Wszystkie wpisy, których autorem jest Militarium

Uzbrojenie, wyposażenie i struktury organizacyjne Wojska Polskiego – rozpoznanie radiotechniczne w Siłach Powietrznych RP

Poniższe rysunki przedstawiają najważniejsze elementy podsystemu rozpoznania radiotechnicznego Sił Powietrznych RP i Strategicznego Centrum Analizy Sytuacji Elektronicznej RP.

Posterunki radiolokacyjne SP RP

Zasięg radarów dalekiego zasięgu SP RP na wys. 3000 m

System rozpoznania technicznego SP RP

Strategiczne Centrum Analizy Sytuacji Elektronicznej RP

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. SP RP

Siły zbrojne Łotwy w 2016 r.

Łotewskie Narodowe Siły Zbrojne (łot. Nacionālie Bruņotie Spēki, w skrócie NBS) to najmniejsza armia państw bałtyckich. W przeciwieństwie do Litwy, która po kilku latach „przygody” z armią zawodową, przywróciła zasadniczą służbę wojskową, władze w Rydze utrzymują zawodowy charakter armii.

Obecnie wojska operacyjne NBS liczą ok. 5,5 tys. żołnierzy zawodowych, wpierane są przez licząca ok. 8 tys. żołnierzy Gwardię Narodową (łot. Zemessardzes, w skrócie ZS).

Gwardia Narodowa

ZS, będąca zasadniczym komponentem NBS, jest strukturą obrony terytorialnej. Składa się z 18 batalionów różnego typu, głównie piechoty, zgrupowanych w trzech terytorialnych dowództwach brygadowych. Bataliony – za wyjątkiem specjalistycznych – mają przydzielony rejon odpowiedzialności, pokrywający się terytorialną bazą rekrutacyjną. Wewnętrzna struktura batalionów, ich rozmieszczenie w poszczególnych powiatach uzależnione jest od specyfiki rejonu odpowiedzialności (brane pod uwagę są takie czynniki jak rozległość, zagęszczenie ludności, istotne obiekty i instalacje).

Struktura terytorialna sił zbrojnych Łotwy

Służba w ZS jest oparta o dobrowolnie zawierane kontrakty, które może zawrzeć każdy obywatel Łotwy, jeśli ukończył osiemnasty rok życia i nie przekroczył pięćdziesiątego piątego roku życia oraz spełnia wymagania sprawności fizycznej i psychicznej. Służbę w ZS można pełnić do sześćdziesiątego roku życia, sam kontrakt zazwyczaj trwa 5 lat, z możliwością przedłużenia i zobowiązania do odbycia co najmniej 10 dni szkolenia – w pierwszym roku i minimum 2 dni w kolejnych latach służby. Po wygaśnięciu kontraktu, żołnierze trafiają do ewidencji rezerw osobowych, gdzie znajdują się do ukończenia sześćdziesiątego roku życia. Służbę w ZS mogą pełnić zarówno osoby bez przeszkolenia wojskowego, jak i byli żołnierze zawodowi, lub ci, którzy wcześniej (przed 2006 r.) odbyli zasadnicza służbę wojskową.

Skład terytorialnych brygad ZS:

2. Brygada – siedziba dowództwa Ryga, składa się z batalionu studenckiego (piechoty) – Ryga; 22. batalionu piechoty – Valmiera; 27. batalionu piechoty – Cesis; 54. batalionu inżynieryjnego (ITBN) – Ogre; 17. dywizjonu przeciwlotniczego (PABN) – Mārupe; 19. batalionu zabezpieczenia – Ulbroka.

54. ITBN to jedna z ciekawszych jednostek. Pomimo podporządkowania do struktur ZS batalion bierze udział w NATO-wskich siłach odpowiedzi. W batalionie, obok czterystu gwardzistów służy setka żołnierzy zawodowych. Prócz dwóch kompanii ratownictwa inżynieryjnego wyposażonych m.in. w amfibie PTS-M oraz kompani mostowej, eksploatującej park pontonowy PMP oraz mosty towarzyszące BLG-67, batalion posiada kompanię rozminowania (EOD). Na co dzień kompania pełni służbę w postaci patroli rozminowania, w związku, z czym rozrzucona jest po kraju – plutony stacjonują w Saldus, Ogre i Rezkne. Z kolei 17. PABN jest jednym z dwóch (drugi podlega siłom powietrznym) dywizjonów przeciwlotniczych. Wyposażony w jest w zestawy rakietowe RBS-70 oraz armaty przeciwlotnicze Bofors L/70 kal. 40mm, wpięte w system kierowania ogniem CIG-790, z radarem PS-70 Giraffe. Sprzęt ten trafił do NBS w 2000 roku z nadwyżek szwedzkich sił zbrojnych – Försvarsmakten.

Struktura sił zbrojnych Łotwy

3. Brygada ZS – siedziba dowództwa Rezekne (największa, odpowiadająca za najbardziej zagrożony obszar Łotwy, tj. Łatagalie na granicy łotewsko–rosyjskiej i łotewsko–białoruskiej) składa się z: 31. batalionu obrony przed bronią masowego rażenia – Aluksne (w batalionie służy 40 żołnierzy zawodowych i 304 gwardzistów); 25. batalionu piechoty – Gulbene (w batalionie służy 13 żołnierzy i 510 gwardzistów); 32. batalionu piechoty – Rezekne (w batalionie służy 14 żołnierzy zawodowych i 725 gwardzistów); 55. batalionu piechoty – Aizkraukle (w batalionie służy 13 żołnierzy zawodowych i 408 gwardzistów); 56. batalionu piechoty – Jēkabpils (w batalionie służy 14 żołnierzy zawodowych i 399 gwardzistów); 34. dywizjonu artylerii – Daugavpils (w dywizjonie służy 45 żołnierzy zawodowych i 442 gwardzistów); 35. batalionu zabezpieczenia – Preilu (w batalionie służy 13 żołnierzy zawodowych i 469 gwardzistów). Z 3400 żołnierzy pełniących służbę w „rzeźnickiej” brygadzie tylko 152 to żołnierze zawodowi pełniący służbę w pełnym wymiarze czasu i stanowiący rdzeń kadry dowódczo-instruktorskiej. Brygada odpowiedzialna jest za teren o powierzchni 27270,6 km2, czyli w przybliżeniu wielkości województwa lubelskiego czy wielkopolskiego.

Brygadowy 34. dywizjon artylerii jest jedynym pododdziałem artylerii w całej NBS. Dywizjon to bateria przeciwpancernych armat Skoda vz. 53 kal. 100 mm i dwie baterie moździerzy m41/D kal. 120mm.

4. Brygada – siedziba dowództwa Lipawa, składa się z: 44. batalionu piechoty – Lipawa; 46. batalionu piechoty – Ventspils; 51. batalionu piechoty – Dobele; 52. batalionu piechoty – Jeglava; 45. batalionu zabezpieczenia – Kuldiga.

Oprócz opisanych trzech brygad piechoty w skład łotewskiej obrony terytorialnej wchodzi jednostka cyberobrony oraz pluton wsparcia operacji psychologicznych, których szeregi zasilane są przez cywilnych specjalistów.

Gwardia Narodowa sił zbrojnych Łotwy

Istotną zmianą, będąca reakcją władz w Rydze na wydarzeniach na Ukrainie, jest chęć utworzenia w ramach ZS 18 plutonów szybkiego reagowania, które jako pierwsze mają reagować na zagrożenia tzw. „wojny hybrydowej”. Plutony te mają wyróżniać się lepszym wyposażeniem, oraz zwiększonym minimum przewidzianym na szkolenie – co najmniej 20 dni w roku.

Wojska regularne

Obok opisanych wojsk terytorialnych, Narodowe Siły Zbrojne Łotwy dysponują profesjonalnym (zawodowym) komponentem lądowym wojsk operacyjnych, w którego skład wchodzi batalion dowodzenia, brygada piechoty, jednostka sił specjalnych i pododdziały żandarmerii wojskowej.

NBS to głownie lekko uzbrojona piechota poruszająca się przy pomocy nieopancerzonych samochodów ciężarowych oraz przegubowych wszędołazów Bandvagn 206. NBS użytkują kilkanaście wzorów ręcznej, począwszy od karabinków G-36KV i karabinów maszynowych Minimi używanych w wojskach regularnych, poprzez szwedzkie karabiny automatyczne Ak-4 i niemieckie ukm MG-3, a kończąc radzieckich karabinkach rodziny AK i ukm PKM, które nadal są używane w pododdziałach obrony terytorialnej. Zasadniczymi środkami przeciwpancernymi są działa bezodrzutowe Carl Gustaf oraz granatniki AT-4, uzupełnione cięższymi działami bezodrzutowymi Pvpj 1110 kal. 90mm.

Struktura łotewskiej brygady piechoty

Ograniczone możliwości finansowe nie pozwoliły na zbudowanie w ciągu ostatnich 25 lat ciężkich jednostek zmechanizowanych. Warto o tym pamiętać, gdyż obecnie wobec wzrostu poczucia zagrożenia, państwa bałtyckie w tym Łotwa, w miarę swoich skromnych możliwości, starają się mimo wszystko zbudować komponent cięższy i lepiej dostosowany do walki z wysoko manewrowymi i dysponującymi dużą siłą ognia wojskami zmechanizowanymi. W tym celu władze w Rydze pozyskały z nadwyżek British Army pojazdy rodziny CVR-T, planują także pozyskanie kołowych transporterów opancerzonych oraz opancerzonych pojazdów patrolowych celem doposażenia drugiego batalionu brygady wojsk lądowych. W lipcu 2014 r. Łotysze podpisali umowę na zakup 123 wozów rodziny CVR-T z nadwyżek brytyjskich za 39,4 mln funtów szterlingów (ok. 48,1 mln EUR). Oprócz tej umowy władze podpisały szereg dodatkowych umów, w tym na wymianę układów napędowych w pojazdach (nowy silnik i transmisja), nowe środki łączności, pakiety pancerza dodatkowego, a także kontrakt z ? na przeciwpancerne pociski kierowane Spike-LR. Łączny koszt wszystkich umów to ponad 107 mln EUR. Według władz program mechanizacji brygady wojsk lądowych do 2021 roku ma pochłonąć 250 mln EUR.

