Wszystkie wpisy, których autorem jest Militarium

Nowy program modernizacji technicznej sił zbrojnych Rosji – znaczne spowolnienie zakupów?

Stanowiący ramową podstawę realizowanych kontraktów dotyczących uzbrojenia i sprzętu wojskowego dla rosyjskiej armii, Państwowy Program Zbrojeniowy na okres 2011-2020, PPZ-2020 (ros. Государственная Программа Вооружения на период 2011–2020), został zatwierdzony w grudniu 2010 r. W pierwszym etapie realizacji zasadniczym celem programu było osiągnięcie w 2015 r. 30% wskaźnika modernizacji SZ FR oraz utrzymanie rocznego tempa w tym zakresie na poziomie 9-11% w następnych latach. Pełna realizacja PPZ 2011-2020 miała oznaczać wzrost wskaźnika nowoczesności SZ FR z 6-10% w 2010 r., poprzez 50% w 2016 r. do 70% w 2020 r.

Kolejny ramowy państwowy program zbrojeniowy miał – zgodnie z ustaleniami resortu obrony Rosji – obowiązywać w latach 2017-2025. W związku z faktem, że PPZ-2020, obowiązujący od 2011 r. został zatwierdzony przed końcem 2010 r., kolejny PPZ-2025 powinien być uchwalony przed końcem 2016 r. Jednakże źródła rosyjskie wskazują, że jeszcze w latach 2014-2015, w czasie opracowywania pierwszej wersji PPZ-2025, znacznie gorsze prognozy ekonomiczne dla Rosji, zmniejszenie stabilności wpływów budżetowych oraz sankcje spowodowały odłożenie uchwalenia nowego programu zakupów uzbrojenia i sprzętu dla armii. Ma ob być zatwierdzony w pierwszej połowie 2017 r.

Według nieoficjalnych informacji, nowy PPZ-2025 ma być znacznie okrojony pod względem finansowym – Ministerstwo Obrony FR zmniejszyło planowane wydatki związane z modernizacją sił zbrojnych z 55 bln rubli do 30 bln rubli, natomiast rosyjski resort finansów preliminował wstępnie na ten cel jedynie 12 bln rubli. Warto dodać, że rządowy plan PPZ-2020 przeznaczał na modernizację armii 19,1 bln rubli.

Wykonanie PPZ-2020 nie jest również silną stroną rosyjskiego resortu obrony – do 2017 r., czyli w ciągu sześciu lat zaplanowanego na dekadę planu wydano nie więcej niż 40% tej kwoty, tj.  7,7 bln rubli.

Według wiceministra obrony Jurija Borysowa, odpowiedzialnego za przemysł obronny, w zakresie zakupów uzbrojenia nacisk w najbliższych latach będzie połozony na zamówienia sprzętu już sprawdzonego – Borysow podał jako przykłady tranposrtery BTR-82, samoloty bojowe Su-30SM i okręty podwodne projektu 636 i modernizację już uzywanych typów. Ma to pozwolić na uzyskanie 70-procentowego nowoczesności sprzętu w siłach zbrojnych (uzbrojenie nowe lub zmodernizowane). Sprzęt zupełnie nowej generacji, taki jak czołgi T-14 na platformie Armata lub myśliwce T-50, pojawić się ma na uzbrojeniu w więkzszej ilości po 2020 r.

Copyright © Redakcja Militarium

Modernizacja sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej w latach 2011-2016 – Wojska Lądowe i Wojska Powietrznodesantowe

Modernizacja sił lądowych rosyjskiej armii w ostatnich latach przebiega na podstawie PPZ 2020, czyli Państwowego Programu Zbrojeniowego na okres 2011-2020 (Государственная Программа Вооружения на период 2011–2020), który wskazuje ramy modernizacji oraz – w niektórych przypadkach – ilości planowanego do pozyskania uzbrojenia oraz wskaźniki postępu procesu modernizacji. PPZ-2020 ma jednak charakter jedynie kierunkowy, rzeczywiste dostawy uzbrojenia i sprzętu wojskowego następowały w latach 2011-2016 na podstawie obejmujących dany rok państwowych zamówień obronnych GOZ (Государственный Oборонный Заказ), np. GOZ 2015, GOZ 2016. Na bazie informacji o PPZ i realizacji poszczególnych GOZ można pokusić się o zestawienie zamówień oraz dostaw uzbrojenia i sprzętu wojskowego dla rosyjskich sił zbrojnych w latach 2011-2016, w czasie obowiązywania ramowego PPZ-2020.

Pojazdy bojowe

Systemy rakietowe i artyleryjskie

Zestawy przeciwlotnicze

Copyright © Redakcja Militarium

Pojazdy bojowe i pomocnicze na podwoziu czołgu T-90

Na bazie czołgu T-90 skonstruowano w Rosji kilka typów pojazdów wsparcia bojowego i pomocniczych. Ich liczba nie jest tak duża jak w przypadku poprzednika, czołgu T-72, na którego podwoziu – bliźniaczym z T-90 – opracowano kilkadziesiąt pojazdów specjalistycznych, nadal z powodzeniem używanych w znacznych ilościach.

System rakietowy TOS-1A Sołncepiok

Wóz rakietowy BM-1 systemu TOS-1A powstał w latach 2000-2001 Biurze Konstrukcyjnym w Omsku i stanowi rozwinięcie systemu TOS-1 Buratino na podwoziu T-72. Działon TOS-1A składa się z rakietowego wozu artyleryjskiego BM-1 (Obiekt 634B) oraz dwóch pojazdów transportowo-załadowczych TZM-T (Obiekt 563). TOS-1A został przyjęty oficjalnie do uzbrojenia w 2001 r. i do chwili obecnej wyprodukowano dla rosyjskich sił lądowych około 20 szt. BM-1.tos-1a-solniecepiok

Wyrzutnia BM-1 systemu rakietowego TOS-1A.

BM-1 powstał na podwoziu T-90, na którym zamontowano obrotową wieżę z łożem wyrzutni 24 artyleryjskich pocisków rakietowych kal. 220 mm. Opancerzenie pojazdu chroni przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami artyleryjskimi. Pojazd może mieć zamontowane panele pancerza reaktywnego Kontakt-5 (wbudowane w przednią płytę kadłuba i zamontowane na jego bokach). BM-1 wyposażono w cztery wyrzutnie 902G Tucza dla granatów dymnych 3D6 kal. 81 mm.

Załoga wozu składa się z trzech ludzi: kierowca zajmuje miejsce w kadłubie, dowódca i celowniczy wyrzutni. Wszyscy członkowie załogi dysponują indywidualnymi włazami z optycznymi przyrządami obserwacyjnymi: dowódca dzienno-nocnym TKN-3A i peryskopami optycznymi TNPO-160, TNP-305A, celowniczy TNPA-65 i TNPO-160, a kierowca TWNE-4B i TNP-165A. System kierowania ogniem obejmuje komputer balistyczny МО.1.01.01.03М2, celownik-dalmierz laserowy 1D14 i zestaw czujników PB2.329.04. Łączność zapewniają radiostacja R-163-50U i telefon wewnętrzny R-174.

tos-1a

Odpalenie pocisków rakietowych kal. 220 mm z BM-1.

Do strzelania stosuje się pociski kal. 220 mm: M0.1.01.04M o długości 3723 mm i masie 217 kg z głowicą termobaryczną, MO.1.01.04M.OP o długości 3723 mm i masie 204 kg z głowicą zapalającą lub starsze M0.1.01.04 o długości 3300 mm i masie 173 kg z głowicą termobaryczną. Zasięg minimalny wynosi 400-600 m, maksymalny – 6000 m, w przypadku MO. 1.01.04M.OP – 6700 m. Wyrzutnia może prowadzić ogień pojedynczy lub z dwóch prowadnic równocześnie. Wystrzelenie wszystkich 24 pocisków trwa 6 lub 12 s. Czas przejścia wyrzutni z położenia marszowego w bojowe jest krótszy niż 90 s.

tos-1a-solniecepiok_2

Wyrzutnia BM-1 systemu rakietowego TOS-1A z przodu.

