej, które miało pozwoli na znaczne oszczędności w budżecie MON, dzięki czemu środki przeznaczone na nią będą mogły w większym stopniu być wydane na proces szkoleniowy, a nie utrzymywanie kadr. Ponadto wyposażenie jednostek tej formacji w uzbrojenie i sprzęt o mniejszym stopniu skomplikowania technicznego pozwolić miało na skrócenie czasu szkolenia.

Opracowano szczegółowy plan dyslokacji jednostek do końca 2003 r. oraz wstępny scenariusz rozbudowy sił OT do końca 2012 r. Brak danych co do możliwości finansowych państwa, potrzeb w zakresie dyslokacji i przede wszystkim doświadczeń wynikających z pierwszego okresu funkcjonowania całego systemu nie pozwolił na szczegółowe rozwinięcie koncepcji drugiej fazy rozbudowy OT.

Rozbudowę OT zaproponował powołany przez Ministra Obrony Narodowej w maju 1998 r. wojskowo-cywilny zespół do opracowania koncepcji zadaniowej i strukturalno-organizacyjnej systemu Obrony Terytorialnej, który zakończył prace w sierpniu przedstawiając „Koncepcję systemu OT”. Liczebność sił obrony terytorialnej miała osiągnąć około 10 tys. żołnierzy w czasie pokoju i 120 tys. w razie kryzysu i wojny, a w latach 1999-2012 miało zostać utworzonych 11 skadrowanych brygad OT (poza trzema istniejącymi), 8 batalionów ratownictwa inżynieryjnego oraz 81 batalionów i 44 kompanii różnego przeznaczenia. Planowaną rozbudowę wojsk OT przedstawiono w tabeli.

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
brygada OT 2 3 1 1 1 1 1 1
bat. rat. inż. 8
bat. OT, dywizjon OT, bat. obrony brzegowej, bat. rozbudowy fort., bat. ochrony i obrony 1 2 4 10 9 10 10 10 7 9 9
komp. dowodz., komp. regulacji ruchu, komp. OT 32 2 2 2 2 2 2

Program rozbudowy struktur wojsk Obrony Terytorialnej był krytykowany już od rozpoczęcia jego realizacji. Podnoszono, że była to kolejna rozbudowa skadrowanych jednostek o niewielkiej rzeczywistej wartości bojowej. Jako przykłady takiego działania podawano procesy przeformowywania jednostek operacyjnych w szkieletowe brygady i bataliony Obrony Terytorialnej, służące jedynie utrzymaniu dowództw i sztabów – 1. Brygada OT w Lęborku, powstała z 7. Brygady Obrony Wybrzeża, czy planowana do sformowania 5. Brygada OT w Opolu, która miała powstać z 5. Brygady Pancernej. Obawy o wartość bojową OT wyrażał wówczas Zarząd Obrony Terytorialnej Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, który podnosił, że jednostki OT mogą być traktowane z lekceważeniem, jako „wojsko drugiej kategorii”. Koncepcja formułowała szeroki zakres zadań stawianych pododdziałom OT w czasie wojny, przy jednoczesnym założeniu, że ich uzbrojenie i specjalistyczne wyposażenie pochodzić będzie z zapasów sił zbrojnych, a co za tym idzie będzie przestarzałe.

Zaakceptowana w 1999 r. koncepcja zakładała, że siły OT będą wojskami wewnętrznymi (rezerwowymi wojskami terytorialnymi), a nie regionalnymi, natomiast terytorialny system kierowania miał być w istocie systemem administracji, a nie dowodzenia. Wyrazem tego miała być likwidacja dwóch z istniejących w 1998 r. czterech okręgów wojskowych, regionalnych dowództw terytorialnych (RSzW) w 16 województwach i przekształcenie WSzW w administrację wojskową, zaniechanie tworzenia nowych Rejonowych Komend OT i rozwiązanie już istniejących.

Wojska OT 2

Pierwszą jednostką obrony terytorialnej sformowaną „od podstaw” w 1994 r. była 1. Brygada OT, przeznaczona do prowadzenia działań obronnych w rejonie Trójmiasta.

Przykładowo, zgodnie z ostatecznie zaakceptowanym planem rozwoju OT cztery, przewidziane do sformowania, na bazie likwidowanych w tych garnizonach związków taktycznych wojsk operacyjnych, brygady, tj. w Olsztynie, w Białymstoku, w Przemyślu i w Kłodzku, miały mieć różne przeznaczenie, strukturę i uzbrojenie. Koncepcja zakładała, że każda z tych brygad będzie operować w zupełnie odmiennych warunkach i choć ich struktura etatowa będzie zbliżona (pięć batalionów OT), to podstawowe pododdziały będą dysponować w każdej z nich innym uzbrojeniem i specjalistycznym wyposażeniem, odmienne miały być także programy szkolenia tych jednostek. Olsztyńska brygada OT miała mieć charakter jednostki lekkiej, z uwzględnieniem działań na wodach śródlądowych i w gęsto zalesionym terenie, przemyska – rozpoznawczej, białostocka – zmechanizowanej (uzbrojonej w wozy opancerzone), a kłodzka – górskiej.

W styczniu 2002 r. zatwierdzono w SG WP nową „Koncepcję przebudowy wojsk obrony terytorialnej”, która z uwagi na niewystarczające środki finansowe zmniejszała liczebność wojsk OT do 2-3 tys. w czasie „P” oraz 50-70 tys. w czasie „W”. Ponadto wobec braku wystarczającej ilości uzbrojenia i sprzętu wojskowego oraz braku funduszy na ich zakup sformowanie zakładanej wcześniej ilości jednostek OT ogólnego przeznaczenia, tj. podporządkowanych planowanym do sformowania brygadom OT, nie było możliwe. W zmienionej koncepcji większość jednostek OT miały po mobilizacji stanowić miały pododdziały ochrony i obrony obiektów. Obok tych pododdziałów miały funkcjonować w pełni zmotoryzowane oddziały OT (Brygady/bataliony) przeznaczone do uzupełnienia i zabezpieczenia działań wojsk operacyjnych: własnych i sojuszniczych. Nie miały mieć stałych rejonów odpowiedzialności ograniczonych do jednego województwa.

Ostatecznie, w latach 2000-2001 sformowano 14. Brygadę OT w Przemyślu, 18. Brygadę OT w Białymstoku, 22. Brygadę Piechoty Górskiej OT w Kłodzku i 23. Brygadę OT w Gliwicach. Miały one zbliżoną strukturę i nie posiadały cięższego uzbrojenia, w tym wozów opancerzonych. Łącznie do 2003 r. sformowano jedynie siedem brygad OT, liczących teoretycznie 35 batalionów piechoty oraz pięć batalionów ratownictwa inżynieryjnego, co stanowiło około 1/3 planowanych do utworzenia sił i tylko częściowo z uwzględnieniem postulatów wynikających z wypracowanej koncepcji. W 2003 r. rozwiązano tę ostatnią jednostkę, a w 2008 r. pozostałe siły OT funkcjonujące w czasie pokoju.

W nowych uwarunkowaniach założono, że siły OT zgodnie z planem mobilizacyjnym będą mobilizowane jedynie w czasie kryzysu lub wojny. Przewidywano mobilizację 18 batalionów OT, w 2014 roku tę liczbę podwyższono do 30 batalionów OT.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium/Fot. Ministerstwo Obrony Narodowej