Wozy dowodzenia Virsaitis (pol. wódz), czyli Sultan, bojowe wozy rozpoznawcze Scimitar – Zobens (pol. miecz), transportery Spartan – Pērkons (pol. grzmot), wozy zabezpieczenia technicznego Vairogs (pol. tarcza ) czyli Samsony i wozy ewakuacji medycznej Glābējs (pol. zbawiciel) – Samaritan

Z innych istotnych inwestycji warto wspomnieć porozumienie z listopada 2014 r., na mocy którego kupiono 800 dział bezodrzutowych Carl Gustaf oraz 50 ciężarówek i tyle samo samochodów terenowych z nadwyżek szwedzkich. Dodatkowo dokonano zakupu radiostacji Falcon II i Falcon III za 67 milionów EUR.

Lotnictwo

Łotwa nie posiada lotnictwa bojowego. Potencjał sił lotniczych (łot. Latvijas Gaisa spēki) zabezpieczenia potrzeby transportu powietrznego i operacji poszukiwawczo-ratowniczych. Zadania te (łot. Latvijas Gaisa spēki) realizuje przy pomocy czterech śmigłowców Mi-17MTW-1 przystosowanych do zadań SAR i dostarczonych w latach 2001-2005, dwóch śmigłowców Mi-2, samolotu transportowego L-410 oraz trzech tłokowych An-2, służących min. do szkolenia spadochronowego. Maszyny stacjonują w bazie lotnictwa Lielvārde w centralnej części kraju, co, pozwala na dotarcie w dowolny punkt kraju w czasie do 90 minut.

Oprócz eskadry lotniczej bazie lotnictwa podlegają służby kontroli przestrzeni powietrznej dysponujące min. trzema posterunkami radiolokacyjnymi – Lielvārdē, Čalās, oraz Audriņos wyposażonymi w radary Lockheed Martin AN/TPS-77. W październiku 2015 r. władze w Rydze podpisały umowę z Lockheed Martin na kolejne 3 radiolokatory w najnowszej odmianie (antena aktywna wykonana w technologii azotku galu), a nieco wcześniej na modernizacje jednego z posiadanych – najstarszego, użytkowanego od kilkunastu lat na posterunku nr 2 w Audrini. Wszystkie posterunki wpięte są w sieć BaltNet – tworzony od 1998 roku zintegrowany system kontroli przestrzeni powietrznej trzech republik bałtyckich. Dodatkowo posterunek w Audrinos jest elementem NATO-wskiej sieci Backbone. Celem dalszej poprawy zdolności kontroli własnej przestrzeni powietrznej Łotwa kupiła także cztery mobilne stacje AN/MPQ-64F1 Improved Sentinel na HMMWV do wykrywania obiektów niskolecących.

Struktura lotnictwa łotewskiego

Bezpośrednia osłonę bazy Lielvārdē zapewnia dywizjon przeciwlotniczy dysponujący przeciwlotniczymi zestawami rakietowymi RBS-70 (trzy baterie – 27 wyrzutni). W styczniu 2016 r. władze zdecydowały się na dalszą rozbudowę potencjału poprzez zakup zestawów przenośnych FIM-92 Stinger.

Marynarka Wojenna

Marynarka Wojenna (łot. Latvijas Jūras Spēki) ma na stanie 18 jednostek nawodnych stacjonujących w Lipawie. Zadania ograniczają się do prowadzenia działań patrolowych, ratowniczych, oraz działań przeciwminowych. Łotewskie okręty wraz z jednostkami z pozostałych państw bałtyckich tworzą eskadrę przeciwminową BALTRON, której macierzystym portem jest Lipawa.

Eskadrę okrętów minowych tworzą ex-holenderskie niszczyciele min typu Alkmaar, zbudowane w 1984 r. i przekazane Rydze w latach 2007-11: Imanta (M-04, dawny M854 Harlingen), Viesturs (M-05, dawny Scheveningen), Tālivaldis (M-06, dawny M852 Dordrecht)) Visvaldis (M-07, dawny M851 Delfzijl), Rūsiņš (M-08, dawny M850 Alkmaar). Eskadra okrętów patrolowych to okręty typu Skrunda, powstałe w niemieckich i łotewskich stoczniach w latach 2011-14: Skrunda (P-05), Cesis (P-06), Viesite (P-07), Jelgava (P-08), Rezekne (P-09). Straż przybrzeżna dysponuje patrolowcami typu KBV zbudowanymi w 1963-1964, pozyskanymi w latach 1993-1994 ze Szwecji: Kristaps (KA-01), Gaisma (KA-06), Ausma (K-07), Saule (KA-08), Klints (KA-09) i najmłodszy, zbudowany w 1996 r., a pozyskany w 2011 r. z Finlandii okręt Astra (KA-14). Jednostki wsparcia to okręt dowodzenia i wsparcia sił przeciwminowych Virsatis (A-53), czyli dawny norweski stawiacz min Vale, zbudowany w 1977 r., przekazany w 2001 r. oraz okręt hydrograficzny Varonis (A-90), czyli ex-holenderski Buyskes, zbudowany w 1973 r. i przekazany NBS w 2003 r.

Perspektywy

Niewątpliwie wieloletnie zaniedbania i chroniczne niedoinwestowanie uniemożliwiło zbudowanie potencjału NBS umożliwiające prowadzenie nawet w ograniczonym zakresie operacji obronnej. Nawet ostatnio intensywnie realizowane zakupy oraz deklaracje związane ze znaczącym zwiększeniem finansowania sił zbrojnych, czy w końcu zwiększenie zaangażowania wojsk NATO w regionie, nie rozwiązują problemów bezpieczeństwa Łotyszy. Największym wyzwaniem przed którym stoją władze w Rydze są bowiem nie rosyjskie dywizje i brygady niedaleko granicy państwa, lecz problemy demograficzne.

Budżet Łotewskich Narodowych Sił Zbrojnych w latach 2001—2019 (prognoza). Kwoty (pogrubione) w mln EUR

W dwumilionowej republice dynamicznie ubywa ludzi – tylko w latach 2000-2011 ubyło ponad 300 tys. obywateli (tj. 13%). Warto też pamiętać o zagadnieniu mniejszości narodowych – według spisu z 2011 r. aż 29,6% mieszkańców Łotwy deklarowało narodowość rosyjską. Sprawę mniejszości rosyjskiej komplikuje także niejasny status bezpaństwowców, który nie tylko uniemożliwia im podjęcia pracy w administracji państwowej, służby w wojsku i policji, czy brania czynnego udziału w życiu politycznym, lecz z pewnością nie ułatwia integracji z Łotyszami i budowania lojalnej postawy władz Rygi. Zaskakujący scenariusz konfliktu na Ukrainie uświadomił wszystkich, jakie potencjalne niebezpieczeństwo drzemie w realizowanej polityce wobec mniejszości narodowych.

Copyright © Redakcja Militarium/Rys. Militarium

Nowy program modernizacji technicznej sił zbrojnych Rosji – znaczne spowolnienie zakupów?

Stanowiący ramową podstawę realizowanych kontraktów dotyczących uzbrojenia i sprzętu wojskowego dla rosyjskiej armii, Państwowy Program Zbrojeniowy na okres 2011-2020, PPZ-2020 (ros. Государственная Программа Вооружения на период 2011–2020), został zatwierdzony w grudniu 2010 r. W pierwszym etapie realizacji zasadniczym celem programu było osiągnięcie w 2015 r. 30% wskaźnika modernizacji SZ FR oraz utrzymanie rocznego tempa w tym zakresie na poziomie 9-11% w następnych latach. Pełna realizacja PPZ 2011-2020 miała oznaczać wzrost wskaźnika nowoczesności SZ FR z 6-10% w 2010 r., poprzez 50% w 2016 r. do 70% w 2020 r.

Kolejny ramowy państwowy program zbrojeniowy miał – zgodnie z ustaleniami resortu obrony Rosji – obowiązywać w latach 2017-2025. W związku z faktem, że PPZ-2020, obowiązujący od 2011 r. został zatwierdzony przed końcem 2010 r., kolejny PPZ-2025 powinien być uchwalony przed końcem 2016 r. Jednakże źródła rosyjskie wskazują, że jeszcze w latach 2014-2015, w czasie opracowywania pierwszej wersji PPZ-2025, znacznie gorsze prognozy ekonomiczne dla Rosji, zmniejszenie stabilności wpływów budżetowych oraz sankcje spowodowały odłożenie uchwalenia nowego programu zakupów uzbrojenia i sprzętu dla armii. Ma ob być zatwierdzony w pierwszej połowie 2017 r.

Według nieoficjalnych informacji, nowy PPZ-2025 ma być znacznie okrojony pod względem finansowym – Ministerstwo Obrony FR zmniejszyło planowane wydatki związane z modernizacją sił zbrojnych z 55 bln rubli do 30 bln rubli, natomiast rosyjski resort finansów preliminował wstępnie na ten cel jedynie 12 bln rubli. Warto dodać, że rządowy plan PPZ-2020 przeznaczał na modernizację armii 19,1 bln rubli.

Wykonanie PPZ-2020 nie jest również silną stroną rosyjskiego resortu obrony – do 2017 r., czyli w ciągu sześciu lat zaplanowanego na dekadę planu wydano nie więcej niż 40% tej kwoty, tj.  7,7 bln rubli.