Masa BM-1 wynosi 46,5 tony. Wóz jest napędzany silnikiem W-84-MS o mocy 618 kW (840 KM), który umożliwia osiągnięcie prędkości do 60 km/h. Zasięg maksymalny wynosi 550 km.

Wóz amunicyjny TZM-T ma załogę złożoną z trzech żołnierzy: dowódcy, operatora i kierowcy. Opancerzenie pojazdu chroni przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami artyleryjskimi. Pojazd może mieć zamontowane panele pancerza reaktywnego Kontakt-5 (wbudowane w przednią płytę kadłuba i zamontowane na jego bokach). Na kadłubie zamontowano żuraw obrotowy o udźwigu 1 tony ze sterowaniem hydraulicznym. Po jego obu bokach umieszczono dwa zasobniki z 12 zapasowymi pociskami rakietowymi każdy, z demontowanymi pancernymi osłonami. Czas przeładowania rakiet na BM-1 z TZM-T wynosi 24 minuty.

tos-1a-tzm

Wóz amunicyjny TZM-T.

Masa bojowa TZM-T wynosi 39 ton z zapasem 24 szt. rakiet. Pojazd jest napędzany silnikiem W-84-MS o mocy 618 kW (840 KM), który umożliwia osiągnięcie prędkości do 60 km/h. Zasięg maksymalny wynosi 550 km.

BMOP (BMPT)

Wóz bojowy wsparcia ogniowego BMOP (nazywany wcześniej wozem bojowym wsparcia czołgów – BMPT) powstał w biurze konstrukcyjnym UWZ na bazie prac prowadzonych w Czelabińskich Zakładach Mechanicznych w latach 80. i 90. ub. wieku, w wyniku których powstały pojazdy Obiekt 781 i Obiekt 782 oraz Obiekt 787 – wszystkie na podwoziu T-72. W 1998 r. prace nad wozem wsparcia czołgów oznaczonym Obiekt 199 podjęto w UWZ, w ramach pracy rozwojowej kryptonim Ramka. W ciągu kilku lat zbudowano cztery prototypy, które przeszły cykl badań i w 2006 r. zakłady w Niżnym Tagile poinformowały o gotowości do podjęcia produkcji – w wersji nowo wyprodukowanej (na bazie kadłuba T-90), jak i stanowiącej przeróbkę kadłubów używanych T-72.

Ostateczna wersja BMOP została zbudowana na bazie kadłuba czołgu T-72 i podzespołów wozu T-90. Zmieniono aranżację wnętrza, podzielonego na trzy przedziały: przedni, środkowy i tylny. Z przodu znajdują się miejsca kierowcy (pośrodku) oraz dwóch celowniczych (po bokach) obsługujących granatniki strzelające do przodu. Zajmujący przedział dysponują indywidualnymi włazami z przyrządami obserwacyjnymi. W przedziale środkowym, bojowym, znajduje się kosz wieży oraz część zapasu amunicji. W przedziale tylnym umieszczony jest silnik i układ przeniesienia napędu.

Przednia górna płyta kadłuba pojazdu ma budowę warstwową, do niej jest mocowany pancerz reaktywny 4S23 Rielikt. Na bokach kadłuba zamontowano fartuchy boczne, chroniące układ jezdny, a do nich przyczepiane są elastyczne ekrany z kasetami pancerza reaktywnego. Przedział napędowy jest chroniony przez pancerz reaktywny oraz „klatkę” pancerza listwowego.

BMOP ma dwuosobową niskoprofilową wieżę, której przedni pancerz jest warstwowy. W wieży znajdują się miejsca wieżą, dowódcy i działonowego, z odrębnymi włazami i przyrządami obserwacyjnymi. Przód oraz boki wieży zakryto fartuchami z kasetami reaktywnymi 4S23 Rielikt. Ekrany osłaniają również boki wieży. Zasadnicze uzbrojenie artyleryjskie i rakietowe BMOP jest umieszczone na zewnątrz wieży.

BMOP (BMPT) w wersji z 2013 r., widoczne nowa konfiguracja bocznego pancerza dodatkowego.

Pojazd ma system samoosłony z czujnikami oraz wyrzutni 902A dla granatów dymnych 3D6 kal. 81 mm. BMOP ma układ ochrony przez bronią masowego rażenia, system przeciwpożarowy 3EC-11-1 Iniej. Możliwe jest zastosowanie lemiesza do samookopywania się i trałów przeciwminowych.

BMOP jest uzbrojony w dwie sprzężone armaty samoczynne 2A42 kal. 30 mm z zapasem 900 nabojów (2 x 450 szt.) oraz karabin maszynowy PKTM kal. 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów. Zakres ruchu uzbrojenia w elewacji wynosi od -5 do +45 stopni, uzbrojenie jest stabilizowane w obu osiach. Amunicja do armat jest umieszczona wewnątrz wieży w dwóch odrębnych magazynach, poniżej podłogi wieży i podawane do obu armat indywidualnie przez rękawy amunicyjne. Amunicja do karabinu maszynowego znajduje się z kolei w zewnętrznym magazynie na wieży. Po obu stronach kołyski z armatami zamontowano po dwie wyrzutnie z kontenerami pocisków rakietowych 9M120 kompleksu Ataka-T, naprowadzanych w wiązce laserowej. Wyrzutnie mają zakres ruchu w pionie od -5 do + 25 stopni. Uzbrojeniem dodatkowym są dwa granatniki samoczynne AGS-17D kal. 30 mm montowane w opancerzonych prostopadłościennych zasobnikach na półkach nadgąsienicowych po obu stronach przedziału kierowania. Granatniki są obsługiwane przez celowniczych siedzących w przednim przedziale wozu – każdy ma częściowo obrotową wieżyczkę. Łoża granatników są stabilizowane w zakresie elewacji. Jednostka ognia jednego granatnika wynosi 300 nabojów i jest umieszczona w zasobnikach na półkach nad gąsienicami. Zakres naprowadzania broni w pionie wynosi od -5,5 do +20 stopni, w poziomie od -5 na prawą (lewą) stronę do +27 stopni na lewą (prawą) stronę.

Wieża BMOP (BMPT).

BMOP ma system kierowania ogniem głównego uzbrojenia będący wersją układu Kalina stosowanego m.in. na czołgach T-72B3. Dowódca ma panoramiczny przyrząd obserwacyjno-celowniczy PKP-T Sokolnyj Głaz, zamontowany na cokole po prawej stronie nadbudówki wieży. PKP-T integruje kamerę noktowizyjną, kamerą dzienną i dalmierz laserowy. Zakres widzenia w pionie wynosi od -15 do +60 stopni. Działonowy ma celowniki, będący odmianą przyrządu bazującym na urządzeniu PNM Sosna-U, z kamerą termowizyjną, kamerą dzienną, dalmierzem laserowym i podświetlaczem laserowym. Przyrząd celowniczy ma również układ automatycznego śledzenia celu. System kierowania ogniem zastosowany w BMOP umożliwia dowódcy wskazywanie celów działonowemu lub samodzielne prowadzenie ognia z armat i karabinum maszynowego z wykorzystaniem własnego przyrządu celowniczego lub celownika działonowego. Przechwycony obraz z celownika działonowego jest wyświetlany na monitorze dowódcy. Obaj strzelcy granatników AGS-17D mają do dyspozycji dzienno-nocne przyrządy TNK-4 Agat-MR stabilizowane w pionie.