Według wiceministra obrony Jurija Borysowa, odpowiedzialnego za przemysł obronny, w zakresie zakupów uzbrojenia nacisk w najbliższych latach będzie połozony na zamówienia sprzętu już sprawdzonego – Borysow podał jako przykłady tranposrtery BTR-82, samoloty bojowe Su-30SM, okręty podwodne projektu 636 i modernizację już uzywanych typów sprzętu bojowego. Ma to pozwolić na uzyskanie 70-procentowego wskaźnika nowoczesności sprzętu w siłach zbrojnych (uzbrojenie nowe lub zmodernizowane). Sprzęt zupełnie nowej generacji, taki jak czołgi T-14 na platformie Armata lub myśliwce T-50, pojawić się ma na uzbrojeniu w więkzszej ilości po 2020 r.

Copyright © Redakcja Militarium

Modernizacja sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej w latach 2011-2016 – Wojska Lądowe i Wojska Powietrznodesantowe

Modernizacja sił lądowych rosyjskiej armii w ostatnich latach przebiega na podstawie PPZ 2020, czyli Państwowego Programu Zbrojeniowego na okres 2011-2020 (Государственная Программа Вооружения на период 2011–2020), który wskazuje ramy modernizacji oraz – w niektórych przypadkach – ilości planowanego do pozyskania uzbrojenia oraz wskaźniki postępu procesu modernizacji. PPZ-2020 ma jednak charakter jedynie kierunkowy, rzeczywiste dostawy uzbrojenia i sprzętu wojskowego następowały w latach 2011-2016 na podstawie obejmujących dany rok państwowych zamówień obronnych GOZ (Государственный Oборонный Заказ), np. GOZ 2015, GOZ 2016. Na bazie informacji o PPZ i realizacji poszczególnych GOZ można pokusić się o zestawienie zamówień oraz dostaw uzbrojenia i sprzętu wojskowego dla rosyjskich sił zbrojnych w latach 2011-2016, w czasie obowiązywania ramowego PPZ-2020.

Pojazdy bojowe

Systemy rakietowe i artyleryjskie

Zestawy przeciwlotnicze

Copyright © Redakcja Militarium

Pojazdy bojowe i pomocnicze na podwoziu czołgu T-90

Na bazie czołgu T-90 skonstruowano w Rosji kilka typów pojazdów wsparcia bojowego i pomocniczych. Ich liczba nie jest tak duża jak w przypadku poprzednika, czołgu T-72, na którego podwoziu – bliźniaczym z T-90 – opracowano kilkadziesiąt pojazdów specjalistycznych, nadal z powodzeniem używanych w znacznych ilościach.

System rakietowy TOS-1A Sołncepiok

Wóz rakietowy BM-1 systemu TOS-1A powstał w latach 2000-2001 Biurze Konstrukcyjnym w Omsku i stanowi rozwinięcie systemu TOS-1 Buratino na podwoziu T-72. Działon TOS-1A składa się z rakietowego wozu artyleryjskiego BM-1 (Obiekt 634B) oraz dwóch pojazdów transportowo-załadowczych TZM-T (Obiekt 563). TOS-1A został przyjęty oficjalnie do uzbrojenia w 2001 r. i do chwili obecnej wyprodukowano dla rosyjskich sił lądowych około 20 szt. BM-1.tos-1a-solniecepiok

Wyrzutnia BM-1 systemu rakietowego TOS-1A.

BM-1 powstał na podwoziu T-90, na którym zamontowano obrotową wieżę z łożem wyrzutni 24 artyleryjskich pocisków rakietowych kal. 220 mm. Opancerzenie pojazdu chroni przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami artyleryjskimi. Pojazd może mieć zamontowane panele pancerza reaktywnego Kontakt-5 (wbudowane w przednią płytę kadłuba i zamontowane na jego bokach). BM-1 wyposażono w cztery wyrzutnie 902G Tucza dla granatów dymnych 3D6 kal. 81 mm.

Załoga wozu składa się z trzech ludzi: kierowca zajmuje miejsce w kadłubie, dowódca i celowniczy wyrzutni. Wszyscy członkowie załogi dysponują indywidualnymi włazami z optycznymi przyrządami obserwacyjnymi: dowódca dzienno-nocnym TKN-3A i peryskopami optycznymi TNPO-160, TNP-305A, celowniczy TNPA-65 i TNPO-160, a kierowca TWNE-4B i TNP-165A. System kierowania ogniem obejmuje komputer balistyczny МО.1.01.01.03М2, celownik-dalmierz laserowy 1D14 i zestaw czujników PB2.329.04. Łączność zapewniają radiostacja R-163-50U i telefon wewnętrzny R-174.

tos-1a

Odpalenie pocisków rakietowych kal. 220 mm z BM-1.

Do strzelania stosuje się pociski kal. 220 mm: M0.1.01.04M o długości 3723 mm i masie 217 kg z głowicą termobaryczną, MO.1.01.04M.OP o długości 3723 mm i masie 204 kg z głowicą zapalającą lub starsze M0.1.01.04 o długości 3300 mm i masie 173 kg z głowicą termobaryczną. Zasięg minimalny wynosi 400-600 m, maksymalny – 6000 m, w przypadku MO. 1.01.04M.OP – 6700 m. Wyrzutnia może prowadzić ogień pojedynczy lub z dwóch prowadnic równocześnie. Wystrzelenie wszystkich 24 pocisków trwa 6 lub 12 s. Czas przejścia wyrzutni z położenia marszowego w bojowe jest krótszy niż 90 s.

tos-1a-solniecepiok_2

Wyrzutnia BM-1 systemu rakietowego TOS-1A z przodu.

Masa BM-1 wynosi 46,5 tony. Wóz jest napędzany silnikiem W-84-MS o mocy 618 kW (840 KM), który umożliwia osiągnięcie prędkości do 60 km/h. Zasięg maksymalny wynosi 550 km.

Wóz amunicyjny TZM-T ma załogę złożoną z trzech żołnierzy: dowódcy, operatora i kierowcy. Opancerzenie pojazdu chroni przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami artyleryjskimi. Pojazd może mieć zamontowane panele pancerza reaktywnego Kontakt-5 (wbudowane w przednią płytę kadłuba i zamontowane na jego bokach). Na kadłubie zamontowano żuraw obrotowy o udźwigu 1 tony ze sterowaniem hydraulicznym. Po jego obu bokach umieszczono dwa zasobniki z 12 zapasowymi pociskami rakietowymi każdy, z demontowanymi pancernymi osłonami. Czas przeładowania rakiet na BM-1 z TZM-T wynosi 24 minuty.

tos-1a-tzm

Wóz amunicyjny TZM-T.

Masa bojowa TZM-T wynosi 39 ton z zapasem 24 szt. rakiet. Pojazd jest napędzany silnikiem W-84-MS o mocy 618 kW (840 KM), który umożliwia osiągnięcie prędkości do 60 km/h. Zasięg maksymalny wynosi 550 km.

BMOP (BMPT)

Wóz bojowy wsparcia ogniowego BMOP (nazywany wcześniej wozem bojowym wsparcia czołgów – BMPT) powstał w biurze konstrukcyjnym UWZ na bazie prac prowadzonych w Czelabińskich Zakładach Mechanicznych w latach 80. i 90. ub. wieku, w wyniku których powstały pojazdy Obiekt 781 i Obiekt 782 oraz Obiekt 787 – wszystkie na podwoziu T-72. W 1998 r. prace nad wozem wsparcia czołgów oznaczonym Obiekt 199 podjęto w UWZ, w ramach pracy rozwojowej kryptonim Ramka. W ciągu kilku lat zbudowano cztery prototypy, które przeszły cykl badań i w 2006 r. zakłady w Niżnym Tagile poinformowały o gotowości do podjęcia produkcji – w wersji nowo wyprodukowanej (na bazie kadłuba T-90), jak i stanowiącej przeróbkę kadłubów używanych T-72.

Ostateczna wersja BMOP została zbudowana na bazie kadłuba czołgu T-72 i podzespołów wozu T-90. Zmieniono aranżację wnętrza, podzielonego na trzy przedziały: przedni, środkowy i tylny. Z przodu znajdują się miejsca kierowcy (pośrodku) oraz dwóch celowniczych (po bokach) obsługujących granatniki strzelające do przodu. Zajmujący przedział dysponują indywidualnymi włazami z przyrządami obserwacyjnymi. W przedziale środkowym, bojowym, znajduje się kosz wieży oraz część zapasu amunicji. W przedziale tylnym umieszczony jest silnik i układ przeniesienia napędu.

Przednia górna płyta kadłuba pojazdu ma budowę warstwową, do niej jest mocowany pancerz reaktywny 4S23 Rielikt. Na bokach kadłuba zamontowano fartuchy boczne, chroniące układ jezdny, a do nich przyczepiane są elastyczne ekrany z kasetami pancerza reaktywnego. Przedział napędowy jest chroniony przez pancerz reaktywny oraz „klatkę” pancerza listwowego.

BMOP ma dwuosobową niskoprofilową wieżę, której przedni pancerz jest warstwowy. W wieży znajdują się miejsca wieżą, dowódcy i działonowego, z odrębnymi włazami i przyrządami obserwacyjnymi. Przód oraz boki wieży zakryto fartuchami z kasetami reaktywnymi 4S23 Rielikt. Ekrany osłaniają również boki wieży. Zasadnicze uzbrojenie artyleryjskie i rakietowe BMOP jest umieszczone na zewnątrz wieży.

BMOP (BMPT) w wersji z 2013 r., widoczne nowa konfiguracja bocznego pancerza dodatkowego.

Pojazd ma system samoosłony z czujnikami oraz wyrzutni 902A dla granatów dymnych 3D6 kal. 81 mm. BMOP ma układ ochrony przez bronią masowego rażenia, system przeciwpożarowy 3EC-11-1 Iniej. Możliwe jest zastosowanie lemiesza do samookopywania się i trałów przeciwminowych.

BMOP jest uzbrojony w dwie sprzężone armaty samoczynne 2A42 kal. 30 mm z zapasem 900 nabojów (2 x 450 szt.) oraz karabin maszynowy PKTM kal. 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów. Zakres ruchu uzbrojenia w elewacji wynosi od -5 do +45 stopni, uzbrojenie jest stabilizowane w obu osiach. Amunicja do armat jest umieszczona wewnątrz wieży w dwóch odrębnych magazynach, poniżej podłogi wieży i podawane do obu armat indywidualnie przez rękawy amunicyjne. Amunicja do karabinu maszynowego znajduje się z kolei w zewnętrznym magazynie na wieży. Po obu stronach kołyski z armatami zamontowano po dwie wyrzutnie z kontenerami pocisków rakietowych 9M120 kompleksu Ataka-T, naprowadzanych w wiązce laserowej. Wyrzutnie mają zakres ruchu w pionie od -5 do + 25 stopni. Uzbrojeniem dodatkowym są dwa granatniki samoczynne AGS-17D kal. 30 mm montowane w opancerzonych prostopadłościennych zasobnikach na półkach nadgąsienicowych po obu stronach przedziału kierowania. Granatniki są obsługiwane przez celowniczych siedzących w przednim przedziale wozu – każdy ma częściowo obrotową wieżyczkę. Łoża granatników są stabilizowane w zakresie elewacji. Jednostka ognia jednego granatnika wynosi 300 nabojów i jest umieszczona w zasobnikach na półkach nad gąsienicami. Zakres naprowadzania broni w pionie wynosi od -5,5 do +20 stopni, w poziomie od -5 na prawą (lewą) stronę do +27 stopni na lewą (prawą) stronę.

Wieża BMOP (BMPT).

BMOP ma system kierowania ogniem głównego uzbrojenia będący wersją układu Kalina stosowanego m.in. na czołgach T-72B3. Dowódca ma panoramiczny przyrząd obserwacyjno-celowniczy PKP-T Sokolnyj Głaz, zamontowany na cokole po prawej stronie nadbudówki wieży. PKP-T integruje kamerę noktowizyjną, kamerą dzienną i dalmierz laserowy. Zakres widzenia w pionie wynosi od -15 do +60 stopni. Działonowy ma celowniki, będący odmianą przyrządu bazującym na urządzeniu PNM Sosna-U, z kamerą termowizyjną, kamerą dzienną, dalmierzem laserowym i podświetlaczem laserowym. Przyrząd celowniczy ma również układ automatycznego śledzenia celu. System kierowania ogniem zastosowany w BMOP umożliwia dowódcy wskazywanie celów działonowemu lub samodzielne prowadzenie ognia z armat i karabinum maszynowego z wykorzystaniem własnego przyrządu celowniczego lub celownika działonowego. Przechwycony obraz z celownika działonowego jest wyświetlany na monitorze dowódcy. Obaj strzelcy granatników AGS-17D mają do dyspozycji dzienno-nocne przyrządy TNK-4 Agat-MR stabilizowane w pionie.

Masa bojowa Obiektu 199 wynosi 47 ton. W układzie napędowym pracuje silnik W-92S2 o mocy 736 kW (1000 KM). Zmiana konfiguracji wnętrza skutkowała przebudową układu paliwowego. BMOP nie ma dwóch przednich zbiorników paliwa oraz przedniego zbiornika – zasobnika amunicyjnego. Zamiast nich po obu stronach środkowej części kadłuba zabudowano dwa zbiorniki główne, pomiędzy którymi znajduje się przejście z przedziału kierowania do przedziału środkowego (bojowego). Również tylny zbiornik –zasobnik amunicyjny (umieszczony w czołgu przy grodzi ogniowej) jest inny – nie ma gniazd na ładunki miotające. Z uwagi na umieszczenie granatników AGS-17D na półkach nadgąsienicowych konieczna była zmiana położenia wszystkich trzech zbiorników zewnętrznych. Dwa znajdują się one po obu stronach przedziału bojowego, a trzeci – z tyłu. Pojazd otrzymał pomocniczy agregat prądotwórczy DGU5-P27,5WM-1 lub DGU-7-P27,5WM-1, zamontowany montowany na prawej półce nadgąsienicowej z tyłu.

Copyright © Redakcja Militarium

Plan rozwoju Marynarki Wojennej PRL na lata 1981-1995

Na bazie ukończonego w 1980 r. „Planu rozwoju Marynarki Wojennej na lata 1981-1985”, „Referatu wprowadzającego szefa Sztabu MW na temat założeń rozwojowych MW PRL w latach 1981-1986 oraz w perspektywie lat 1986-1995” i „Zamierzeń organizacyjnych MW przewidzianych do realizacji w latach 1980-1995” planowane działania dotyczące rozwoju potencjału bojowego polskiej floty były następujące.

W związku z zagrożeniem w przewidywanym konflikcie ze strony sił morskich i lotniczych potencjalnego przeciwnika (RFN i Danii), który – jak oceniano – dysponował na kierunku bałtyckim ekwiwalentem 95 samolotów F-104G, dziewięcioma niszczycielami i dozorowcami rakietowymi, 40 kutrami rakietowymi i 16 kutrami torpedowymi, zdolnymi do oddania jednorazowej salwy liczącej 215 pocisków przeciwokrętowych, 190 rakiet przeciwlotniczych i 390 torped oraz potencjałem okrętów podwodnych zdolnych do postawienia na polskich przybrzeżnych torach wodnych i na podejściach do portów jednorazowo zagrody minowe złożone z około 300 min morskich, Sztab MW PRL oraz Sztab Generalny WP postulował zwiększenie potencjału bojowego Marynarki Wojennej PRL.

Z kalkulacji operacyjno-taktycznych wynikały następujące potrzeby w zakresie najważniejszych klas okrętów.

W klasie niszczycieli rakietowych wskazywano na potrzebę posiadania czterech okrętów, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie jednej jednostki do 1986 r., a docelowo – dwóch.

W klasie okrętów podwodnych — docelowo sześć jednostek, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie dwóch okrętów w latach 1981-1985 i kolejnych dwóch w latach 1986-1990.

W klasie kutrów rakietowych — docelowo dwadzieścia dwa okręty, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie w latach 1981-1985 czterech kutrów rakietowych proj. 1241RE z importu oraz ośmiu produkcji krajowej proj. 665, a w latach 1986-1990 kolejnych dziesięciu produkcji krajowej proj. 665.

W klasie kutrów torpedowych w planach nie uwzględniono nowych jednostek tego typu, proponowano powrócić do zagadnienia w latach 1981-1985.

W klasie dużych okrętów ZOP — docelowo 12 jednostek, uznano bowiem, że skuteczne prowadzenie działań poszukiwania od trzech do pięciu okrętów przeciwnika operujących w polskiej strefie odpowiedzialności wymaga minimum 16-24 dużych okrętów ZOP zdolnych do działania w każdych warunkach, z tego względu w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie ośmiu okrętów produkcji krajowej proj. 620, a w latach 1986-1990 kolejnych czterech proj. 620.

W klasie okrętów zwalczania min — docelowo 36 jednostek (12 trałowców bazowych i 24 trałowce redowe), uznano bowiem, że utrzymanie systemu torów wodnych w polskiej strefie odpowiedzialności w stanie umożliwiającym żeglugę w warunkach zagrożenia wymaga posiadania od 80 do 120 trałowców, a zabezpieczenie jednego zespołu desantowego – 40 trałowców, z tego względu w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie dziewięciu trałowców redowych produkcji krajowej proj. 207, a w latach 1986-1990 kolejnych piętnastu produkcji krajowej proj. 207.

W klasie okrętów desantowych — docelowa ilość jednostek zależała od uzgodnień ze SG WP, dowództwo MW planowało wprowadzenie 12 nowych średnich okrętów desantowych oraz sześciu okrętów wsparcia ogniowego desantu.

W klasie okrętów patrolowych – docelowo osiem jednostek, w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie ośmiu kutrów proj. 918M.

W innych klasach planowano w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie kutra artyleryjskiego proj. 665AP,  okrętu rozpoznania radioelektronicznego oraz 26 okrętów pomocniczych i pomocniczych jednostek pływających.

W zakresie systemów rakietowych obrony wybrzeża — docelowo jeden dywizjon rakietowej artylerii nadbrzeżnej z dwoma bateriami po dwie wyrzutnie.

W zakresie lotnictwa morskiego — w latach 1981-1985 postulowano sformowanie pułku morskiego lotnictwa bombowo-rozpoznawczego w składzie dwóch eskadr uderzeniowych (24 samoloty) i eskadry rozpoznawczej (16 samolotów).

W związku z faktem, że większość okrętów bojowych z uzbrojeniem rakietowym oraz samolotów i śmigłowców bojowych należało zakupić w ZSRR, w latach 1981-1995 planowano pozyskanie z ZSRR następujących okrętów, systemów rakietowych, samolotów i śmigłowców: dwóch okrętów podwodnych proj. 877E w latach 1983-1985 (docelowo sześciu), niszczyciela rakietowego proj. 1135 do 1985 r. (docelowo dwóch), czterech małych okrętów rakietowych proj. 1241RE w latach 1983-1985 (docelowo czterech), dywizjonu rakietowego obrony wybrzeża z zestawami Rubież (cztery wyrzutnie) w latach 1980-1985, 24 samolotów myśliwsko-bombowych Su-22M lub MiG-23BN w latach 1983-1985 (docelowo 24), 12 śmigłowców zwalczania okrętów podwodnych Mi-14PŁ w latach 1981-1983 (docelowo 12), cztery śmigłowce ratownicze Mi-14PS w 1982 r. (docelowo cztery), 12 śmigłowców zwalczania min w latach 1983-1985 (docelowo 12). Pozostałe okręty, samoloty, śmigłowce, uzbrojenie i sprzęt wojskowy planowano produkować w kraju.