Masa bojowa Obiektu 199 wynosi 47 ton. W układzie napędowym pracuje silnik W-92S2 o mocy 736 kW (1000 KM). Zmiana konfiguracji wnętrza skutkowała przebudową układu paliwowego. BMOP nie ma dwóch przednich zbiorników paliwa oraz przedniego zbiornika – zasobnika amunicyjnego. Zamiast nich po obu stronach środkowej części kadłuba zabudowano dwa zbiorniki główne, pomiędzy którymi znajduje się przejście z przedziału kierowania do przedziału środkowego (bojowego). Również tylny zbiornik –zasobnik amunicyjny (umieszczony w czołgu przy grodzi ogniowej) jest inny – nie ma gniazd na ładunki miotające. Z uwagi na umieszczenie granatników AGS-17D na półkach nadgąsienicowych konieczna była zmiana położenia wszystkich trzech zbiorników zewnętrznych. Dwa znajdują się one po obu stronach przedziału bojowego, a trzeci – z tyłu. Pojazd otrzymał pomocniczy agregat prądotwórczy DGU5-P27,5WM-1 lub DGU-7-P27,5WM-1, zamontowany montowany na prawej półce nadgąsienicowej z tyłu.

Copyright © Redakcja Militarium

Plan rozwoju Marynarki Wojennej PRL na lata 1981-1995

Na bazie ukończonego w 1980 r. „Planu rozwoju Marynarki Wojennej na lata 1981-1985”, „Referatu wprowadzającego szefa Sztabu MW na temat założeń rozwojowych MW PRL w latach 1981-1986 oraz w perspektywie lat 1986-1995” i „Zamierzeń organizacyjnych MW przewidzianych do realizacji w latach 1980-1995” planowane działania dotyczące rozwoju potencjału bojowego polskiej floty były następujące.

W związku z zagrożeniem w przewidywanym konflikcie ze strony sił morskich i lotniczych potencjalnego przeciwnika (RFN i Danii), który – jak oceniano – dysponował na kierunku bałtyckim ekwiwalentem 95 samolotów F-104G, dziewięcioma niszczycielami i dozorowcami rakietowymi, 40 kutrami rakietowymi i 16 kutrami torpedowymi, zdolnymi do oddania jednorazowej salwy liczącej 215 pocisków przeciwokrętowych, 190 rakiet przeciwlotniczych i 390 torped oraz potencjałem okrętów podwodnych zdolnych do postawienia na polskich przybrzeżnych torach wodnych i na podejściach do portów jednorazowo zagrody minowe złożone z około 300 min morskich, Sztab MW PRL oraz Sztab Generalny WP postulował zwiększenie potencjału bojowego Marynarki Wojennej PRL.

Z kalkulacji operacyjno-taktycznych wynikały następujące potrzeby w zakresie najważniejszych klas okrętów.

W klasie niszczycieli rakietowych wskazywano na potrzebę posiadania czterech okrętów, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie jednej jednostki do 1986 r., a docelowo – dwóch.

W klasie okrętów podwodnych — docelowo sześć jednostek, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie dwóch okrętów w latach 1981-1985 i kolejnych dwóch w latach 1986-1990.

W klasie kutrów rakietowych — docelowo dwadzieścia dwa okręty, oceniano realnie, że możliwości finansowe i organizacyjne pozwolą na wprowadzenie w latach 1981-1985 czterech kutrów rakietowych proj. 1241RE z importu oraz ośmiu produkcji krajowej proj. 665, a w latach 1986-1990 kolejnych dziesięciu produkcji krajowej proj. 665.

W klasie kutrów torpedowych w planach nie uwzględniono nowych jednostek tego typu, proponowano powrócić do zagadnienia w latach 1981-1985.

W klasie dużych okrętów ZOP — docelowo 12 jednostek, uznano bowiem, że skuteczne prowadzenie działań poszukiwania od trzech do pięciu okrętów przeciwnika operujących w polskiej strefie odpowiedzialności wymaga minimum 16-24 dużych okrętów ZOP zdolnych do działania w każdych warunkach, z tego względu w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie ośmiu okrętów produkcji krajowej proj. 620, a w latach 1986-1990 kolejnych czterech proj. 620.

W klasie okrętów zwalczania min — docelowo 36 jednostek (12 trałowców bazowych i 24 trałowce redowe), uznano bowiem, że utrzymanie systemu torów wodnych w polskiej strefie odpowiedzialności w stanie umożliwiającym żeglugę w warunkach zagrożenia wymaga posiadania od 80 do 120 trałowców, a zabezpieczenie jednego zespołu desantowego – 40 trałowców, z tego względu w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie dziewięciu trałowców redowych produkcji krajowej proj. 207, a w latach 1986-1990 kolejnych piętnastu produkcji krajowej proj. 207.

W klasie okrętów desantowych — docelowa ilość jednostek zależała od uzgodnień ze SG WP, dowództwo MW planowało wprowadzenie 12 nowych średnich okrętów desantowych oraz sześciu okrętów wsparcia ogniowego desantu.

W klasie okrętów patrolowych – docelowo osiem jednostek, w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie ośmiu kutrów proj. 918M.

W innych klasach planowano w latach 1981-1985 planowano wprowadzenie kutra artyleryjskiego proj. 665AP,  okrętu rozpoznania radioelektronicznego oraz 26 okrętów pomocniczych i pomocniczych jednostek pływających.

W zakresie systemów rakietowych obrony wybrzeża — docelowo jeden dywizjon rakietowej artylerii nadbrzeżnej z dwoma bateriami po dwie wyrzutnie.

W zakresie lotnictwa morskiego — w latach 1981-1985 postulowano sformowanie pułku morskiego lotnictwa bombowo-rozpoznawczego w składzie dwóch eskadr uderzeniowych (24 samoloty) i eskadry rozpoznawczej (16 samolotów).

W związku z faktem, że większość okrętów bojowych z uzbrojeniem rakietowym oraz samolotów i śmigłowców bojowych należało zakupić w ZSRR, w latach 1981-1995 planowano pozyskanie z ZSRR następujących okrętów, systemów rakietowych, samolotów i śmigłowców: dwóch okrętów podwodnych proj. 877E w latach 1983-1985 (docelowo sześciu), niszczyciela rakietowego proj. 1135 do 1985 r. (docelowo dwóch), czterech małych okrętów rakietowych proj. 1241RE w latach 1983-1985 (docelowo czterech), dywizjonu rakietowego obrony wybrzeża z zestawami Rubież (cztery wyrzutnie) w latach 1980-1985, 24 samolotów myśliwsko-bombowych Su-22M lub MiG-23BN w latach 1983-1985 (docelowo 24), 12 śmigłowców zwalczania okrętów podwodnych Mi-14PŁ w latach 1981-1983 (docelowo 12), cztery śmigłowce ratownicze Mi-14PS w 1982 r. (docelowo cztery), 12 śmigłowców zwalczania min w latach 1983-1985 (docelowo 12). Pozostałe okręty, samoloty, śmigłowce, uzbrojenie i sprzęt wojskowy planowano produkować w kraju.

 Copyright © Redakcja Militarium

Od T-72 do T-90. Ewolucja podstawowego czołgu ZSRR i Rosji. Część II – od T-72BU do T-90M

T-90 jest czołgiem wywodzącym się w prostej linii z „masowego” T-72, produkowanego do końca ZSRR. Po rozpadzie państwa sowieckiego w 1991 r. biura konstrukcyjne i zakłady w Leningradzie oraz Niżnym Tagile, a także fabryki Leningradzie i Omsku pozostały w Rosji, natomiast mocno rozwinięte biuro konstrukcyjne oraz zakład w Charkowie znalazły się na terytorium Ukrainy. Na Ukrainie i Białorusi pozostały także istotne z punktu widzenia produkcji pojazdów pancernych zakłady wytwarzające osprzęt mechaniczny i optoelektroniczny.

Z tego względu po wstępnym uporządkowaniu struktur przemysłu zbrojeniowego w latach 1991-1993 Rosjanie mogli przystąpić do udoskonalania T-72 i T-80, natomiast Ukraińcy ostatecznie skupili się na modernizacji czołgów typoszeregów T-64 i T-80. Jednak w latach dziewięćdziesiątych rosyjskie zakłady w Omsku, Sankt Petersburgu oraz Czelabińsku utraciły zdolność produkcji sprzętu wojskowego, utrzymała się jedynie fabryka w Niżnym Tagile, która dzięki zamówieniom zagranicznym przetrwała pierwszy okres transformacji przemysłu zbrojeniowego Federacji Rosyjskiej. W UWZ skupiono się w pierwszej kolejności na modernizacji dotychczas produkowanych i dobrze opanowanych pojazdów serii T-72. Jako elementy kolejnych wersji wykorzystano także rezultaty prac badawczych z lat osiemdziesiątych, które nie zostały przed upadkiem ZSRR wykorzystane w seryjnych pojazdach.