 Copyright © Redakcja Militarium

Od T-72 do T-90. Ewolucja podstawowego czołgu ZSRR i Rosji. Część II – od T-72BU do T-90M

T-90 jest czołgiem wywodzącym się w prostej linii z „masowego” T-72, produkowanego do końca ZSRR. Po rozpadzie państwa sowieckiego w 1991 r. biura konstrukcyjne i zakłady w Leningradzie oraz Niżnym Tagile, a także fabryki Leningradzie i Omsku pozostały w Rosji, natomiast mocno rozwinięte biuro konstrukcyjne oraz zakład w Charkowie znalazły się na terytorium Ukrainy. Na Ukrainie i Białorusi pozostały także istotne z punktu widzenia produkcji pojazdów pancernych zakłady wytwarzające osprzęt mechaniczny i optoelektroniczny.

Z tego względu po wstępnym uporządkowaniu struktur przemysłu zbrojeniowego w latach 1991-1993 Rosjanie mogli przystąpić do udoskonalania T-72 i T-80, natomiast Ukraińcy ostatecznie skupili się na modernizacji czołgów typoszeregów T-64 i T-80. Jednak w latach dziewięćdziesiątych rosyjskie zakłady w Omsku, Sankt Petersburgu oraz Czelabińsku utraciły zdolność produkcji sprzętu wojskowego, utrzymała się jedynie fabryka w Niżnym Tagile, która dzięki zamówieniom zagranicznym przetrwała pierwszy okres transformacji przemysłu zbrojeniowego Federacji Rosyjskiej. W UWZ skupiono się w pierwszej kolejności na modernizacji dotychczas produkowanych i dobrze opanowanych pojazdów serii T-72. Jako elementy kolejnych wersji wykorzystano także rezultaty prac badawczych z lat osiemdziesiątych, które nie zostały przed upadkiem ZSRR wykorzystane w seryjnych pojazdach.

T-90, czyli ulepszony T-72B

Podstawą kolejnej modernizacji T-72, która ostatecznie stała się T-90, był czołg T-72BU. Historię pojazdu zainicjowano 19 czerwca 1986 r. – postanowieniem KC KPZR i rządu ZSRR z Nr 741-208, polecono rozpocząć pracę badawczo-rozwojową pod nazwą „Udoskonalenie T-72B”, która była realizowana przez UKBTM i UWZ we współpracy z różnymi przedsiębiorstwami i ośrodkami badawczymi ZSRR. Zmodernizowany pojazd miał być rozwinięciem modelu T-72B z zachowaniem jego zasadniczego układu konstrukcyjnego, ale z nowym wyposażeniem i pancerzem dodatkowym 4S22 Kontakt-5. Chodziło przede wszystkim o oceniany dobrze przez wojskowych kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz zaadaptowany z czołgów T-80U i T-80UD. Oficjalne oznaczenie fabryczne modelu T-72BU, Obiekt 188, oznaczało, że jest to pojazd stanowiący kolejne ogniwo rozwoju T-72, w dokumentacji krótko widniało także oznaczenie T-72BM.

W 1989 r. cztery prototypy nowego czołgu przeszły testy państwowe i w 1991 r. Obiekt 188 miał być standaryzowany w wariancie produkcyjnym T-72BU, jednak według oficjalnych danych wyniki starć pancernych podczas wojny w Kuwejcie i w Iraku w tym samym roku, spowodowały, że zdecydowano wzmocnić ochronę wozu – UKBTM miało zastosować m.in. nowy pancerz reaktywny Kontakt-5 i system ochrony TSzU-1-7 Sztora. Krótko nazywano nieoficjalnie pojazd T-88, a w 1992 r. zmodyfikowany wóz przemianowany został na T-90 ze względów prestiżowych i marketingowych oraz przeszedł uzupełniające badania państwowe. Postanowieniem Prezydenta FR Nr 759-58 z 5 października 1992 r. pojazd przyjęto do uzbrojenia.

T-90 2

Czołg T-90.

Osłona pancerna kadłuba T-90 nie różni się w zasadniczych komponentach od tej zastosowanej w czołgu T-72B wzór 1989.  Przedni górny pancerz kadłuba składa się z dwóch warstw – wewnętrznej wielowarstwowej oraz zewnętrznej z ośmioma komorami na kostki pancerza reaktywnego. Komory mają boki ze stali pancernej o grubości 20 mm oraz pokrywy o tej samej grubości. Przednia dolna płyta kadłuba ma grubość 100 mm i jest jednolita. Boczne płyty kadłuba mają grubość 80 mm. Pancerz wieży został prawdopodobnie wzmocniony, choć z uwagi na zastosowanie tej samej technologii produkcji kadłubów i wież, uznaje się, że jego efektywność nie została w znaczący sposób zwiększona. Czołg ma zabudowane moduły pancerza reaktywnego Kontakt-5, z tego na przedniej części kadłuba 12 sztuki (w blokach), na bokach – 6 sztuk i na wieży – 8 sztuk (w 6 blokach i dwa odrębnie), dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

Po raz kolejny ulepszono standardowy silnik, który w wersji W-84MS dysponuje tą samą mocą 618 kW (840 KM), powoduje to, że dynamika wozu pozostała na określonym poziomie – rozpędzenie od 0 do 30 km/h trwa aż 32 sekundy. Zastosowano nowe oprzyrządowanie silnika, w tym startogenerator SG-18-1S oraz nowe elementy układu chłodzenia i smarowania. Silnik nie jest zblokowany z przekładnią w jeden element, tzw. power-pack. Zbiorniki paliwa mają pojemność 1400 litrów, z tego wewnętrzne 705 litrów.

Armata T-90 to model 2A46M-2, stanowiący rozwinięcie działa 2A46M. Zastosowano zmodyfikowany stabilizator 2E42-4 Żasmin z mechanizmami elektromechanicznymi obrotu wieży i elektrohydraulicznymi podniesienia armaty. Prędkość naprowadzania wynosi do 17 stopni/s, a przerzutowa ponad 20 stopni/s. Teoretyczny średni błąd naprowadzania wynosi 0,4 mrad w płaszczyźnie pionowej i 0,6 mrad w poziomie. Wozy T-90 mają ulepszony kompleks rakietowy 9K119 Refleks, który posiada zmodernizowany układ naprowadzania z blokiem 9S517-1S. Wprowadzono także, po raz pierwszy w rosyjskich wozach bojowych, system Ajnet, który pozwala programowanie zapalników czasowych pocisków odłamkowych w zależności od odległości od celu, na podstawie danych z dalmierza laserowego. Jednostka ognia w automacie AZ185S3 liczy 42 naboje artyleryjskie i rakietowe, w tym 22 w zmodyfikowanym automacie załadowania, 3 w wieży i 18 w różnych miejscach w kadłubie czołgu. Dodatkowym uzbrojeniem jest sprzężony z armatą karabin maszynowy 6P7 PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów i stanowisko ZU-72 z przeciwlotniczym wielkokalibrowym karabinem maszynowym 6P17 NSW-T kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów i celownikiem PZU-7 o powiększeniu 1,2 raza. Stanowisko jest obsługiwane przez dowódcę z wewnątrz pojazdu i ma linię celowania zgrywaną z przyrządem obserwacyjnym dowódcy.

T-90 3

Czołg T-90 wzór 1992, czyli T-72BU z wieżą odlewaną.

Amunicja, którą wprowadzono prawie równocześnie z wejściem do linii czołgów T-90 to nowe naboje przeciwpancerne 3WBM-20 z pociskiem 3BM-48 Swiniec, naboje rakietowe 3UBK-20M z pociskiem 9M119M Inwar-M z tandemową głowicą kumulacyjną 9N142M o przebijalności 700 mm stali RHA, a system Ajnet współpracuje z nabojami 3WSz8 z pociskiem odłamkowo-szrapnelowym 3Sz8 Ajnet.

Czołgi T-90 wyposażono w kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz, stanowiący rozwinięcie wersji 1A45, wprowadzonej w 1985 r. wraz z wozami T-80U. W skład Irtysza wchodzą elementy działonowego, czyli system kierowania ogniem 1A42 i celownik nocny T01-K01 Buran-PA oraz podsystem dowódcy, tj. system obserwacyjno-celowniczy PNK-4S. Ponadto system kierowania ogniem kompleksu rakietowego 9K119-1 Refleks pozwala na strzelanie pociskami rakietowymi 9M119M Inwar-M w czasie ruchu czołgu z prędkościami do 30 km/h. Czas rozruchu systemu kierowania ogniem rakiet wynosi około 3 minut. Istotne jest, że system 1A45T pracuje jedynie przy obrotach silnika czołgu większych niż 1250 obr./min. lub przy zasilaniu z zewnętrznego źródła.

T-90 1992 4

T-90 w widoku z góry, dobrze widoczne panele pancerza reaktywnego i osprzęt wieży.