T-90, czyli ulepszony T-72B

Podstawą kolejnej modernizacji T-72, która ostatecznie stała się T-90, był czołg T-72BU. Historię pojazdu zainicjowano 19 czerwca 1986 r. – postanowieniem KC KPZR i rządu ZSRR z Nr 741-208, polecono rozpocząć pracę badawczo-rozwojową pod nazwą „Udoskonalenie T-72B”, która była realizowana przez UKBTM i UWZ we współpracy z różnymi przedsiębiorstwami i ośrodkami badawczymi ZSRR. Zmodernizowany pojazd miał być rozwinięciem modelu T-72B z zachowaniem jego zasadniczego układu konstrukcyjnego, ale z nowym wyposażeniem i pancerzem dodatkowym 4S22 Kontakt-5. Chodziło przede wszystkim o oceniany dobrze przez wojskowych kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz zaadaptowany z czołgów T-80U i T-80UD. Oficjalne oznaczenie fabryczne modelu T-72BU, Obiekt 188, oznaczało, że jest to pojazd stanowiący kolejne ogniwo rozwoju T-72, w dokumentacji krótko widniało także oznaczenie T-72BM.

W 1989 r. cztery prototypy nowego czołgu przeszły testy państwowe i w 1991 r. Obiekt 188 miał być standaryzowany w wariancie produkcyjnym T-72BU, jednak według oficjalnych danych wyniki starć pancernych podczas wojny w Kuwejcie i w Iraku w tym samym roku, spowodowały, że zdecydowano wzmocnić ochronę wozu – UKBTM miało zastosować m.in. nowy pancerz reaktywny Kontakt-5 i system ochrony TSzU-1 Sztora. Krótko nazywano nieoficjalnie pojazd T-88, a w 1992 r. zmodyfikowany wóz przemianowany został na T-90 ze względów prestiżowych i marketingowych oraz przeszedł uzupełniające badania państwowe. Postanowieniem Prezydenta FR Nr 759-58 z 5 października 1992 r. pojazd przyjęto do uzbrojenia.

T-90 2

Czołg T-90.

Osłona pancerna kadłuba T-90 nie różni się w zasadniczych komponentach od tej zastosowanej w czołgu T-72B wzór 1989.  Przedni górny pancerz kadłuba składa się z dwóch warstw – wewnętrznej wielowarstwowej oraz zewnętrznej z ośmioma komorami na kostki pancerza reaktywnego. Komory mają boki ze stali pancernej o grubości 20 mm oraz pokrywy o tej samej grubości. Przednia dolna płyta kadłuba ma grubość 100 mm i jest jednolita. Boczne płyty kadłuba mają grubość 80 mm. Pancerz wieży został prawdopodobnie wzmocniony, choć z uwagi na zastosowanie tej samej technologii produkcji kadłubów i wież, uznaje się, że jego efektywność nie została w znaczący sposób zwiększona. Czołg ma zabudowane moduły pancerza reaktywnego Kontakt-5, z tego na przedniej części kadłuba 12 sztuki (w blokach), na bokach – 6 sztuk i na wieży – 8 sztuk (w 6 blokach i dwa odrębnie), dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

Po raz kolejny ulepszono standardowy silnik, który w wersji W-84MS dysponuje tą samą mocą 618 kW (840 KM), powoduje to, że dynamika wozu pozostała na określonym poziomie – rozpędzenie od 0 do 30 km/h trwa aż 32 sekundy. Zastosowano nowe oprzyrządowanie silnika, w tym startogenerator SG-18-1S oraz nowe elementy układu chłodzenia i smarowania. Silnik nie jest zblokowany z przekładnią w jeden element, tzw. power-pack. Zbiorniki paliwa mają pojemność 1400 litrów, z tego wewnętrzne 705 litrów.

Armata T-90 to model 2A46M-2, stanowiący rozwinięcie działa 2A46M-1. Zastosowano zmodyfikowany stabilizator 2E42-4 Żasmin z mechanizmami elektromechanicznymi obrotu wieży i elektrohydraulicznymi podniesienia armaty. Prędkość naprowadzania wynosi do 17 stopni/s, a przerzutowa ponad 20 stopni/s. Teoretyczny średni błąd naprowadzania wynosi 0,4 mrad w płaszczyźnie pionowej i 0,6 mrad w poziomie. Wozy T-90 mają ulepszony kompleks rakietowy 9K119 Refleks, który posiada zmodernizowany układ naprowadzania z blokiem 9S517-1S. Wprowadzono także, po raz pierwszy w rosyjskich wozach bojowych, system Ajnet, który pozwala programowanie zapalników czasowych pocisków odłamkowych w zależności od odległości od celu, na podstawie danych z dalmierza laserowego. Jednostka ognia w automacie AZ185S3 liczy 42 naboje artyleryjskie i rakietowe, w tym 22 w zmodyfikowanym automacie załadowania, 3 w wieży i 18 w różnych miejscach w kadłubie czołgu. Dodatkowym uzbrojeniem jest sprzężony z armatą karabin maszynowy 6P7 PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów i stanowisko ZU-72 z przeciwlotniczym wielkokalibrowym karabinem maszynowym 6P17 NSW-T kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów i celownikiem PZU-7 o powiększeniu 1,2 raza. Stanowisko jest obsługiwane przez dowódcę z wewnątrz pojazdu i ma linię celowania zgrywaną z przyrządem obserwacyjnym dowódcy.

T-90 3

Czołg T-90 wzór 1992, czyli T-72BU z wieżą odlewaną.

Amunicja, którą wprowadzono prawie równocześnie z wejściem do linii czołgów T-90 to nowe naboje przeciwpancerne 3WBM-20 z pociskiem 3BM-48 Swiniec, naboje rakietowe 3UBK-20M z pociskiem 9M119M Inwar-M z tandemową głowicą kumulacyjną 9N142M o przebijalności 700 mm stali RHA, a system Ajnet współpracuje z nabojami 3WSz8 z pociskiem odłamkowo-szrapnelowym 3Sz8 Ajnet.

Czołgi T-90 wyposażono w kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz, stanowiący rozwinięcie wersji 1A45, wprowadzonej w 1985 r. wraz z wozami T-80U. W skład Irtysza wchodzą elementy działonowego, czyli system kierowania ogniem 1A42 i celownik nocny T01-K01 Buran-PA oraz podsystem dowódcy, tj. system obserwacyjno-celowniczy PNK-4S. Ponadto system kierowania ogniem kompleksu rakietowego 9K119-1 Refleks pozwala na strzelanie pociskami rakietowymi 9M119M Inwar-M w czasie ruchu czołgu z prędkościami do 30 km/h. Czas rozruchu systemu kierowania ogniem rakiet wynosi około 3 minut. Istotne jest, że system 1A45T pracuje jedynie przy obrotach silnika czołgu większych niż 1250 obr./min. lub przy zasilaniu z zewnętrznego źródła.

T-90 1992 4

T-90 w widoku z góry, dobrze widoczne panele pancerza reaktywnego i osprzęt wieży.

Pierwszy z podsystemów Irtysza – system 1A42 działonowego – składa się z zespołu celowniczego 1A43 (w skład którego wchodzą z kolei celownik dzienny 1G46 o zmiennym powiększeniu od 2,7 do 12 razy, komputerowy przelicznik balistyczny 1W528-1 Tinus-W z czujnikiem wiatru DWE-BS, stabilizator 2E42-4, blok zarządzania amunicją 1W216, blok zasilania PT-800/RCzN-3.3) i dalmierza laserowego-podświetlacza 9S517 dla kompleksu rakietowego 9K119. Nocny zespół celowniczy T01-K01 integruje celownik TPN-4-49 Buran-PA z reflektorem podczerwieni i wzmacniaczem światła szczątkowego o powiększeniu 6,8 raza oraz blok wprowadzania poprawek. Zasięg obserwacji TPN-4-49 w trybie pasywnym przy dobrej pogodzie sięga 1200 m, aktywnym – 1500 m. Buran-PA może pracować w dwóch reżimach – współpracy z celownikiem 1G46 lub z przyrządem PKN-4S, w tym drugim dowódca może przejąć kierowanie ogniem w reżimie Dubl/Dubl-PA (działonowy zwykle prowadzi ogień w reżimie Podstawowy). Dodatkowo działonowy posiada dwa peryskopy TNP-165A. Natomiast w odmianie T01-P02T Agawa-1, celownik nocny posiadał kamerę z detektorem linijkowym ze skanowaniem mechanicznym, o ilości elementów termoczułych 128, a także dwa monitory – dla dowódcy i działonowego. Termowizyjny celownik nocny miał powiększenie 5,5 raza lub 11 razy i zasięg wykrycia około 2500 m. Z uwagi na problemy z wdrożeniem celowników termowizyjnych T01-P02T Agawa-1 pojazdy produkowano z celownikiem T01-K01 z noktowizorem TPN-4-49 Buran-PA. Zgodnie z niektórymi danymi rosyjskimi celowniki termowizyjne miały jedynie dwa prototypowe T-90.

Kompleks obserwacyjno-celowniczy dowódcy PNK-4S integruje dzienno-nocny przyrząd TKN-4S Agat-S w obrotowej wieżyczce, o stałym powiększeniu w dzień 7,5 raza oraz w nocy 5,1 raza, stabilizowany w pionie, czujnik położenia armaty i system kontroli 1EC29, współpracujący z celownikiem PZU-7 karabinu maszynowego Kord. Zasięg obserwacji w poziomie pozwala na wykrycie na dystansie 700 m w reżimie pasywnym oraz 800 m – w aktywnym. Dowódca może jednak korzystać z celownika nocnego działonowego Buran-PA i dzięki temu przejąć kontrolę nad uzbrojeniem w reżimie Dubl i prowadzić ogień wszystkimi rodzajami amunicji, z wyjątkiem pocisków rakietowych. Poza tym dowódca posiada zestaw ? peryskopów TNPO-160 w obrotowej wieżyczce.

Kierowca posiada peryskop TNPO-168W lub dzienno-nocny przyrząd obserwacyjny TWN-5 o zasięgu widzenia 80-180 m – odpowiednio w reżimie pasywnym lub aktywnym. Urządzenia łączności UKF pojazdu to radiostacja R-163-50U Akweduk i odbiornik R-163UP, a telefon wewnętrzny – R-174. Na wieży pojazdu zamontowany jest system obrony TSzU-1 Sztora-1 z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSzU-1-1 i TSzU-1-11 oraz dwoma blokami po 6 wyrzutni 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

Pojazd ma system przeciwpożarowy i przeciwchemiczny 3EC13-1 Iniej z czujnikami optycznymi OD1-1S i termicznymi TD1 oraz halonem 114W2 lub 13W1 o czasie działania do 0,15 sekundy z generatorem aerozolu Doping-2BT oraz układ ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27. T-90 może być wyekwipowany w trały nożowe KTM-6M2, KTM-7 i naciskowy KTM-8 oraz lemiesz TBS-86. Teoretyczny przebieg T-90 to 2500 km do pierwszego przeglądu i 5000 km – do przeglądu głównego, natomiast resurs wozu – 11000 km lub 15 lat. Gąsienice mają przebieg 6000 km. Ergonomia stanowisk załogi wozu została poprawiona, ale z uwagi na objętość wnętrza i rozmieszczenie systemów i urządzeń wewnątrz pojazdu, nie zanotowano istotnej poprawy komfortu pracy załogi w stosunku do T-72. Obsługa pojazdu otrzymała jednak komplety umundurowania 6B15 Kowboj z twardymi hełmofonami TSz-5 Łunochod, które stały się z czasem podstawowymi we wszystkich pododdziałach czołgów rosyjskich wojsk lądowych.

Wersja dowódcza T-90, opracowana w ramach projektu Sambuk, otrzymała oznaczenie Obiekt 188K, czyli T-90K i została oficjalnie przyjęta do uzbrojenia w 1994 r., ale nie produkowana wówczas seryjnie. Pojazd posiada wszystkie elementy zastosowane T-90, a dodatkowym wyposażeniem wozu są radiostacja R-163-50K, rozkładane maszty o długości 4 m i 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busola artyleryjska PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

Wozy T-90 były produkowane dla sił zbrojnych Rosji w latach 1993-1996, według innych danych do 2004 r. Łącznie dostarczono wojskom lądowym Rosji około 125 sztuk. Natomiast dwa T-90K powstały dopiero w 2004 r.

T-90A, czyli nowa wieża

Tymczasem doświadczenia z konstruowania, produkcji oraz eksploatacji wersji czołgu przeznaczonej dla Indii, tj. T-90S, pozwoliły biuru konstrukcyjnemu UWZ na dopracowanie Obiektu 188. W nowej odmianie wozu wykorzystano również doświadczenia z wcześniejszych prac rozwojowych Motoboł i Rogatka-1 oraz z doświadczeń zdobytych w czasie prac nad następcą T-72 – czołgiem Obiekt 187. W projekcie nowej wersji T-90, oznaczonej Obiekt 188A1 zastosowano – oprócz udoskonaleń znanych eksportowego T-90S – największą zmianę konstrukcyjną od czasu wprowadzenia T-72 do uzbrojenia w 1973 r., czyli spawaną wieżę, pochodzącą z prototypowego czołgu Obiekt 187. Jej wprowadzenie było decyzją po części wymuszoną – w latach dziewięćdziesiątych w Rosji i na Ukrainie zlikwidowano ostatnie linie do odlewania wież czołgowych.

T-90S 1

Eksportowy czołg T-90S w pierwszej wersji, czyli protoplasta T-90A, z wieżą odlewaną i celownikiem nocnym ESSA.

Oprócz tego Obiekt 188A1 miał także ulepszenia wprowadzone w T-90S, tj. udoskonalone zawieszenie z nowymi wałkami skrętnymi, wahaczami i amortyzatorami, wzmocniony silnik W-92S2, kamerę cofania, czy elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-23.

Początkowo rosyjski resort obrony nie zamierzał kontynuować zakupów T-90, ale w 2003 r. podjęto decyzję o zamówieniu kolejnych serii T-90. Po „wznowieniu” produkcji Obiektu 188 dla sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej, uzgodniono dostawy pojazdów w najnowszej odmianie T-90A, czyli Obiekt 188A1, która oficjalnie przyjęta została do uzbrojenia armii rosyjskiej w 2004 r. Wersja dowódcza, czyli T-90AK, nosi oznaczenie Obiekt 188A1K.

Wieża ma konstrukcję z płyt spawanych średniej i wysokiej twardości z wewnętrznymi komorami na wkłady pancerza specjalnego. Ocenia się, że wkłady stanowią moduły niewybuchowego pancerza reaktywnego NERA (Non Energetic Reactive Armor). Zewnętrzna czołowa ściana wieży ma grubość 65 mm, wewnętrzna – 150 mm. Strop stanowi płaską monolityczną płytę pancerną o grubości około 20 mm. Ściany boczne mają z kolei grubość 75 mm. Na kadłubie i wieży zamontowano zmieniony ERA 4S23 Kontakt-5 w ilości 12 bloków na przodzie kadłuba, 6 sztuk na jego bokach i 8 modułów klinowych na wieży, dodatkowo stop wieży jest chroniony przez 21, mniejszych niż standardowe, kostek pancerza reaktywnego.

T-90A 3

T-90A na poligonie, widoczny kształt górnej części spawanej wieży.