Pierwszy z podsystemów Irtysza – system 1A42 działonowego – składa się z zespołu celowniczego 1A43 (w skład którego wchodzą z kolei celownik dzienny 1G46 o zmiennym powiększeniu od 2,7 do 12 razy, ? 1W528-1 Tinus-W z czujnikiem wiatru DWE-BS, stabilizator armaty 2E42-4, blok przelicznika 1W216, blok zasilania PT-800/RCzN-3.3) i dalmierza laserowego-podświetlacza 9S517 dla kompleksu rakietowego 9K119. Nocny zespół celowniczy T01-K01 integruje celownik TPN-4-49 Buran-PA z reflektorem podczerwieni i wzmacniaczem światła szczątkowego o powiększeniu 6,8 raza oraz blok wprowadzania poprawek. Zasięg obserwacji TPN-4-49 w trybie pasywnym przy dobrej pogodzie sięga 1200 m, aktywnym – 1500 m. Buran-PA może pracować w dwóch reżimach – współpracy z celownikiem 1G46 lub z przyrządem PKN-4S, w tym drugim dowódca może przejąć kierowanie ogniem w reżimie Dubl/Dubl-PA (działonowy zwykle prowadzi ogień w reżimie Podstawowy). Dodatkowo działonowy posiada dwa peryskopy TNP-165A. Natomiast w odmianie T01-P02T Agawa-1, celownik nocny posiadał kamerę z detektorem linijkowym ze skanowaniem mechanicznym, o ilości elementów termoczułych 128, a także dwa monitory – dla dowódcy i działonowego. Termowizyjny celownik nocny miał powiększenie 5,5 raza lub 11 razy i zasięg wykrycia około 2500 m. Z uwagi na problemy z wdrożeniem celowników termowizyjnych T01-P02T Agawa-1 pojazdy produkowano z celownikiem T01-K01 z noktowizorem TPN-4-49 Buran-PA. Zgodnie z niektórymi danymi rosyjskimi celowniki termowizyjne miały jedynie dwa prototypowe T-90.

Kompleks obserwacyjno-celowniczy dowódcy PNK-4S integruje dzienno-nocny przyrząd TKN-4S Agat-S w obrotowej wieżyczce, o stałym powiększeniu w dzień 7,5 raza oraz w nocy 5,1 raza, stabilizowany w pionie, czujnik położenia armaty i system kontroli 1EC29, współpracujący z celownikiem PZU-7 karabinu maszynowego Kord. Zasięg obserwacji w poziomie pozwala na wykrycie na dystansie 700 m w reżimie pasywnym oraz 800 m – w aktywnym. Dowódca może jednak korzystać z celownika nocnego działonowego Buran-PA i dzięki temu przejąć kontrolę nad uzbrojeniem w reżimie Dubl i prowadzić ogień wszystkimi rodzajami amunicji, z wyjątkiem pocisków rakietowych. Poza tym dowódca posiada zestaw ? peryskopów TNPO-160 w obrotowej wieżyczce.

Kierowca posiada peryskop TNPO-168W lub dzienno-nocny przyrząd obserwacyjny TWN-5 o zasięgu widzenia 80-180 m – odpowiednio w reżimie pasywnym lub aktywnym. Urządzenia łączności UKF pojazdu to radiostacja R-163-50U Akweduk i odbiornik R-163UP, a telefon wewnętrzny – R-174. Na wieży pojazdu zamontowany jest system obrony TSzU-1-7 Sztora-1 z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSzU-1-1 i TSzU-1-11 oraz dwoma blokami po 6 wyrzutni 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

Pojazd ma system przeciwpożarowy i przeciwchemiczny 3EC13-1 Iniej z czujnikami optycznymi OD1-1S i termicznymi TD1 oraz halonem 114W2 lub 13W1 o czasie działania do 0,15 sekundy z generatorem aerozolu Doping-2BT oraz układ ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27. T-90 może być wyekwipowany w trały nożowe KTM-6M2, KTM-7 i naciskowy KTM-8 oraz lemiesz TBS-86. Teoretyczny przebieg T-90 to 2500 km do pierwszego przeglądu i 5000 km – do przeglądu głównego, natomiast resurs wozu – 11000 km lub 15 lat. Gąsienice mają przebieg 6000 km. Ergonomia stanowisk załogi wozu została poprawiona, ale z uwagi na objętość wnętrza i rozmieszczenie systemów i urządzeń wewnątrz pojazdu, nie zanotowano istotnej poprawy komfortu pracy załogi w stosunku do T-72. Obsługa pojazdu otrzymała jednak komplety umundurowania 6B15 Kowboj z twardymi hełmofonami TSz-5 Łunochod, które mają stać się z czasem podstawowymi we wszystkich pododdziałach czołgów rosyjskich wojsk lądowych.

Wersja dowódcza T-90, opracowana w ramach projektu Sambuk, otrzymała oznaczenie Obiekt 188K, czyli T-90K i została oficjalnie przyjęta do uzbrojenia w 1994 r., ale nie produkowana wówczas seryjnie. Pojazd posiada wszystkie elementy zastosowane T-90, a dodatkowym wyposażeniem wozu są radiostacja R-163-50K, rozkładane maszty o długości 4 m i 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busola artyleryjska PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

Wozy T-90 były produkowane dla sił zbrojnych Rosji w latach 1993-1996. Łącznie dostarczono wojskom lądowym Rosji 125 sztuk, natomiast dwa T-90K powstały dopiero w 2004 r.

T-90A, czyli nowa wieża

Tymczasem doświadczenia z konstruowania, produkcji oraz eksploatacji wersji czołgu przeznaczonej dla Indii, tj. T-90S, pozwoliły biuru konstrukcyjnemu UWZ na dopracowanie Obiektu 188. W nowej odmianie wozu wykorzystano również doświadczenia z wcześniejszych prac rozwojowych Motoboł i Rogatka-1 oraz z doświadczeń zdobytych w czasie prac nad następcą T-72 – czołgiem Obiekt 187. W projekcie nowej wersji T-90, oznaczonej Obiekt 188A1 zastosowano – oprócz udoskonaleń znanych eksportowego T-90S – największą zmianę konstrukcyjną od czasu wprowadzenia T-72 do uzbrojenia w 1973 r., czyli spawaną wieżę, pochodzącą z prototypowego czołgu Obiekt 187. Jej wprowadzenie było decyzją po części wymuszoną – w latach dziewięćdziesiątych w Rosji i na Ukrainie zlikwidowano ostatnie linie do odlewania wież czołgowych.

T-90S 1

Eksportowy czołg T-90S w pierwszej wersji, czyli protoplasta T-90A, z wieżą odlewaną i celownikiem nocnym ESSA.

Oprócz tego Obiekt 188A1 miał także ulepszenia wprowadzone w T-90S, tj. udoskonalone zawieszenie z nowymi wałkami skrętnymi, wahaczami i amortyzatorami, wzmocniony silnik W-92S2, kamerę cofania, czy elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-23.

Początkowo rosyjski resort obrony nie zamierzał kontynuować zakupów T-90, ale w 2003 r. podjęto decyzję o zamówieniu kolejnych serii T-90. Po „wznowieniu” produkcji Obiektu 188 dla sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej, uzgodniono dostawy pojazdów w najnowszej odmianie T-90A, czyli Obiekt 188A1, która oficjalnie przyjęta została do uzbrojenia armii rosyjskiej w 2004 r. Wersja dowódcza, czyli T-90AK, nosi oznaczenie Obiekt 188A1K.

Wieża ma konstrukcję z płyt spawanych średniej i wysokiej twardości z wewnętrznymi komorami na wkłady pancerza specjalnego. Ocenia się, że wkłady stanowią moduły niewybuchowego pancerza reaktywnego NERA (Non Energetic Reactive Armor). Zewnętrzna czołowa ściana wieży ma grubość 65 mm, wewnętrzna – 150 mm. Strop stanowi płaską monolityczną płytę pancerną o grubości około 20 mm. Ściany boczne mają z kolei grubość 75 mm. Na kadłubie i wieży zamontowano zmieniony ERA 4S23 Kontakt-5 w ilości 12 bloków na przodzie kadłuba, 6 sztuk na jego bokach i 8 modułów klinowych na wieży, dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

T-90A 3

T-90A na poligonie, widoczny kształt górnej części spawanej wieży.

Poprawiono również, ale nadal w prosty i mało perspektywiczny sposób, manewrowość czołgu. Zastosowano bowiem silnik W-92S2 o mocy 736 kW (1000 KM), w którym wprowadzono sprężarkę napędzaną gazami spalinowymi i odpowiednio wzmocniono układ przeniesienia napędu, w tym przekładnie pośrednią i skrzynie biegów, który jednak nadal nie jest demontowany jako całość.

T-90A posiada armatę 2A46M-5 (D-81M5), standaryzowaną w 2005 r., w której lufa jest sztywniejsza, wymieniono także łożyska w po raz kolejny zmodyfikowanej kołysce działa. Sam mechanizm załadowania AZ185M1 został zmodyfikowany i posiada kasety amunicyjne o długości zwiększonej z 680 mm do 740 mm, pozwalające na załadowanie pocisków podkalibrowych z dłuższymi penetratorami. W T-90A i kolejnych modyfikacjach Obiektu 188 zamontowano ulepszony stabilizator 2E42-4 Żasmin z napędami wieży o zwiększonej prędkości do 20 stopni/s a przerzutowej – do 40 stopni/s, a także średnim błędzie stabilizacji zmniejszonym do około 0,3 mrad w obu płaszczyznach. Wprowadzono nowy wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P49 Kord kalibru 12,7 mm na stanowisku ZU-72M obsługiwanym przy otwartym lub zamkniętym włazie dowódcy.

T-90A

Czołg T-90A.

W jednostce ognia wprowadzono amunicję wielozdaniową do nowego działa reprezentowaną przez nabój 3WOF-36 z pociskiem odłamkowo-burzącym 3OF-26 z programowanym zapalnikiem czasowym, T-90A wyposażono w zmodyfikowany system Ajnet-M.

Nowe uzbrojenie rakietowe, które wprowadzono równolegle z rozpoczęciem dostaw T-90A, nabój rakietowy 3UBK-14F z pociskiem 9M119F1 z ładunkiem odłamkowo-burzącym 9N142F do zwalczania celów „miękkich”. Pociski Inwar mają prędkość średnią 340 m/s, naprowadzane są półautomatycznie w kodowanej wiązce laserowej emitowanej przez celownik działonowego i posiadają zasięg w przedziale 100-5000 m lub 100-3500 m w wersji 9M119F1. Naprowadzanie rakiet jest możliwe w czasie jazdy z prędkością do 30 km/h. Jednostka ognia T-90A wynosi 42 naboje, z tego 22 w automacie załadowania.