Poprawiono również, ale nadal w prosty i mało perspektywiczny sposób, manewrowość czołgu. Zastosowano bowiem silnik W-92S2 o mocy 736 kW (1000 KM), w którym wprowadzono sprężarkę napędzaną gazami spalinowymi i odpowiednio wzmocniono układ przeniesienia napędu, w tym przekładnie pośrednią i skrzynie biegów, który jednak nadal nie jest demontowany jako całość.

T-90A posiada armatę 2A46M-5 (D-81M5), standaryzowaną w 2005 r., w której lufa jest sztywniejsza, wymieniono także łożyska w po raz kolejny zmodyfikowanej kołysce działa. Sam mechanizm załadowania AZ185M1 został zmodyfikowany i posiada kasety amunicyjne o długości zwiększonej z 680 mm do 740 mm, pozwalające na załadowanie pocisków podkalibrowych z dłuższymi penetratorami. W T-90A i kolejnych modyfikacjach Obiektu 188 zamontowano ulepszony stabilizator 2E42-4 Żasmin z napędami wieży o zwiększonej prędkości do 20 stopni/s a przerzutowej – do 40 stopni/s, a także średnim błędzie stabilizacji zmniejszonym do około 0,3 mrad w obu płaszczyznach. Wprowadzono nowy wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P49 Kord kalibru 12,7 mm na stanowisku ZU-72M obsługiwanym przy otwartym lub zamkniętym włazie dowódcy.

T-90A

Czołg T-90A.

W jednostce ognia wprowadzono amunicję wielozdaniową do nowego działa reprezentowaną przez nabój 3WOF-36 z pociskiem odłamkowo-burzącym 3OF-26 z programowanym zapalnikiem czasowym, T-90A wyposażono w zmodyfikowany system Ajnet-M.

Nowe uzbrojenie rakietowe, które wprowadzono równolegle z rozpoczęciem dostaw T-90A, nabój rakietowy 3UBK-14F z pociskiem 9M119F1 z ładunkiem odłamkowo-burzącym 9N142F do zwalczania celów „miękkich”. Pociski Inwar mają prędkość średnią 340 m/s, naprowadzane są półautomatycznie w kodowanej wiązce laserowej emitowanej przez celownik działonowego i posiadają zasięg w przedziale 100-5000 m lub 100-3500 m w wersji 9M119F1. Naprowadzanie rakiet jest możliwe w czasie jazdy z prędkością do 30 km/h. Jednostka ognia T-90A wynosi 42 naboje, z tego 22 w automacie załadowania.

Wieża-T-90A

Wieża T-90A, widoczna spawana konstrukcja korpusu.

W systemie kierowania ogniem planowano zamontować znany z T-90 celownik nocny działonowego T01-P02T Agawa-2 z kamerą termowizyjną pierwszej generacji lub nowy T01-P06 Nokturn. Rosyjskie termowizory Agawa-2 okazały się jednak ostatecznie tak zawodne, że na pierwszych pojazdach seryjnych zamontowano celownik nocny działonowego T01-K05 Buran-M z noktowizorem pasywnym EPM-59G Miraż-K o zasięgu w trybie pasywnym 1800 m i aktywnym 1500 m, natomiast od 2006 r. na T-90A montowane są białoruskie celowniki nocne ESSA z termowizorem Thales Catherine-FC o powiększeniu o powiększeniu 4,8 raza i zasięgu 4000 m. ESSA jest stabilizowany w obu płaszczyznach i zintegrowany z układami kompleksu prowadzenia ognia 1A45T Irtysz-T, który posiada m.in. nowy blok balistyczny 1W216-M1. Do obserwacji i śledzenia celów termowizor wykorzystuje dane wypracowane przez system kierowania ogniem, a obraz z Catherine-FC jest widoczny w okularze przyrządu działonowego oraz może być wyświetlany na monitorach umieszczonych na stanowiskach działonowego i dowódcy. Ten ostatni dysponuje przyrządem T01-K01 Agat-MP.

T-90 (T-72BU) T-90A T-90SM
Oznaczenie Obiekt 188 Obiekt 188A1 Obiekt 188M
Rok 1992 2006
Masa bojowa 46,5 tony 47 ton 48 ton
Silnik W-84MS W-92S2 W-92S2F
Układ przeniesienia napędu Mechaniczny Mechaniczny Mechaniczny
Pancerz reaktywny 4S22 Kontakt-5 4S23 Kontakt-5 4S24 Relikt
Armata 2A46-M2 2A46-M5 2A46-M5
Układ stabilizacji 2E42-4 Żasmin 2E42-4 Żasmin 2E42-4 Żasmin
System rakietowy 9K119 Refleks 9K119-1 Refleks 9K119M Refleks-M
Sprzężony karabin maszynowy 6P7K PKTM 6P7K PKTM 6P7K PKTM
Wielkokalibrowy karabin maszynowy 6P17 NSW-T 6P49 Kord 6P49 Kord
Zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie T05BW-1
Kompleks kierowania ogniem 1A45T Irtysz 1A45T Irtysz Kalina
System kierowania ogniem 1A42 1A42
Celownik dzienny działonowego 1G46 Promiń 1G46 Promiń PNM Sosna-U
Celownik nocny działonowego T01-K01 Buran-PA T01-K05 Buran-M lub ESSA PNM-T Sosna-U
Peryskopy działonowego TNP-165A TNP-165A TNP-4
Przyrząd obserwacyjny dowódcy TKN-4S Agat-S TKN-4MP Agat-MP PKP-T Sokolnyj Głaz
Peryskopy dowódcy TNPO-160 TNPO-160 TNP-4
Peryskopy kierowcy TNPO-168/TWN-5 TNPO-168/TWN-5 TWN-10 + TWKT-95
System ochrony pojazdu TSzU-1 Sztora-1 TSzU-1M Sztora-1M Tsz-U-1-2M Sztora-2M
Wyrzutnie granatów dymnych 902A 902A 902A
System ppoż. 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej 3EC13-1 Inej
System ochrony przed bronią ABC GO-27 GO-27 PUKZ-1A
Radiostacja R-163-50U + R-163-UP R-163-25U-Je + R-163-UP R-168-5-UW i R-168-25U
System łączności wewnętrznej R-174 R-168AWSK-B R-168AWSK-B
System nawigacji GPK-59 Gamma-2 14C821 Grot-W

T-90A jest wyposażony w radiostację R-163-25U-Je Akweduk i odbiornik R-163-UP oraz system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B, układ przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej, moduł ochrony przed bronią masowego rażenia GO-27, urządzenia trałowe, a także lemiesz. Według oficjalnych danych pojazdy ostatnich serii miały być wyposażone w systemy wymiany informacji PTK-T-2 dla wozów szeregowych i PTK-T-1 dla T-90AK oraz układ nawigacyjny Gamma-2 z odbiornikiem satelitarnym układu GLONASS, ale dostępne źródła nie potwierdzają tego faktu.

System obrony T-90A to nowsza wersja TSzU-1M Sztora-1M z dwoma promiennikami zakłócającymi OTSzU-1-7, czterema czujnikami opromieniowania laserem TSz-1 i TSz-1-11 oraz dwoma 6-lufowymi wyrzutniami 902W dla granatów dymnych 3D6M lub aerozolowych 3D17, pulpity sterowania systemem znajdują się na stanowisku dowódcy czołgu.

T-90A 1

Czołgi T-90A.

Wersja dowódcza T-90AK posiada dodatkowe radiostacje R-163-25U i R-163-50K, rozkładany maszt o długości 11 m, układ nawigacyjny TNA-4-3, busolę artyleryjską PAB-2M oraz agregat prądotwórczy AB-1-P/28,5-V-U.

W latach 2004-2011 wyprodukowano i przekazano siłom lądowym Federacji Rosyjskiej 337 sztuk nowych czołgów, z tego w latach 2004-2005 30 wozów T-90A, w okresie 2006-2009 180 pojazdów T-90A i 7 dowódczych T-90AK oraz w 2010 i 2011 r. – 120 wozów T-90A i T-90AK. W tym ostatnim przypadku liczbę pojazdów dowódczych określa się na kilkanaście sztuk.

T-90M(S), czyli zmodyfikowana wieża i pancerz reaktywny Rielikt

Jeszcze w 2003 r. rozpoczęto prace nad kolejną modernizacją wozów T-72 i T-80, która miała polegać m.in. na zabudowaniu nowego uniwersalnego modułu wieżowego UBM. Spośród dwóch konkurencyjnych projektów – Proryw z biura konstrukcyjnego w Niżnym Tagile i Burłak, opracowanego przez KBTM z Omska, wybrano koncept omski, jednak z uwagi na brak możliwości spełnienia wymagania co do modułowego opancerzenia zasadniczego UBO, program zakończono w 2009 r. Powrócono zatem do zmodyfikowanej wieży z T-90A, nazwanej Proryw-2, która została umieszczona na dostosowanym podwoziu T-90, a sam pojazd oznaczono Obiekt 188M. Prace konstrukcyjne i badania gotowego czołgu, który otrzymał symbol T-90MS, sugerujący, że jest to eksportowy wariant modernizacji, trwały w latach 2010-2011. Pojazd posiada kadłub przejęty z poprzedniej wersji T-90, nie zdecydowano się na radykalne przekonstruowanie tej części pojazdu pomimo, że już w latach osiemdziesiątych zastosowano nowe i znacznie efektywniejsze rozwiązania przodu kadłuba w Obiekcie 187 – klasyfikowanym wówczas jako następca T-72. Szersze są także fartuchy boczne, osłaniające układ jezdny z panelami pancerza reaktywnego w przedniej części i pancerzem prętowym w tylnej. Integralną częścią czołgu jest elektromagnetyczny system przeciwminowy SEMZ-2E.

T-90MS 1

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Wieża ma zasadniczą konstrukcję tożsamą z zastosowaną na T-90A, jednak prawdopodobnie zastosowano wzmocniony pancerz czołowo-boczny wieży, jarzmo armaty ma dodatkową klinową osłonę, a boki niszy są obudowane osłoną prętową. W 2013 r. zaprezentowano pojazd z dodaną niewielką niszą z tyłu wieży, który spełnia rolę częściowej przeciwwagi i mieści przedział z dodatkową amunicją do armaty w ilości 10 sztuk, podawaną ręcznie z zewnątrz.

Na T-90MS zastosowano pancerz reaktywny 4S24 Relikt z modułami w ilości 12 sztuk na przedniej górnej płycie kadłuba i po 12 na każdym boku, na wieży znajduje się 10 modułów Relikta w różnych konfiguracjach. Dodatkowo strop wieży jest wzmocniony przed amunicją artyleryjską modułami dodatkowego pancerza, prawdopodobnie opracowanymi w ramach projektu Kaszin.

Napęd pojazdu stanowi wzmocniony silnik wysokoprężny W-92S2F o mocy 830 kW (1128 KM) przy 2100 obr./min. z automatyczną skrzynią biegów. Sforsowano go po raz kolejny, a większą moc posiada dzięki zwiększeniu wydajności sprężarki powietrza, poprawieniu sprawności chłodzenia oraz zwiększeniu ilości wtryskiwanego do cylindrów paliwa. W związku z wątpliwościami, co do wymaganej trwałości jednostki napędowej ulepszono zarówno jej konstrukcję (podwyższenie sprawności filtrów, układu chłodzenia), jak i technologię wykonania podzespołów. Planowane jest zastosowanie po raz kolejny udoskonalonego silnika W-99 o mocy 880 kW (1196 KM). Układ przeniesienia napędu pozostał mechaniczny, z przekładnią pośrednią planetarnymi skrzyniami biegów i planetarnymi przekładniami bocznymi, ale w podsystemie sterowania zastosowano – po raz pierwszy w czołgu rodziny T-72 – wolant kierowcy, jest to rozwiązanie znane z prototypowego Obiektu 187. W układzie jezdnym nowe koła o zwiększonej wytrzymałości i tej samej średnicy 750 mm, co we wszystkich odmianach T-72.

T-90MS 4

Prototyp „zmodernizowanego” T-90S.

Główne uzbrojenie pozostało niezmienione – armata 2A46M-5 ze sprzężonymi karabinem maszynowym PKTM – jednak kolejny raz zmodyfikowano automat ładowania AZ185M2 o pojemności 22 pocisków i ładunków miotających. Dodatkowe osiem pocisków i ładunków miotających znajduje się wewnątrz przedziału bojowego. W zasobniku w wieży przewożone jest 10 dodatkowych pocisków i ładunków miotających. Czołg posiada moduł Ajnet-M do programowania zapalników czasowych pocisków odłamkowych. Z armaty można odpalać wszystkie pociski artyleryjskie i wspomniane wcześniej kierowane rakiety systemu 9K119M Refleks-M. Podstawowymi nabojami przeciwpancernymi miały być 3WBM-22 z pociskiem podkalibrowym 3BM-59 Swiniec-1 i 3WBM-23 z pociskiem 3BM-60 Swiniec-2, oba z nowymi wzmocnionymi ładunkami miotającymi 4Ż96 Ozon-T. W skład jednostki ognia mogą wejść, oprócz wspomnianych, także naboje 3WOF-77W z pociskami odłamkowo-burzącymi 3OF-54, a także nabój 3WSz-7 z pociskiem szrapnelowym 3Sz-7 Woron.

Zamiast wkm 6P49 Kord zamontowano na wieży zdalnie sterowane i lekko opancerzone stanowisko strzeleckie T05BW-1 uzbrojone w karabin maszynowy 6P7K PKTM kalibru 7,62 mm z zapasem 800 nabojów lub wkm kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów. Według oficjalnych informacji w UBM Proryw-2 miałaby w przyszłości zostać zamontowana armata 2A82 kalibru 125 mm przeznaczona dla perspektywicznego czołgu Obiekt 148, czyli T-14 Armata.

Kompleks kierowania ogniem „zmodernizowanego” T-90 to zmodyfikowany system Kalina, znany m.in. z T-72B2 Rogatka i T-72B3. System składa się z celownika działonowego PNM-T Sosna-U i przyrządu obserwacyjno-celowniczego dowódcy PKP-T Sokolnyj Głaz, monitorów dowódcy i działonowego, cyfrowego komputera balistycznego i czujników: meteorologicznego DW-B, temperatury ładunku miotającego i pochylenia czopów armaty, a także układ pomiaru ugięcia lufy UUI-1. Oprócz zasadniczych przyrządów, załoga dysponuje rezerwowym układem celowniczym armaty, z kamerą dzienno-nocną, o zasięgu 2000 m w dzień i 1000 m w pogodną noc.

PNM-T Sosna-U dysponuje kanałem dziennym z powiększeniami 4 lub 12 razy, termowizorem Catherine-FC, dalmierzem laserowym i podświetlaczem laserowym dla pocisków rakietowych, a PKP-T Sokolnyj Głaz kanałem dziennno-nocnym z kamerą, termowizorem Catherine-FC i dalmierzem laserowym. Oba przyrządy posiadają także autotrackery – ASC. Dodatkowo opracowano projekt integracji systemu kierowania ogniem z modułem automatyzacji dowodzenia batalionem czołgów w ramach pracy projektowo-badawczej Polzunok.

T-90M stanowisko działonowego i dowódcy

Wnętrze T-90MS, z lewej stanowisko działonowego, z prawej – dowódcy.

Ponadto działonowy posiada dwa peryskopy dzienno-nocne TNP-4E-06, a dowódca – osiem takich przyrządów wokół wieżyczki. Właz dowódcy ma nową konstrukcję, wzorowaną na pantografowych rozwiązaniach izraelskich typu Urdan. Nowością są także cztery kamery obserwacji okrężnej TWKT-95N19 na wieży. Kierowca dysponuje przyrządem obserwacyjnym TWN-10 z kanałami telewizyjnym i termowizyjnym oraz kamerą cofania TWKT-95N19, a obraz z tych przyrządów wyświetlany jest na monitorze, na którym prezentowane są także dane o parametrach pracy układów czołgu.