Wieża-T-90A

Wieża T-90A, widoczna spawana konstrukcja korpusu.

W systemie kierowania ogniem planowano zamontować znany z T-90 celownik nocny działonowego T01-P02T Agawa-2 z kamerą termowizyjną pierwszej generacji lub nowy T01-P06 Nokturn. Rosyjskie termowizory Agawa-2 okazały się jednak ostatecznie tak zawodne, że na pierwszych pojazdach seryjnych zamontowano celownik nocny działonowego T01-K05 Buran-M z noktowizorem pasywnym EPM-59G Miraż-K o zasięgu w trybie pasywnym 1800 m i aktywnym 1500 m, natomiast od 2006 r. na T-90A montowane są białoruskie celowniki nocne ESSA z termowizorem Thales Catherine-FC o powiększeniu o powiększeniu 4,8 raza i zasięgu 4000 m. ESSA jest stabilizowany w obu płaszczyznach i zintegrowany z układami kompleksu prowadzenia ognia 1A45T Irtysz-T, który posiada m.in. nowy blok balistyczny 1W216-M1. Do obserwacji i śledzenia celów termowizor wykorzystuje dane wypracowane przez system kierowania ogniem, a obraz z Catherine-FC jest widoczny w okularze przyrządu działonowego oraz może być wyświetlany na monitorach umieszczonych na stanowiskach działonowego i dowódcy. Ten ostatni dysponuje przyrządem T01-K01 Agat-MP.

T-90 (T-72BU) T-90A T-90SM
Oznaczenie Obiekt 188 Obiekt 188A1 Obiekt 188M
Rok 1992 2006
Masa bojowa 46,5 tony 47 ton 48 ton
Silnik W-84MS W-92S2 W-92S2F
Układ przeniesienia napędu Mechaniczny Mechaniczny Mechaniczny
Pancerz reaktywny 4S22 Kontakt-5 4S23 Kontakt-5 (Relikt) 4S24 Relikt
Armata 2A46-M2 2A46-M5 2A46-M5
Układ stabilizacji 2E42-4 Żasmin 2E42-4 Żasmin 2E58
System rakietowy 9K119 Refleks 9K119-1 Refleks 9K119M Refleks-M (?)
Sprzężony karabin maszynowy 6P7K PKTM 6P7K PKTM 6P7K PKTM
Wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P17 NSW-T 6P49 Kord 6P49 Kord
Zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie T05BW-1
Kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz 1A45T Irtysz Kalina
System kierowania ogniem 1A42 1A42
Celownik dzienny działonowego 1G46 Promiń 1G46 Promiń PNM Sosna-U
Celownik nocny działonowego T01-K01 Buran-PA T01-K05 Buran-M lub ESSA PNM-T Sosna-U
Peryskopy działonowego TNP-165A TNP-165A TNP-4
Przyrząd obserwacyjny dowódcy TKN-4S Agat-S TKN-4MP Agat-MP PKP-T Sokolnyj Głaz
Peryskopy dowódcy TNPO-160 TNPO-160 TNP-4
Peryskopy kierowcy TNPO-168/TWN-5 TNPO-168/TWN-5 TWN-10 + TWKT-95
System ochrony pojazdu TSzU-1 Sztora-1 TSzU-1M Sztora-1M Tsz-U-1-2M Sztora-2M
Wyrzutnie granatów dymnych 902A 902A 902A
System ppoż. 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej
System ochrony przed bronią ABC GO-27 GO-27 PUKZ-1A
Radiostacja R-163-50U + R-163-UP R-163-25U-Je + R-163-UP R-168-5-UW i R-168-25U
System łączności wewnętrznej R-174 R-168AWSK-B R-168AWSK-B
System nawigacji GPK-59 Gamma-2 14C821 Grot-W

T-90A jest wyposażony w radiostację R-163-25U-Je Akweduk i odbiornik R-163-UP oraz system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B, układ przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej, moduł ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27, urządzenia trałowe, a także lemiesz. Według oficjalnych danych pojazdy ostatnich serii miały być wyposażone w systemy wymiany informacji PTK-T-2 dla wozów szeregowych i PTK-T-1 dla T-90AK oraz układ nawigacyjny Gamma-2 z odbiornikiem satelitarnym układu GLONASS, ale dostępne źródła nie potwierdzają tego faktu.

System obrony T-90A to nowsza wersja TSzU-1-2M Sztora-1M z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSz-1 i TSz-1-11 oraz dwoma 6-lufowymi wyrzutniami 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

T-90A 1

Czołgi T-90A.

Wersja dowódcza T-90AK posiada dodatkowe radiostacje R-163-25U i R-163-50K, rozkładany maszt o długości 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busolę artyleryjską PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

Według danych rosyjskich, w latach 2004-2011 wyprodukowano i przekazano siłom lądowym Federacji Rosyjskiej 337 sztuk nowych czołgów, z tego w latach 2004-2005 30 wozów T-90A, w okresie 2006-2009 180 pojazdów T-90A i 7 dowódczych T-90AK oraz w 2010 i 2011 r. – 120 wozów T-90A i T-90AK. W tym ostatnim przypadku liczbę pojazdów dowódczych określa się na kilkanaście sztuk.

T-90M(S), czyli zmodyfikowana wieża i pancerz reaktywny Rielikt

Jeszcze w 2003 r. rozpoczęto prace nad kolejną modernizacją wozów T-72 i T-80, która miała polegać m.in. na zabudowaniu nowego uniwersalnego modułu wieżowego UBM. Spośród dwóch konkurencyjnych projektów – Proryw z biura konstrukcyjnego w Niżnym Tagile i Burłak, opracowanego przez KBTM z Omska, wybrano koncept omski, jednak z uwagi na brak możliwości spełnienia wymagania co do modułowego opancerzenia zasadniczego UBO, program zakończono w 2009 r. Powrócono zatem do zmodyfikowanej wieży z T-90A, nazwanej Proryw-2, która została umieszczona na dostosowanym podwoziu T-90, a sam pojazd oznaczono Obiekt 188M. Prace konstrukcyjne i badania gotowego czołgu, który otrzymał symbol T-90MS, sugerujący, że jest to eksportowy wariant modernizacji, trwały w latach 2010-2011. Pojazd posiada kadłub przejęty z poprzedniej wersji T-90, nie zdecydowano się na radykalne przekonstruowanie tej części pojazdu pomimo, że już w latach osiemdziesiątych zastosowano nowe i znacznie efektywniejsze rozwiązania przodu kadłuba w Obiekcie 187 – klasyfikowanym wówczas jako następca T-72. Szersze są także fartuchy boczne, osłaniające układ jezdny z panelami pancerza reaktywnego w przedniej części i pancerzem prętowym w tylnej. Integralną częścią czołgu jest elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-2E.

T-90MS 1

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Wieża ma zasadniczą konstrukcję tożsamą z zastosowaną na T-90A, jednak prawdopodobnie zastosowano wzmocniony pancerz czołowo-boczny wieży, jarzmo armaty ma dodatkową klinową osłonę, a boki niszy są obudowane osłoną prętową. W 2013 r. zaprezentowano pojazd z kolejną wersją wieży Proryw-2(?), z dodaną niewielką niszą z tyłu modułu, który spełnia rolę częściowej przeciwwagi i mieści przedział z dodatkową amunicją do armaty w ilości 10 sztuk, podawaną ręcznie z zewnątrz.

Na T-90MS zastosowano pancerz reaktywny 4S24 Relikt z modułami w ilości 12 sztuk na przedniej górnej płycie kadłuba i po 12 na każdym boku, na wieży znajduje się 10 modułów Relikta w różnych konfiguracjach. Dodatkowo strop wieży jest wzmocniony przed amunicją artyleryjską modułami dodatkowego pancerza, prawdopodobnie opracowanymi w ramach projektu Kaszin.

Napęd pojazdu stanowi wzmocniony silnik wysokoprężny W-92S2F o mocy 830 kW (1128 KM) przy 2100 obr./min. z automatyczną skrzynią biegów. Sforsowano go po raz kolejny, a większą moc posiada dzięki zwiększeniu wydajności sprężarki powietrza, poprawieniu sprawności chłodzenia oraz zwiększeniu ilości wtryskiwanego do cylindrów paliwa. W związku z wątpliwościami, co do wymaganej trwałości jednostki napędowej ulepszono zarówno jej konstrukcję (podwyższenie sprawności filtrów, układu chłodzenia), jak i technologię wykonania podzespołów. Planowane jest zastosowanie po raz kolejny udoskonalonego silnika W-99 o mocy 880 kW (1196 KM). Układ przeniesienia napędu pozostał mechaniczny, z przekładnią pośrednią planetarnymi skrzyniami biegów i planetarnymi przekładniami bocznymi, ale w podsystemie sterowania zastosowano – po raz pierwszy w czołgu rodziny T-72 – wolant kierowcy, jest to rozwiązanie znane z prototypowego Obiektu 187. W układzie jezdnym nowe koła o zwiększonej wytrzymałości i tej samej średnicy 750 mm, co we wszystkich odmianach T-72.