System obrony wozu tworzy układ TSzU-1-2M, czyli Sztora bez promienników zakłócających, ale z nowymi czujnikami opromieniowania TSzU-1-11, oraz dwa bloki 902W po 6 wyrzutni granatów dymnych z modułem ich ręcznego lub automatycznego odpalania. Dodatkowo pojazd może być pokryty modułami maskującymi Nakidka lub nowszymi Tiernownik. W miejsce standardowego urządzenia ochrony przed bronią masowego rażenia zastosowano nowy czulszy system PUKZ-1A.

Wyposażenie łączności i nawigacji T-90M i jego odmian jest najbogatsze ze wszystkich dotychczas opracowanych wersji czołgu i obejmuje układ identyfikacji pojazdów lądowych Remieszok, system łączności i transmisji danych szczebla taktycznego Sozwiezdje-M2, układy nawigacji satelitarnej 14C821 Grot-W i nawigacji bezwładnościowej. Aparatura Sowiezdje-M2 na T-90MS integruje radiostacje R-168-5-UW i R-168-25U, antenę R-168-BSzDA, blok szyfrujący T-236W, system łączności wewnętrznej R-168AWSK-B i pulpit sterowania, połączone siecią Ethernet. Cała elektronika połączona jest szyną danych R52070-2003.

T-90MS

Czołg w konfiguracji pokazanej po raz pierwszy w 2013 r., widoczna „nisza” wieży.

Na lewej półce nadgąsienicowej zabudowano opancerzony pomocniczy agregat prądotwórczy DGU5-P27,5WM-1 o mocy 5 kW lub DGU7-P27,5-WM-1 o mocy 7 kW. Opcją jest natomiast montaż systemu klimatyzacji KE-2K. System przeciwpożarowy 3EC13-1 Iniej współpracuje z blokiem automatycznego wyłączania silnika BAS-6M.

Czołgi T-90M nie zostały jednak zamówione przez ministerstwo obrony Federacji Rosyjskiej, mimo że UWZ złożyły propozycję produkcji seryjnej pojazdów dla rosyjskich sił lądowych i prawdopodobnie pozostaną ofertą eksportową, z różnymi konfiguracjami wyposażenia.

Copyright © Redakcja Militarium

Obserwacyjno-rozpoznawczy Rosomak-WSDR

Pojazd obserwacyjno-rozpoznawczy Rosomak-WSDR (Wielosensorowy System Rozpoznania i Dozorowania) jest przeznaczony do dozorowania obszaru, np. w rejonie bazy, czy stanowiska dowodzenia. WSRD wykorzystuje podwozie bazowego kołowego transportera opancerzonego Rosomak. Pojazd został wyposażony w podnoszony hydraulicznie maszt z sensorami optoelektronicznym i radar rozpoznania pola walki, zestaw bezzałogowego systemu rozpoznawczego FlyEye klasy mini-BSP, stacjonarny wynośny system samoosłony oraz dodatkowe środki dowodzenia i łączności.

Na maszcie zamontowano stabilizowaną w dwóch osiach WGO (Wynośna Głowica Obserwacyjna),  z kamerą dzienną (zakresy kątowe obserwacji 0,75° i 25°), kamerą termowizyjną pracującą w paśmie 3,6–4,8 μm (zakresy kątowe obserwacji 1,25° i 25°) i dalmierz laserowy.  Drugim sensorem umieszczonym na maszcie jest radar rozpoznania pola walki pracujący w paśmie 9,741–10,277 GHz (prędkość kątowa przeszukiwania 7-14°/s, dokładność określania azymutu 0,5°), o zasięgu 10 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 1 m², 15 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 2 m² i 24 km dla obiektu o skutecznej powierzchni odbicia 50 m².

Rosomak-WSRD

Rosomak-WSRD na stanowisku pracy.

Bezzałogowy system rozpoznawczy Fly Eye składa się z naziemnej stacji kontroli lotów, trzech bezzałogowych samolotów rozpoznawczych i zestawu głowic obserwacyjnych. Aparat FlyEye jest standardowo wyposażony w stabilizowaną głowicę optoelektroniczną z kamerą dzienną (zakres kątowy obserwacji 25°) i kamerą termowizyjną pracującą w paśmie 7,5–13,5 μm (zakres kątowy obserwacji 25°). System dysponuje dwukierunkowym łączem pracującym w paśmie 4,4–4,9 GHz i zapewniającym sterowanie oraz przesyłanie danych obrazowym w czasie rzeczywistym.

WSS (Wynośny System Samoosłony) składa się z rozstawianych w terenie pięciu stanowisk obserwacyjnych z głowicą optoelektroniczną i MRDR (Miniaturowy Radar Detekcji Ruchu) oraz dziewięciu sensorów akustyczno-sejsmicznych. WSS zapewnia ochronę strefy o wymiarach co najmniej 300 na 300 m w pełnym zakresie kątów w azymucie.  MRDR zapewnia wykrycie oraz śledzenie obiektów na dystansie 1 km dla obiektu wielkości człowieka, 2 km dla obiektu wielkości pojazdu mechanicznego, w zależności od rodzaju celu, od 1 km. Sensory akustyczno-sejsmiczne zapewniają wykrycie ruchu na dystansie 50 m dla człowieka i na dystansie 250 m dla pojazdu.

Copyright © Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – MiG-29K/R i MIG-29KUB/R

Pokładowy samoloty myśliwski MiG-29K/R (9.41R) i pokładowy samolot szkolno-bojowy MiG-29KUB/R (9.47R) zostały opracowane w biurze konstrukcyjnym zakładów MiG. Pierwszy lot MiG-29K odbył się 23 czerwca 1988 r., a MiG-29KUB – 20 stycznia 2007 r. Oba warianty są produkowane w zakładach MAPO im. P.W. Dementiewa w Moskwie. Łącznie dostarczono odbiorcy 20 szt. MiG-29K i 4 szt. MiG-29KUB w latach 2014-2015.

Rejestr samolotów MiG-29K/KUB w WMF (Marynarka Wojenna) Rosji rejestr_mig-29k-kub

© Copyright Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – An-140

Samolot pasażerski An-140 został opracowany w biurze konstrukcyjnym im. O. K. Antonowa w Kijowie. Pierwszy lot 17 września 1997 r. Produkowany w zakładach ANTK Antonow na Ukrainie oraz w zakładach Awiakor w Rosji. Rosyjskie ministerstwo obrony zamówiło łącznie 14 szt. An-140: 10 sztuk dla WKS (Siły Powietrzno-Kosmiczne) i 4 maszyny dla WMF (Marynarka Wojenna).

Rejestr samolotów An-140 w WKS i WMF rejestr_an-140

© Copyright Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – Su-33

Pokładowy samolot myśliwski Su-33 (T-10K) został opracowany w biurze konstrukcyjnym Suchoja. Pierwszy lot 17 sierpnia 1987 r. Produkowany w zakładach KnAAPO w Komsomolsku nad Amurem. Łącznie dostarczono odbiorcy 26 szt. Su-33 w latach 1993-1997, większość w ostatnim okresie zmodernizowano poprzez zastosowanie nowych elementów awioniki.

Rejestr samolotów Su-33 w WMF (Marynarka Wojenna) Rosji rejestr_su-33

© Copyright Redakcja Militarium

Rejestr rosyjskich samolotów wojskowych – An-148

Samolot pasażerski An-148 został opracowany w biurze konstrukcyjnym im. O. K. Antonowa w Kijowie. Pierwszy lot 17 grudnia 2004 r. Produkowany w zakładach ANTK Antonow na Ukrainie oraz w zakładach WASO w Rosji. Rosyjskie ministerstwo obrony zamówiło 15 grudnia 2013 r. łącznie 15 szt. An-148-100 z terminem dostawy w latach 2013-2016.

Rejestr samolotów An-148 w WKS (Siły Powietrzno-Kosmiczne) Rosji rejestr_an-148

© Copyright Redakcja Militarium