T-90MS 4

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Główne uzbrojenie pozostało niezmienione – armata 2A46M-5 ze sprzężonymi karabinem maszynowym PKTM – jednak kolejny raz zmodyfikowano automat ładowania AZ185M2 o pojemności 22 pocisków i ładunków miotających. Dodatkowe osiem pocisków i ładunków miotających znajduje się wewnątrz przedziału bojowego. W zasobniku w wieży przewożone jest 10 dodatkowych pocisków i ładunków miotających. Czołg posiada moduł Ajnet-M do programowania zapalników czasowych pocisków odłamkowych. Z armaty można odpalać wszystkie pociski artyleryjskie i wspomniane wcześniej kierowane rakiety systemu 9K119M Refleks-M. Podstawowymi nabojami przeciwpancernymi miały być 3WBM-22 z pociskiem podkalibrowym 3BM-59 Swiniec-1 i 3WBM-23 z pociskiem 3BM-60 Swiniec-2, oba z nowymi wzmocnionymi ładunkami miotającymi 4Ż96 Ozon-T. W skład jednostki ognia mogą wejść, oprócz wspomnianych, także naboje 3WOF-77W z pociskami odłamkowo-burzącymi 3OF-54, a także nabój 3WSz-7 z pociskiem szrapnelowym 3Sz-7 Woron.

Zamiast wkm 6P49 Kord zamontowano na wieży zdalnie sterowane i lekko opancerzone stanowisko strzeleckie T05BW-1 uzbrojone w karabin maszynowy 6P7K PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 800 nabojów lub wkm kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów. Według oficjalnych informacji w UBM Proryw-2 miałaby w przyszłości zostać zamontowana armata 2A82 kalibru 125 mm przeznaczona dla perspektywicznego czołgu Obiekt 148, czyli T-14 Armata.

Kompleks kierowania ogniem „zmodernizowanego” T-90 to zmodyfikowany system Kalina, znany m.in. z T-72B2 Rogatka i T-72B3. System składa się z celownika działonowego PNM-T Sosna-U i przyrządu obserwacyjno-celowniczego dowódcy PKP-T Sokolnyj Głaz, monitorów dowódcy i działonowego, cyfrowego komputera balistycznego i czujników: meteorologicznego DW-B, temperatury ładunku miotającego i pochylenia czopów armaty, a także układ pomiaru ugięcia lufy UUI-1. Oprócz zasadniczych przyrządów, załoga dysponuje rezerwowym układem celowniczym armaty, z kamerą dzienno-nocną, o zasięgu 2000 m w dzień i 1000 m w pogodną noc.

PNM-T Sosna-U dysponuje kanałem dziennym z powiększeniami 4 lub 12 razy, termowizorem Catherine-FC, dalmierzem laserowym i podświetlaczem laserowym dla pocisków rakietowych, a PKP-T Sokolnyj Głaz kanałem dziennno-nocnym z kamerą, termowizorem Catherine-FC i dalmierzem laserowym. Oba przyrządy posiadają także autotrackery – ASC. Dodatkowo opracowano projekt integracji systemu kierowania ogniem z modułem automatyzacji dowodzenia batalionem czołgów w ramach pracy projektowo-badawczej Polzunok.

T-90M stanowisko działonowego i dowódcy

Wnętrze T-90MS, z lewej stanowisko działonowego, z prawej – dowódcy.

Ponadto działonowy posiada dwa peryskopy dzienno-nocne TNP-4E-06, a dowódca – osiem takich przyrządów wokół wieżyczki. Właz dowódcy ma nową konstrukcję, wzorowaną na pantografowych rozwiązaniach izraelskich typu Urdan. Nowością są także cztery kamery obserwacji okrężnej TWKT-95N19 na wieży. Kierowca dysponuje przyrządem obserwacyjnym TWN-10 z kanałami telewizyjnym i termowizyjnym oraz kamerą cofania TWKT-95N19, a obraz z tych przyrządów wyświetlany jest na monitorze, na którym prezentowane są także dane o parametrach pracy układów czołgu.

System obrony wozu tworzy układ TSzU-1-2M, czyli Sztora bez promienników zakłócających, ale z nowymi czujnikami opromieniowania (?) oraz dwa bloki 902W po 6 wyrzutni granatów dymnych z modułem ich ręcznego lub automatycznego odpalania. Dodatkowo pojazd może być pokryty modułami maskującymi Nakidka lub nowszymi Tiernownik. W miejsce standardowego urządzenia ochrony przed bronią masowego rażenia zastosowano nowy czulszy system PUKZ-1A.

Wyposażenie łączności i nawigacji T-90M i jego odmian jest najbogatsze ze wszystkich dotychczas opracowanych wersji czołgu i obejmuje układ identyfikacji pojazdów lądowych Remieszok, system łączności i transmisji danych szczebla taktycznego Sozwiezdje-M2, układy nawigacji satelitarnej 14C821 Grot-W i nawigacji bezwładnościowej. Aparatura Sowiezdje-M2 na T-90MS integruje radiostacje R-168-5-UW i R-168-25U, antenę R-168-BSzDA, blok szyfrujący T-236W, system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B i pulpit sterowania, połączone siecią Ethernet. Cała elektronika połączona jest szyną danych R52070-2003.

T-90MS

Czołg w konfiguracji pokazanej po raz pierwszy w 2013 r., widoczna „nisza” wieży.

Na lewej półce nadgąsienicowej zabudowano opancerzony pomocniczy agregat prądotwórczy DGU5-P27,5WM-1 o mocy 5 kW lub DGU7-P27,5-WM-1 o mocy 7 kW. Opcją jest natomiast montaż systemu klimatyzacji KE-2K. System przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej współpracuje z blokiem automatycznego wyłączania silnika BAS-6M.

Czołgi T-90M nie zostały  zamówione przez ministerstwo obrony Federacji Rosyjskiej, mimo że UWZ złożyły propozycję produkcji seryjnej pojazdów dla rosyjskich sił lądowych.

Copyright © Redakcja Militarium

Wóz obserwacyjno-rozpoznawczy Rosomak-WSDiR

Pojazd obserwacyjno-rozpoznawczy Rosomak-WSDiR (Wielosensorowy System Rozpoznania i Dozorowania) jest przeznaczony do dozorowania obszaru, np. w rejonie bazy, czy stanowiska dowodzenia. WSRiD wykorzystuje podwozie bazowego kołowego transportera opancerzonego Rosomak ze wzmocnionym opancerzeniem. Pojazd został wyposażony w podnoszony hydraulicznie maszt z sensorami optoelektronicznym i radar rozpoznania pola walki, zestaw bezzałogowego systemu rozpoznawczego klasy mini-BSP, stacjonarny wynośny system samoosłony oraz dodatkowe środki dowodzenia i łączności.

Na maszcie zamontowano stabilizowaną w dwóch osiach WGO (Wynośna Głowica Obserwacyjna), z kamerą dzienną Copenhagen Tech. (zakresy kątowe obserwacji 0,75° i 25°), kamerą termowizyjną El-Op pracującą w paśmie 3,6–4,8 μm (zakresy kątowe obserwacji 1,25° i 25°) i dalmierzem laserowym ITL Optronics. Drugim sensorem umieszczonym na maszcie jest radar rozpoznania pola walki Pro Patria Systems pracujący w paśmie 9,741–10,277 GHz (prędkość kątowa przeszukiwania 7-14°/s, dokładność określania azymutu 0,5°), o zasięgu 10 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 1 m², 15 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 2 m² i 24 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 50 m².

Rosomak-WSRD

Rosomak-WSRD na stanowisku pracy.

Bezzałogowy system rozpoznawczy Fly Eye składa się z naziemnej stacji kontroli lotów, trzech bezzałogowych samolotów rozpoznawczych i zestawu głowic obserwacyjnych. Aparat FlyEye jest standardowo wyposażony w stabilizowaną głowicę optoelektroniczną z kamerą dzienną (zakres kątowy obserwacji 25°) i kamerą termowizyjną pracującą w paśmie 7,5–13,5 μm (zakres kątowy obserwacji 25°). System dysponuje dwukierunkowym łączem pracującym w paśmie 4,4–4,9 GHz i zapewniającym sterowanie oraz przesyłanie danych obrazowym w czasie rzeczywistym.

WSS (Wynośny System Samoosłony) składa się z rozstawianych w terenie pięciu stanowisk obserwacyjnych z głowicą optoelektroniczną Seraphim Optronics i radarem MRDR (Miniaturowy Radar Detekcji Ruchu) FLIR Systems oraz dziewięciu sensorów akustyczno-sejsmicznych Exensor UMRA Mini. WSS zapewnia ochronę strefy o wymiarach co najmniej 300 na 300 m w pełnym zakresie kątów w azymucie.  MRDR zapewnia wykrycie oraz śledzenie obiektów na dystansie 1 km dla obiektu wielkości człowieka, 2 km dla obiektu wielkości pojazdu mechanicznego, w zależności od rodzaju celu, od 1 km. Sensory akustyczno-sejsmiczne zapewniają wykrycie ruchu na dystansie 50 m dla człowieka i na dystansie 250 m dla pojazdu.

Załoga pojazdu składa się z czterech osób: dowódcy, operatora wielosensorowej głowicy obserwacyjnej i radaru pola walki, operatora systemów wynośnych, tj. zestawu bezzałogowców i systemu samoobsłony oraz kierowcy.

Copyright © Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – MiG-29K/R i MIG-29KUB/R

Pokładowy samoloty myśliwski MiG-29K/R (9.41R) i pokładowy samolot szkolno-bojowy MiG-29KUB/R (9.47R) zostały opracowane w biurze konstrukcyjnym zakładów MiG. Pierwszy lot MiG-29K odbył się 23 czerwca 1988 r., a MiG-29KUB – 20 stycznia 2007 r. Oba warianty są produkowane w zakładach MAPO im. P.W. Dementiewa w Moskwie. Łącznie dostarczono odbiorcy 20 szt. MiG-29K i 4 szt. MiG-29KUB w latach 2014-2015.

Rejestr samolotów MiG-29K/KUB w WMF (Marynarka Wojenna) Rosji rejestr_mig-29k-kub

© Copyright Redakcja Militarium